II SA/Ol 179/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z 18 lipca 2023 r. J.B. (dalej jako: "skarżąca") zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje ona z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z 29 września 2023 r. Burmistrz odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390; dalej jako: "u.ś.r."), ponieważ niepełnosprawność matki skarżącej istnieje dopiero od 83-go roku życia. Ponadto organ I instancji wskazał, że nie został spełniony kolejny warunek, gdyż skarżąca otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy. Na skutek wniesionego odwołania przez pełnomocnika skarżącej, decyzją z 18 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty w ten sposób, że przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od dnia 1 listopada 2023 r. do 30 kwietnia 2025 r. r. z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką; W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją RP. Jest to skutek stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny, iż art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Kolegium przeszkodą do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, ale tylko za okres od 1 lipca 2023 r. do 31 października 2023 r. był fakt uprawnienia do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ta negatywna przesłanka istniała do 31 października 2023 r., tj. do momentu kiedy to uprawnienie wygasło. W związku z tym, że strona nie może pobierać dwóch świadczeń za ten sam okres, możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2023 r. do 30 kwietnia 2025 r. tj. na okres wydanego orzeczenia. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w części, tj. "w zakresie nieprzyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 01 grudnia 2022 r." Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych co spowodowało nie przyznanie skarżącej świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami tj. od dnia 1 lipca 2023 r. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w zaskarżonej części. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że gdyby skarżąca składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego to pozbawiłaby się środków pieniężnych niezbędnych dla własnego utrzymania. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich. Nadto nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego i pobieranego świadczenia przed wydaniem rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia wybranego przez uprawnionego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1364., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy kwestii przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 lipca 2023 r. Kolegium przyjęło, że wnioskowane świadczenie przysługuje dopiero od dnia 1 listopada 2023 r., gdyż do końca października 2023 r. skarżąca miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy i go pobierała. Z akt sprawy wynika, że odwołanie skarżącej z 18 października 2023 r., do Kolegium wpłynęło ostatniego dnia tego miesiąca. Tak więc zbędne i nieracjonalne byłoby informowanie przez Kolegium skarżącej o możliwości wyboru świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane od 1 listopada 2023 r., gdyż z dniem 31 października 2023 r. skarżąca zaprzestała pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. O tym, że jedyną przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie poinformował skarżącej również organ I instancji, ale i on nie mógł tego uczynić, gdyż w jego ocenie istniała jeszcze jedna negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mianowicie wiek matki skarżącej w jakim ustalony został wobec niej znaczny stopień niepełnosprawności. Stanowisko organu I instancji w tym zakresie było oczywiście błędne, jednak nie ma to znaczenia dla możliwości poinformowania o jedynej przeszkodzie w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym nie można było przyznać skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, bowiem do 31 października 2023 r. zachodziła negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Wbrew przekonaniu skarżącej, w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie złożyła ona skutecznie wniosku o uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż uchylenie decyzji warunkowała przyznaniem najpierw świadczenia pielęgnacyjnego, którego organ I instancji jej odmówił. Sąd stoi na stanowisku, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne na okres, na który miała już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń zgodnie z wyborem. Wykładnia systemowa tych przepisów jest zatem zgodna. Poza tym ich brzmienie jest jednoznaczne w swej treści. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określonego wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dopiero uchylenie, zmiana lub wygaśnięcie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na dany okres pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio przyznanego świadczenia – nowo wybranego na ten sam cel. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i barku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, rezygnacja nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie, zmianę lub wygaśnięcie wcześniejszej decyzji. Okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r, sygn. akt II SA/Ol 995/19, z 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 67/20). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1970/21 (CBOSA) warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, w prawem przewidzianej procedurze W konsekwencji, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to dopiero gdy z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja przyznająca ten zasiłek, wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego był kompletny w tym znaczeniu, że zawierał wszelkie wymagane dokumenty oraz nie istniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Oznacza to więc, że ( ...) był "miesiącem, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami", o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r. i prawidłowo od tego miesiąca organ odwoławczy przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie. (...) Jeszcze raz należy podkreślić, że organ orzekający w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego związany jest pozostającą w obrocie prawnym decyzją o przyznaniu prawa do zasiłku dla opiekuna ( tu specjalnego zasiłku opiekuńczego ). Przypomnieć bowiem należy, że na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela powyższy pogląd. Jednocześnie stwierdzić należy, że w orzecznictwie NSA prezentowany jest również pogląd odmienny dotyczący tej kwestii, jednak argumentacja przedstawiona w niniejszym uzasadnieniu wydaje się być dominującą. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.