II SA/Ol 164/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 25 lipca 2011r. organ I instancji zobowiązał M. B. do zwrotu kwoty wynikającej z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 2 754 zł za okres od 1 stycznia 2009r. do 30 czerwca 2010r. Odwołanie od tej decyzji wniosła M. B., podkreślając w nim swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną, a także wskazując, że nieświadomie pobierała w tym samym czasie zasiłek pielęgnacyjny z organu pomocy społecznej i dodatek pielęgnacyjny z ZUS. Strona podkreśliła, że to pracownicy opieki społecznej powinni sprawować nadzór w tym zakresie i nie doprowadzać do sytuacji, w której wypłacane są nienależne świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 grudnia 2011r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało się na art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. W niniejszej zaś sprawie organ I instancji decyzją z dnia 27 lipca 2010r. uznał za nienależnie pobrane przez M. B. świadczenie rodzinne w wysokości 2 754 zł za okres od 01.01.2009r. do 30.06.2010r. z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta została utrzymana rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 października 2010r., na które została wywiedziona skarga do tut. sądu. Została ona oddalona wyrokiem z dnia 18 stycznia 2011r. (sygn. akt II SA/Ol 1061/10). Organ wskazał ponadto, że od wydania decyzji ostatecznej w sprawie nie upłynęło 10 lat, dlatego też nie można było zastosować art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat). Skargę na ww. decyzję wywiodła M. B. Strona podkreśliła, że to pracownicy opieki społecznej powinni sprawować nadzór w tym zakresie i nie doprowadzać do sytuacji, w której wypłacane są nienależne świadczenia. Skarżącej zaś zasiłek został przyznany na stałe, a w decyzji z dnia 1 sierpnia 2008r. nie ma żadnego pouczenia, kiedy taki zasiłek nie przysługuje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. W związku z tym podkreślenia wymaga fakt, że sąd administracyjny nie posiada kompetencji do przyznania lub odmowy przyznania spornego świadczenia. Rola sądu ogranicza się do zbadania, czy właściwe organy administracji przeprowadziły postępowanie zgodnie z prawem je regulującym oraz, czy prawidłowo zastosowały prawo materialne będące źródłem przyznania lub odmowy przyznania uprawnienia. Podkreślić należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 14 marca 2012r., poz. 270, dalej ppsa). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Niniejsza skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 170 ustawy ppsa orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., sygn. IV SA 2543/98, niepublik.). Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o którym mowa w art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydający rozstrzygnięcie, ale także inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Wymienione podmioty przy wydawaniu własnych rozstrzygnięć są bezwzględnie związane prawomocnymi orzeczeniami sądu. Oznacza to, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu i w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999r., sygn. akt I CKN 169/98, OSP 2001, z.4, poz. 63; wyrok NSA z dnia 6 marca 2008r., sygn. akt II OSK 152/07). Ponadto wskazać należy, iż wprawdzie związanie prawomocnym orzeczeniem odnosi się, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia, jednak dla prawidłowego odczytania tejże sentencji należy się kierować treścią uzasadnienia (wyrok NSA w Warszawie z dnia 27 października 2009r., sygn. akt II FSK 738/08, LEX nr 536938). Sama kwestia zaś nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przez skarżącą w kwocie 2754 zł za okres od 1 stycznia 20009r. do 30 czerwca 2010r. została jednoznacznie przesądzona na szczeblu administracyjnym – najpierw decyzją organu I instancji z dnia 27 lipca 2010r., a potem ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 października 2010r. oraz sądowoadministracyjnym – wyrokiem tut. Sądu z dnia 18 stycznia 2011r., II SA/Ol 1061/10 oddalającym skargę M. B. na ww. decyzję Kolegium. W swoim orzeczeniu sąd stwierdził m.in., że organy zasadnie oceniły, że strona spełniła przesłanki nienależnie pobranego świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992), gdyż mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - o czym strona była pouczona, nie poinformowała o nich. Z pouczeniem tym skarżąca zapoznana została w dniu 11 sierpnia 2008r., natomiast dodatek pielęgnacyjny pobierała od 1 stycznia 2009r., tak więc czas pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami nie był odległy i nie może tu być mowy o zapomnieniu udzielonego pouczenia na skutek znacznego upływu czasu. Bezspornym jest, że wypełniony i własnoręcznie podpisany przez stronę skarżącą formularz wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (akta adm., k. – 4) zawierał jednoznaczne pouczenie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podniesiono również, że w momencie uprawomocnienia się decyzji organu I instancji z dnia 8 lipca 2010r. zmieniającej decyzję własną z dnia 19 sierpnia 2008r. w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego M. B. - której to decyzji strona nie zaskarżyła - przestała istnieć podstawa prawna do wypłaty tego zasiłku. Przedmiotem zaskarżonych rozstrzygnięć w niniejszej sprawie jest natomiast tylko kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Skoro przesądzone zostało wspomnianymi decyzjami i wyrokiem sądu, że przedmiotowe świadczenie zostało pobrane nienależnie, to zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy skarżąca jest zobowiązana do jego zwrotu. W sprawie nie może mieć też zastosowania art. 30 ust. 5 ustawy, według którego nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat, ponieważ taki ustawowy okres w przypadku świadczenia pobieranego przez stronę nie upłynął. Warto jedynie powtórzyć za wspomnianym już wyrokiem tut. sądu z dnia 18 stycznia 2011r., II SA/Ol 1061/10, że ani organy, ani też sąd nie traktują skarżącej jako osoby działającej w celu wyłudzenia pieniędzy. Niemniej jednak przedstawione regulacje prawne są jednoznacznie i nie pozostawiają wątpliwości, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez skarżącą w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30 czerwca 2010r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, które skarżąca obowiązana jest zwrócić. M. B. może przy tym rozważyć kwestię zwrócenia się do organu z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami, bądź odroczenie terminu ich płatności lub też rozłożenie ich na raty, z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącej. Wobec powyższego, Sąd na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną oddalił.