II SA/Ol 170/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant st. sekretarz sądowy Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie stypendium mieszkaniowego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" Wydziałowa Komisja Stypendialna przy Uniwersytecie, na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, 6 i 7, art. 182 ust. 1 i 3, art. 186 ust. 1 i art. 207 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w związku z art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1078 ze zm., dalej jako: k.p.a.) w związku z § 8-11 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora z dnia "[...]", przyznała M.K. - na rok akademicki 2010/2011 - stypendium socjalne w wysokości 60,20 zł miesięcznie, stypendium na wyżywienie w wysokości 110 zł miesięcznie oraz nie przyznała stypendium mieszkaniowego. Uzasadniając odmowę przyznania stypendium mieszkaniowego podano, że żona studenta posiada tytuł prawny do lokalu znajdującego się na terenie "[...]". W aktach sprawy znajduje się bowiem akt notarialny z dnia "[...]", Nr "[...]", z którego wynika, że od "[...]" żona studenta jest w posiadaniu lokalu mieszkalnego, a od "[...]" (data sporządzenia aktu) jest właścicielką tego mieszkania. Wskazano, iż zgodnie z art. 182 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymywać stypendium mieszkaniowe z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie. W związku z powyższym, na podstawie obowiązujących przepisów (art. 182 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 9 ust. 1 wyżej cyt. Regulaminu), nie ma możliwości przyznania stypendium mieszkaniowego osobie, która jest małżonkiem prawnego właściciela lokalu, w którym zamieszkuje podczas pobierania nauki, gdyż nie ma spełnienia przesłanki utrudnień w studiowaniu spowodowanych codziennym dojazdem do uczelni, mającej siedzibę w "[...]", który to zdaniem organu, jest miejscem stałego zamieszkania studenta. Z powyższą decyzją nie zgodził się M. K. zarzucając, że organ w sposób lakoniczny podszedł do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji z dnia "[...]", Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej w sprawie przyznania M. K. stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie oraz odmowy przyznania stypendium mieszkaniowego w roku akademickim 2010/2011. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 173 ust. 1 pkt 1, 6 i 7, art. 179 i art. 182 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 104 i 107 k.p.a. oraz § 8-11 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. Uzasadniając odmowę przyznania stypendium mieszkaniowego stwierdzono m.in., że na podstawie zgromadzonych dokumentów oraz przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że miejscem stałego zamieszkania M. K., na dzień ubiegania się o stypendium mieszkaniowe, jest miasto "[...]". Podniesiono, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż wyznacznikami stałego miejsca zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego jest spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze faktyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus), po drugie zaś zamiar stałego tam pobytu (animus). Pierwsze jest okolicznością obiektywną, którą da się bez problemu wykazać. Natomiast drugie jest okolicznością subiektywną i ściśle uzależnioną od konkretnej osoby fizycznej. Wskazano, powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1978 r. (sygn. IV CR 242/78), iż kryterium pomocniczym w ustaleniu okoliczności czasowego lub stałego miejsca zamieszkania jest fakt, czy dane miejsce stanowi centrum (główny ośrodek) życiowej działalności danej osoby. Wskazano, że w przypadku skarżącego i jego rodziny (żony i dziecka) takim ośrodkiem niewątpliwie jest "[...]", bowiem już sam fakt posiadania aktu własności lokalu przez żonę skarżącego oraz zamieszkiwania w lokalu wiąże całą rodzinę z miastem poprzez zobowiązania w stosunku do gminy (np. przynależność do wspólnoty mieszkaniowej, umowy z Miejskim Przedsiębiorstwem Energetyki Cieplnej, umowy z koncernem energetycznym, obowiązek podatkowy w stosunku do Urzędu Miasta z tytułu posiadanej nieruchomości i inne). Ponadto, z akt sprawy wynika również, że do miejsca wskazywanego przez skarżącego, jako miejsce stałego zamieszkania, jeździ on tylko raz na trzy miesiące. Domniemywać zatem można, że są to wyjazdy w celu odwiedzin rodziny oraz wykonania drobnych prac administracyjnych, a nie stałego zamieszkania. Poza tym dziecko skarżącego uczęszcza do żłobka w "[...]", ma lekarza rodzinnego w "[...]", zasiłek rodzinny na dziecko żona skarżącego pobiera w "[...]" (zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wniosek o zasiłek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o zasiłek). Dlatego też zapewnienia skarżącego, że jego miejscem zamieszkania jest miejscowość "[...]", gdzie posiada gospodarstwo rolne nie są przekonywujące gdyż, jak wynika ze zgromadzonych w sprawie materiałów, codzienne prace w gospodarstwie wykonywane są przez osoby trzecie, a funkcje skarżącego ograniczają się do pełnienia zadań administracyjnych (np. składanie wniosków do ARiMR). Zatem posiadanie gospodarstwa w innej miejscowości nie wyklucza możliwości zamieszkiwania w "[...]". Dodatkowo podnoszona przez skarżącego kwestia, że nie ma on tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego nie jest przekonująca, gdyż zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, prawo do mieszkania przysługujące jednemu z małżonków uprawnia do korzystania z tego mieszkania drugiemu, w celu zaspokajania potrzeb rodziny. Konkludując organ wskazał, że jeśli "[...]" jest miejscem zamieszkania skarżącego, to nie jest spełniony warunek utrudnionego codziennego dojazdu do uczelni wynikający z zapisu art. 182 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, niezbędny do przyznania stypendium mieszkaniowego. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. K. wskazując, że Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna wykazała się całkowicie błędną wykładnią obowiązującego prawa. Argumentował, że chociaż art. 23 i 281 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 69 ze zm., dalej jako: k.r.o.) nakładają na małżonków obowiązek wspólnego pożycia i możliwość korzystania z mieszkania współmałżonka, to miejsca stałego zamieszkania małżonków mogą znajdować się w różnych miejscowościach, a normy prawa cywilnego nie wiążą miejsca zamieszkania osoby fizycznej z okolicznością pozostawania w związku małżeńskim. Podniósł, że samo posiadanie nieruchomości w jakiejś miejscowości nie stanowi podstawy do uznania tej miejscowości za stałe miejsce zamieszkania, tym bardziej nie stanowi podstawy do uznania tej miejscowości za stałe miejsce zamieszkania współmałżonka. Nie stanowi zatem o zamieszkaniu samo przebywanie w sensie fizycznym bez zamiaru stałego pobytu (stworzenie ośrodka osobistych i majątkowych interesów). Wskazał, iż mieszkanie należy do majątku osobistego żony. Dlatego też argumenty organu dotyczące obowiązku podatkowego w stosunku do gminy, czy też przynależność do wspólnoty mieszkaniowej wiążą właściciela nieruchomości (żonę), a nie osoby przebywające na nieruchomości. Podał również, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego, jako student uznaje swój pobyt w "[...]" wyłącznie jako czasowy i nigdy nie myślał o lokalizacji swoich osobistych i majątkowych interesów w "[...]". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu wpływającym na wynik sprawy. W razie uwzględnienia skargi sąd uchyla wadliwą decyzję, stwierdza jej nieważność, względnie stwierdza jej wydanie z naruszeniem prawa. Nie posiada natomiast uprawnień do orzekania co do meritum sprawy, czyli o prawach i obowiązkach stron postępowania, jak w niniejszym przypadku o przyznaniu lub odmowie przyznania stypendium - należy to bowiem do wyłącznej kompetencji organów administracji publicznej. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl przepisu art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) podstawą wyrokowania sądu administracyjnego są akta sprawy. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Przepisy tej ustawy wraz z przepisami Konstytucji RP stanowią płaszczyznę odniesienia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Na wstępie przypomnieć należy, że określone przepisem art. 173 ust. 1 pkt 7 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stypendium mieszkaniowe jest jedną ze statuowanych ustawą form pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. W świetle przepisów art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji RP świadczenia z tytułu pomocy materialnej studentom stanowią środek służący spełnieniu zasady powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. Zarazem przepis art. 70 ust. 5 Konstytucji, do rangi zasady konstytucyjnej podnosi autonomię szkół wyższych. Zamieszczone zatem w tym samym artykule Konstytucji zasady dotyczące z jednej strony prawa do nauki oraz powszechnego i równego dostępu do wykształcenia, a z drugiej autonomii szkół wyższych muszą być odczytywane w sposób niesprzeczny wzajemnie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił m.in. art. 182 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymywać stypendium mieszkaniowe z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie (ust. 1). Student studiów stacjonarnych w przypadku, o którym mowa w ust. 1, może otrzymywać stypendium mieszkaniowe również z tytułu zamieszkania z niepracującym małżonkiem lub dzieckiem studenta w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki (ust. 2). Analiza powołanego przepisu prowadzi do wniosku, iż zamiarem ustawodawcy była chęć pomocy studentom stacjonarnym będącym w trudnej sytuacji życiowej w dostępie do uczelni, na której studiują. Skutkiem przyznania takiego stypendium jest, jak wynika z treści przepisu, opłacenie "zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki". Z § 9 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów wynika, że student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, może otrzymywać stypendium mieszkaniowe z tytułu: zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniałby mu studiowanie (pkt 1); zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki w przypadkach, o których mowa w pkt 1, niepracującego małżonka i dzieci studenta (pkt 2). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż skarżący jest studentem w systemie studiów stacjonarnych, jego dochód uprawnia go do przyznania wnioskowanego świadczenia, a ponadto jest studentem zamiejscowym (który nie zawarł umowy najmu na korzystanie z lokalu i nie mieszka w domu studenckim) mieszkającym w okresie roku akademickiego w mieszkaniu własnościowym jego żony. W ocenie Sądu, w sprawie nie zaistniała zasadnicza przesłanka umożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego stypendium. Mianowicie, nie zaistniał - określony dyspozycją art. 182 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym - warunek dotyczący uniemożliwienia lub utrudnienia pobierania nauki ze względu na codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni. Bezspornym jest bowiem, że skarżący w trakcie trwania roku akademickiego mieszka w mieszkaniu swojej żony, co automatycznie rozwiązuje problem dojazdu z miejsca stałego zamieszkania na studia (na marginesie można zauważyć, że użyte w tym przepisie określenie "codzienny dojazd" nie może być z uwagi na plan zajęć na poszczególnych latach studiów traktowane dosłownie, bowiem jest faktem notoryjnym, że nie zawsze rozkład zajęć wymaga od studenta codziennego pobytu na uczelni). Ponadto, w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do realizacji dyspozycji ust. 2 art. 182 Prawa o szkolnictwie wyższym wskazującego na możliwość otrzymywania stypendium mieszkaniowego z tytułu zamieszkania z niepracującym małżonkiem lub dzieckiem studenta w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki. Stosownie bowiem do wymagań określonych w ust. 2 § 9 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów skarżący nie mógł przedstawić kopii umowy najmu lokalu (skoro nie zawarł umowy najmu lokalu), ani nie mógł złożyć oświadczenia o braku możliwości codziennego dojazdu z miejsca stałego zamieszkania do uczelni i wysokości kosztów ponoszonych z tego tytułu (skoro mieszka w mieszkaniu swojej żony). Omawiając powyższe zagadnienie prawne celowym jest również odniesienie się do skutków prawnych, jakie pociąga za sobą zawarcie małżeństwa, a więc do przepisów k.r.o. Zawarcie małżeństwa rodzi pomiędzy małżonkami więzy prawne, wzajemne prawa i obowiązki. Małżonkowie są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 zdanie drugie k.r.o.). Wypełnienie tych obowiązków jest ułatwione, gdy małżonkowie zamieszkują wspólnie. Powstaje w związku z tym pytanie, czy gdy prawo do mieszkania, w tym prawo własności lokalu, należy do majątku osobistego jednego z małżonków, drugiemu z nich przysługują jakieś uprawnienia do tego mieszkania. Odpowiadając na powyższe pytanie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 marca 2006 r., sygn. V CSK 185/05, wskazał, że "ustawą z dnia 16 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) wprowadzony został art. 281 k.r.o. Ze zdania pierwszego tego przepisu wynika, że jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Nabycie takiego prawa przez współmałżonka nie zostało przy tym uzależnione od nieprzysługiwania prawa do innego lokalu mieszkalnego. Zatem małżonek, którego prawo do korzystania z mieszkania wynika z art. 281 zdanie pierwsze k.r.o., jest lokatorem w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianami kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.)". W świetle poglądu prawnego zawartego w uzasadnieniu powyższego wyroku SN, który skład Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w pełni akceptuje, należy zauważyć, że skarżącemu, jako lokatorowi, przysługuje prawo do korzystania (zamieszkania) z mieszkania żony. Powyższe oznacza, iż nie zaistniała w niniejszej sprawie - określona art. 182 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym - przesłanka uniemożliwienia lub utrudnienia pobierania nauki ze względu na codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni determinująca możliwość przyznania stypendium mieszkaniowego. Podsumowując rozważania należy wskazać, iż wobec nie zaistnienia w sprawie przesłanki dotyczącej uniemożliwienia lub utrudnienia dojazdu na uczelnię stypendium mieszkaniowe skarżącemu nie przysługuje. Jednocześnie Sąd zauważa, że trudno oczekiwać, aby skarżący w okresie studiów nie koncentrował swojego życia w "[...]", skoro studia uniwersyteckie trwają około 9 miesięcy w roku. Również świadczenie jakim jest stypendium mieszkaniowe przyznawane jest na czas trwania roku akademickiego. Oczywiście Sąd miał na uwadze treść art. 25 k.c. zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Należy jednak wziąć pod uwagę charakter życia studenckiego, oraz to, że rok akademicki wymusza na studencie, aby większą część roku spędzał w mieście, w którym studiuje. W tym stanie rzeczy skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a, należało oddalić.