II SA/Ol 160/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. i W. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi F. i W. Ł. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2007r. w sprawie o sygnaturze akt II SA/Ol 987/07 postanawia przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. F. i W. Ł. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2007r. (sygn. akt II SA/Ol 987/07) o odrzuceniu skargi F. i W. Ł. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 18 września 2008r. sygn. akt II SA/Ol 160/08 wznowił postępowanie sądowe zakończone postanowieniem tego Sądu z dnia 30 listopada 2007r. i oddalił ich skargę o wznowienie postępowania sądowego. Następnie postanowieniem z dnia 27 października 2008r. sygn. akt II SA/Ol 160/08 Sąd oddalił wniosek skarżących z dnia 2 października 2008r. o przyznanie prawa pomocy, podnosząc w uzasadnieniu, iż postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2008r., sygn. akt II SA/Ol 987/07, skarżącym przyznane zostało już prawo pomocy w zakresie całkowitym. Jeżeli natomiast stronie przyznane zostało prawo pomocy w danej sprawie, to prawo to strona zachowuje również w postępowaniu prowadzonym ze skargi o wznowienie tego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego stanowiska i postanowieniem z dnia 27 listopada 2008r., sygn. akt II OZ 1237/08, uchylił przedmiotowe postanowienie stwierdzając w uzasadnieniu, iż sprawa wszczynana skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem jest sprawą nową, autonomiczną, zatem strona ma prawo wystąpić z nowym wnioskiem, który powinien być rozpatrzony na podstawie przepisów o prawie pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożyli dwa wspólnie podpisane wnioski z dnia 2 stycznia 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ich uzasadnieniu podnieśli, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania dla rodziny. Zgodnie z zawartymi w nich oświadczeniami o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mają na utrzymaniu troje dzieci. Do ich majątku należy ½ domu oraz nieruchomości rolne. W rubrykach nr 8, 9 i 11 formularzy wniosku skarżący wskazali, iż rodzina utrzymuje się z zysku z gospodarstwa rolnego, który w 2008r. wyniósł 430 zł miesięcznie. Wpływy z produkcji rolnej w 2008r. wyniosły 23.692,59 zł, wydatki – 18.533,90 zł (stałe opłaty, podatek, koszty paliwa i środków produkcji), natomiast zysk – 5.158,69 zł. W skład inwentarza żywego wchodzą: 15 sztuk bydła, 4 konie, 1 świnia i 3 prosiaki. W rubryce nr 10 formularza wniosku, skarżący wykazali ponadto dochód z tytułu świadczeń rodzinnych w wysokości 272 zł miesięcznie. Skarżący przedłożyli także pismo procesowe z dnia 14 stycznia 2009r., w którym złożyli na wezwanie dodatkowe oświadczenia i dokumenty. Z oświadczeń wynikało, iż w 2008r. dochód z produkcji rolnej (ze sprzedaży żywca i mleka, w tym dla sąsiadów) wynosił łącznie 2.524,79 zł, a dodatkowo wnioskodawcy otrzymali zwrot akcyzy paliwowej w łącznej kwocie 641,61 zł. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2009r. sygn. akt II SA/Ol 160/08 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy, gdyż uznał oświadczenia składane przez skarżących w toku postępowania za niewiarygodne. Referendarz wskazał także, iż mimo wezwania, skarżący nie przedłożyli wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy lub oświadczenia o ich nieposiadaniu. Podniósł również, że skarżący posiadają majątek, dzięki któremu możliwe jest zdobycie środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego i uznał, że samo powoływanie się na skromny tryb życia nie może uzasadniać uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia F. i W. Ł. złożyli sprzeciw. Wnieśli o przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Uzasadnili, że bez pomocy prawnej nie poradzą sobie w sporządzaniu pism procesowych, a profesjonalny pełnomocnik mógłby ich realnie wspomóc w prowadzeniu sprawy. Podnieśli, iż w styczniu 2009r. przekazali do Sądu trzy ostatnie wyciągi bankowe, jednak nie pamiętają w sprawie o jakiej sygnaturze to nastąpiło. Podali, że sytuacja materialna ich gospodarstwa nie uległa w styczniu br. poprawie i nic nie wskazuje, aby w najbliższym czasie się poprawiła. W wyniku sprzedaży mleka w styczniu otrzymali 514 zł, przy czym dochody z tego źródła przez następne trzy miesiące nie będą pozyskiwane w związku ze spodziewanym wycieleniem się krów. Ponadto jednorazowa pomoc z dopłat w kwocie 3.400 zł za 2008r. będzie wypłacona najwcześniej w marcu 2009r., a dodatkowo z kwoty tej ma być potrącona suma ok. 2.000 zł w związku ze zniesieniem współwłasności i zmniejszeniem gospodarstwa rolnego. Miesięczne koszty stałe określili, podobnie jak we wcześniejszych pismach, na ok. 1.000 zł (przeznaczone na opłaty na KRUS, PZU, podatek i inne opłaty stałe). Wskazali, że planują sprzedaż 4 sztuk bydła w drugiej połowie roku, a uzyskane z tego tytułu środki chcą przeznaczyć na spłatę zaciągniętych na bieżące życie pożyczek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy ppsa. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). Jak wynika z akt sprawy w postępowaniu głównym (sygn. akt II SA/Ol 987/07) postanowieniem z dnia 4 stycznia 2008r. wnioskodawcom przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu sytuacja skarżących nie uległa od tego czasu poprawie na tyle, aby odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika z oświadczeń skarżących prowadzą oni gospodarstwo rolne, na które składają się uprawa gruntów i hodowla inwentarza. Środki finansowe pozyskują z tytułu upraw, produkcji mleka i żywca, a także z tytułu płatności do gruntów rolnych. Dodatkowo otrzymują pomoc społeczną w postaci świadczeń w formie zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku na trójkę dzieci w ogólnej kwocie 272 zł miesięcznie. Jak podnoszą skarżący pozyskiwane wpływy są niwelowane przez niezbędne wydatki, jakie rodzina jest zmuszona ponieść. W ten sposób ostatecznie wyliczono dochód osiągnięty w 2008r. na kwotę 2.524,79 zł powiększony o 641,61 zł tytułem zwrotu akcyzy paliwowej. Skarżący ponadto podali, iż w latach 2007-2008 opłacali koszty postępowania cywilnego. W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżący wykazali, że nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sytuacja materialna wnioskodawców jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe po uwzględnieniu niezbędnych wydatków są bowiem na tyle niskie, że nie pozwalają na poniesienie obecnie jakichkolwiek kosztów postępowania. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący dysponują majątkiem nieruchomym w postaci połowy domu oraz nieruchomości rolnych i prowadzą działalność rolniczą. Rozpatrując sprawę Sąd ma na względzie także okoliczność, iż wyrokiem z dnia 18 września 2008r. sygn. akt II SA/Ol 160/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wznowił postępowanie sądowe zakończone postanowieniem tego Sądu z dnia 30 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Ol 987/07 i oddalił ich skargę o wznowienie postępowania sądowego. W związku z czym ewentualne dalsze dochodzenie swych żądań skarżący mogą skutecznie zrealizować jedynie poprzez wniesienie skargi kasacyjnej od tego wyroku. Zgodnie zaś z art. 175 § 1 ppsa skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z wyjątkiem sytuacji z art. 175 § 2 i 3, które jednak nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Aby to uczynić strona zobligowana jest do działania poprzez profesjonalnego pełnomocnika. Jednocześnie wskazać skarżącym należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.