II SA/Ol 172/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej pomoc w formie posiłku I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jak wynika z akt sprawy przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie wraz ze skargą, decyzją z dnia 5 listopada 2024 r. Prezydenta Miasta Elbląga - na wniosek Strony - uchylił w całości z dniem 31 października 2024 r. własną decyzję z 31 lipca 2024 r. przyznającą P. M. (dalej skarżący, strona) pomoc w formie posiłku - obiadu w stołówce Z. W motywach decyzji organ I instancji wskazał, że skarżący złożył pisemne oświadczenie, że od 1 listopada 2024 r. rezygnuje z pomocy w formie posiłku - obiadu w Z.. Skarżący wywiódł od powyższej decyzji odwołanie, w którym podniósł, że do złożenia oświadczenia o rezygnacji z posiłku został zmuszony przez pracowników Elbląskiego Centrum Usług Społecznych (dalej ECUS) i ich bezpośrednich przełożonych. Skarżący podniósł, że ECUS wraz ze stołówką nie były w stanie zapewnić mu stosownego posiłku dwudaniowego, uwzględniającego dietę zgodną z zaleceniami lekarskimi, o których ECUS był wielokrotnie informowany. Brak dostosowanych do potrzeb skarżącego posiłków szkodzi jego zdrowiu, co w konsekwencji powoduje, iż musi on zażywać leki, na które z kolei nie otrzymuje zasiłku celowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygniecie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się pisemne oświadczenie skarżącego o rezygnacji z przyznanej mu pomocy w formie posiłku - obiadu. W związku z oświadczeniem tej treści, organ I instancji w oparciu o art. 155 k.p.a. uchylił w całości własną decyzję ostateczną, na mocy której strona nabyło prawo do posiłku (obiadu). Kolegium zaznaczyło, że w aktach organu I instancji znajduje się pismo pracownika Urzędu Miejskiego w Elblągu z 15 listopada 2024 r. kierowane do EUCS w którym omówione zostały zasady sporządzania posiłków w stołówce Z. Wskazano, że posiłki przygotowywane są w oparciu o wytyczne opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia. Jednocześnie, w treści pisma zastrzeżono, że wobec licznej grupy osób korzystających z obiadów (ok.[...]) zakład nie jest w stanie przygotowywać posiłków z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb dietetycznych (specjalistycznych) każdego podopiecznego. Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało, że organ I instancji podjął zasadne rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji przyznającej pomoc w postaci posiłku. Decyzja ta była zgodna z wolą skarżącego. Kolegium zastrzegło przy tym, że niezależnie od zasadności, będącej przedmiotem odwołania decyzji 5 listopada 2024 r. organ I instancji winien baczyć na względy społeczne i interes strony. W kontekście powyższego Kolegium wskazało, że niezbędne jest pilne wszczęcie i skuteczne przeprowadzenie postępowania w przedmiocie zasiłku celowego na dożywianie dla skarżącego. W opinii kolegium odwołanie skarżącego z 16 grudnia 2024 r. zawiera m.in. taki wniosek. Kolegium zaznaczyło równocześnie, iż bacząc na mnogość postępowań związanych z osobą skarżącego prowadzonych przez organ I instancji, nie ma obecnie konieczności przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego (czy też jego aktualizacji) w miejscu zamieszkania. ECUS doskonale zna bowiem sytuację skarżącego, co wynika chociażby z notatki służbowej ECUS (bez podpisu) znajdującej się w aktach dotyczących zasiłku stałego. Od powyższej decyzji, pismem z 3 marca 2025 r. strona wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Skarżący zarzucił Kolegium błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że zrezygnował z pomocy w formie dziennego dwudaniowego posiłku, pomimo, że domagał się jedynie zapewnienia mu wyżywienia dietetycznego zgodnego z zaleceniami lekarskimi -znanymi organowi pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu II jak i I instancji. W motywach swojego stanowiska Skarżący wskazał, że został zmuszony przez pracowników ECUS do dobrowolnego zrezygnowania z przyznawanej mu pomocy w formie posiłku t.j. obiadu dwudaniowego. Skarżący podkreślił, że od 1 listopada 2024 roku nie otrzymał żadnej pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego umożliwiającego mu stosowanie zalecanej diety lekarskiej. W odpowiedzi na Skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazało, że podtrzymuje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wnosi o uwzględnienie tego stanowiska jako części odpowiedzi na skargę. Kolegium podkreśliło, że skarga nie zawiera żadnych nowych elementów, do których uprzednio nie odniosłoby się Kolegium wydając decyzję w przedmiotowej sprawie. Równocześnie Kolegium zaznaczyło, że w aktach sprawy znajduje się pisemne oświadczenie skarżącego o rezygnacji z przyznanej mu pomocy w formie posiłku - obiadu. Istniały zatem przesłanki do wydania przez organ I instancji decyzji w trybie art. 155 k.p.a. W piśmie z 1 lipca 2025 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy skonkretyzowała stanowisko skarżącego zarzucając (poza już sformułowanymi w skardze zarzutami) zaskarżonej decyzji naruszenie: I. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie tj. - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77§1 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przedłożonego w niniejszej sprawie co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych. Organ ustalając fakty w niniejszej sprawie nie wziął pod uwagę tego, że oświadczenie z 4 listopada 2024 r. miało na celu rezygnację z posiłków niedietetycznych i uzyskanie przed skarżącego posiłków zgodnych z wymogami diety skarżącego - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i nieuwzględnienie, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, - art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niepodanie pełnej podstawy prawnej decyzji administracyjnej z dnia 27 stycznia 2025 r. co skutkuje niemożnością jednoznacznego określenia, dlaczego Skarżący nie otrzymał posiłków zgodnych z wymogami jego diety, II. naruszenie prawa materialnego tj. art. 48b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie Skarżącemu diety zgodnej z jego wymogami dietetycznymi. W uzasadnieniu stanowiska pełnomocnik skarżącego podkreśliła, że ten został pozbawiony wsparcia w zakresie otrzymywanych posiłków, ewentualnie świadczenia pieniężnego na ich zakup. Pełnomocnik wywiodła, że organ II instancji nie rozważył w sposób wystarczający zebranego materiału dowodowego i nie uwzględnił, że celem złożonego przez skarżącego oświadczenia z 4 listopada 2024 r. była jedynie zamiana diety a nie rezygnacja z niej. Pełnomocnik argumentowała również, że organ I instancji nie wyjaśnił co oznacza złożenie oświadczenia z dnia 4 listopada 2024 r. Podkreśliła również, że skarżący nie został poinformowany o tym, że złożenie tego oświadczenia pozbawi go jakiejkolwiek pomocy w zakresie wyżywienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli decyzji SKO w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że skarżący w oświadczeniu z 4 listopada 2024 r. (spisanym własnoręcznie) wskazał, ze z dniem 1 listopada 2024 rezygnuje z przyznanych mu obiadów, gdyż nie spełniały one jego potrzeb w zakresie ustalonej i potwierdzonej zaświadczeniami lekarskimi diety. Skarżący wskazał, że konsumpcja obiadów negatywnie wpływa na stan jego zdrowia. Stanowisko skarżącego zostało sformułowane w sposób jasny. Nie można zgodzić się ze sformułowanym przez pełnomocnika skarżącego argumentem, że organy winny były interpretować oświadczenie skarżącego odmiennie od jego treści. Po pierwsze treść oświadczenia jest jednoznaczna i nie istniała potrzeba jego wykładni. Po drugie zaznaczyć należy, że ani Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.), ani Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.). nie regulują w ogóle kwestii wad oświadczeń woli po stronie podmiotu dokonującego czynności procesowej, w tym czynności w postaci zrzeczenia się prawa (wyrok NSA z 25.05.2023 r., II OSK 2400/22). NSA wyraźnie wskazał, że wady oświadczenia woli - w rozumieniu przepisów art. 82-88 k.c. - nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym (wyrok NSA z 27.02.2015 r., I OSK 1292/13). Nie można zatem przyjąć by oświadczenie strony z 4 listopada 2024 r. traktować jako złożone pod wpływem błędu w rozumieniu art. 84 k.c. Powtórzyć należy, że strona w sposób samodzielny i jasny wyartykułowała w oświadczeniu swój zamiar rezygnacji z formy pomocy w postaci przyznanego jej prawa do korzystania z obiadów. Wskazała, że ich konsumpcja jest wręcz szkodliwa. Nie istniało zatem pole do wykładni tak jasnego oświadczenia woli. Ponadto przyjąć należy, że strona musiała zdawać sobie sprawę że rezygnacja z tej formy wsparcia spowoduje ustanie jej udzielania. W żadnym miejscu omawianego oświadczenia, skarżący nie wskazywał na oczekiwanie zamiany formy pomocy na inną niż wcześniej otrzymywana. Odnosząc się wprost do formułowanych przez skarżącego zarzutów dotyczących przymuszenia go do złożenia deklaracji o rezygnacji z prawa do posiłków w formie obiadów, wskazać należy, że na żadnym etapie postępowania okoliczność ta nie została ani wykazana ani nawet skonkretyzowana co do formy takiej presji. Nie można przyjąć, by jedynie dość ogólne wskazanie na presję wywieraną na skarżącym przez urzędników stanowić mogła przesłankę uchylenia decyzji. Także sygnalizowany w piśmie skarżącego z 1 lipca 2025 r. zarzut, braku pouczenia skarżącego, że skutkiem złożenia oświadczenia o rezygnacji z przyznanego mu wsparcia w formie obiadów pozbawi go pomocy w zakresie wyżywienia, jest nieuzasadniony. Choć, wyrażona w art. 9 k.p.a. zasada informowania stron, nakłada na organy administracji rozszerzony obowiązek udzielania stronom informacji i pouczeń, jeśli te nie są reprezentowane i działają w sposób nieporadny, to równocześnie nie można uznać by zobowiązywała ona organ do wyjaśniania stronom konsekwencji każdej podejmowanej przez nie czynności procesowej. To organ, poza sytuacjami, gdy na mocy przepisu, zobowiązany jest pouczać stronę, każdorazowo ocenia potrzebę przekazywania jej dodatkowych informacji i wyjaśnień. Nie można przyjąć, by brak udokumentowania przez organ faktu omówienia skutków złożenia przez skarżącego jasnego i jednoznacznego oświadczenia z 4 listopada 2024 r. stanowił naruszenie norm prawa procesowego. Bezpośrednio wyjaśniając prawne uwarunkowania wydania zaskarżonej decyzji podkreślić należy, że istotą postępowania prowadzonego w trybie art. 155 k.p.a. nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy, lecz sprawdzenie czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej. Wobec powyższego nie doszło w sprawie do sygnalizowanego przez pełnomocnika skarżącego naruszenia art. 48b ustawy o pomocy społecznej ani art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ nie rozpatrywał w istocie przesłanek udzielenia skarżącemu świadczenia, lecz warunki zmiany (uchylenia) własnej decyzji. Wobec powyższego wskazane w komparacji i uzasadnieniu skarżonych decyzji podstawy prawne ich wydania (art. 155 k.p.a.) uznać należy – w realiach przedmiotowej sprawy- za prawidłowe. Zgodnie z brzmieniem art. 155 k.p.a. "decyzja ostateczna, na mocy, której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio." Istota niniejszej sprawy sprowadza się zatem do oceny prawidłowości zastosowania przez organy art. 155 k.p.a, który reguluje jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego i daje podstawę do weryfikacji ostatecznych decyzji prawidłowych lub obarczonych wadami niekwalifikowanymi. Przepis ten dotyczy instytucji wzruszenia decyzji ostatecznej ze skutkiem ex nunc, czyli ze skutkiem od daty podjęcia decyzji zmieniającej na podstawie art. 155 k.p.a., z powodów niezwiązanych z ochroną legalności, lecz z powodów natury celowościowej, motywowanych interesem społecznym lub słusznym interesem strony. Możliwość wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych w tym trybie stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnych, określonej w art. 16 § 1 k.p.a. Z przytoczonego wcześniej przepisu k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję ostateczną, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki: 1) w obrocie prawnym istnieje decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo; 2) strona wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie tej decyzji; 3) przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji; 4) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawiają interes społeczny lub słuszny interes strony. Wszystkie przesłanki zastosowania trybu przewidzianego art. 155 k.p.a zaistniały w niniejszej sprawie. W obrocie prawnym znajdowała się decyzja Prezydenta Miasta Elbląga - z 31 lipca 2024 r. przyznającą skarżącemu pomoc w formie posiłku. Strona wyraziła zgodę na jej zmianę (uchylenie). Nie istniały przepisy szczególne wykluczające taka zmianę. Skarżący sam w treści oświadczenia z 4 listopada 2024 r. wskazał na chęć rezygnacji z tej formy pomocy, którą uznał wręcz za szkodliwą. Zaznaczenia wymaga przy tym, że w granicach sprawy administracyjnej znajdowała się kwestia rozważenia uchylenia lub zmiany decyzji Prezydenta Miasta Elbląga - z 31 lipca 2024 r. z uwagi na wyraźną deklarację beneficjenta pomocy o rezygnacji z przyznanego świadczenia. Kwestia innych form wsparcia (zasiłków), choć niewykluczona w przypadku skarżącego, rozpatrywana mogła być w ramach odrębnych postępowań. Skoro zatem, w ramach kontrolowanego przez sąd postępowania mieściła się ocena zasadności uchylenia lub zmiany decyzji Prezydenta Miasta Elbląga - z 31 lipca 2024, a skarżący sam zadeklarował rezygnację z przyznanej mu formy pomocy (obiadów) którą uznał za zbędną, organy słusznie przyjęły, że zmaterializowała się przesłanka słusznego interesu strony. W kontekście szerzej rozumianego interesu społecznego i słusznego interesu strony wskazać należy, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.) nie wyklucza ani nie ogranicza możliwości wielokrotnego składania wniosków dotyczących różnych form wsparcia. Z tej też przyczyny skarżącemu, mimo uchylenia przyznanego mu prawa do otrzymywania bezpłatnych posiłków, nie została ograniczona możliwość ubiegania się o inne bardziej adekwatne dla jego potrzeb formy wsparcia. Co więcej nowa sytuacja faktyczna skarżącego, który nie dysponuje prawem do bezpłatnych posiłków uzasadniać może przyznanie innej formy wsparcia. W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, za nieuzasadnione zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa materialnego, tj. art. 48b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także zarzuty naruszenia wskazanych w treści skargi przepisów o postępowaniu administracyjnym. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone w zgodzie z obowiązującymi zasadami jego prowadzenia. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.