II SA/Ol 18/20

Dnia 18 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2020 roku sprawy ze skargi M. M. – kuratora dla nieobecnego A. P. na postanowienie Dyrektora Izby ... w O. z dnia ... roku, nr ... w przedmiocie zwrotu wniosku w sprawie zasądzenia kosztów postępowania oddala skargę. Postanowieniem z ... r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O. (dalej: DIAS), na podstawie art. 216 § 1 i art. 171 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900, z późn. zm.), dalej: O.p., zwrócił M.M. (dalej: skarżący) wniosek o zasądzenie na rzecz kuratora kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (zastępstwa adwokackiego), według norm przepisanych, które nie zostały opłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu DIAS podał, że na wniosek Naczelnika S. Urzędu Celno-Skarbowego, postanowieniem z ...., Sąd Rejonowy w B. ustanowił skarżącego kuratorem dla A.P. (dalej: nieobecny) w celu reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym, z zakresem uprawnień umożliwiającym działanie we wszystkich sprawach podatkowo-administracyjnych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych, w tym w postępowaniach odwoławczych jak i do działania przed sądami administracyjnymi. W wyniku postępowania prowadzonego z udziałem ustanowionego kuratora Naczelnik W. Urzędu Celno-Skarbowego wydał decyzję z ... r., którą wymierzono nieobecnemu karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Skarżący, jako kurator nieobecnego, z odwołaniem od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego z .... r., złożył wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego (zastępstwa adwokackiego), według norm przepisanych, które nie zostały opłacone ani w całości ani w części. DIAS podkreślił, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 23 lutego 2018 r., sygn. akt III CZP 106/17, o wynagrodzeniu należnym kuratorowi ustanowionemu na wniosek organu podatkowego na podstawie art. 42 k.c. w związku z art. 138 § 3 O.p. orzeka sąd rejonowy, który go ustanowił i określił jego kompetencje (uchwała). Zauważył ponadto, że w O.p. nie ma przepisów regulujących procedurę ustalania kosztów postępowania podatkowego, wynikających z wynagrodzenia należnego kuratorowi ustanowionemu dla osoby nieobecnej. Kwestia ta nie została też uregulowana w przepisach szczególnych prawa podatkowego. W konsekwencji, właściwym do rozpatrzenia wniosku skarżącego jest Sąd Rejonowy w B. W złożonym zażaleniu skarżący wywiódł, że wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego ustanowionego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), dalej: k.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego. Wskazał, że art. 34 § 1 k.p.a. odnosi się do sytuacji tożsamej z art. 138 § 1 O.p., wobec powyższego, jako przedstawicielowi osoby nieobecnej ustanowionemu w związku z podejmowaniem czynności w postępowaniu administracyjnym (podatkowym), kuratorowi należy się wynagrodzenie a jego ustalenie i przyznanie należy do organu, przed którym kurator występował. Podniósł też, że wobec luki prawnej występującej w k.p.a., dotyczącej ustalenia wynagrodzenia i zwrotu wydatków dla kuratora, ustanowionego w trybie art. 34 § 1 k.p.a., należy stosować w tym przedmiocie, analogicznie, przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Postanowieniem z ... r. DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 171§ 1 i 3 i art. 138 § 1 i 3 O.p. Podał, że w przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w B., postanowieniem z ... r., ustanowił skarżącego kuratorem dla nieobecnego. Kurator ma prawo otrzymać wynagrodzenie, które jest przyznawane przez organ państwowy, który ustanawia kuratora. Wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub majątku osoby, dla której kurator jest ustanowiony, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie pokrywa ten, kto żądał ustanowienia kuratora. DIAS przyznał, że w sprawie ma zastosowanie rozporządzenie w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Zaznaczył jednocześnie, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku strony jest Sąd Rejonowy w B., który ustanowił skarżącego kuratorem dla nieobecnego i określił zakres kompetencji. Skarżący wywiódł skargę do tut. Sądu na powyższe postanowienie, podnosząc argumenty tożsame z zawartymi w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego postanowienia według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie narusza ono przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestią sporną jest prawidłowość zastosowania przez DIAS art. 171 § 3 O.p. i zwrot skarżącemu wniosku o zasądzenie kosztów należnych kuratorowi ustanowionemu dla nieobecnego, jako wniesionego do niewłaściwego organu, to jest do DIAS zamiast Sądu Rejonowego w B. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych zawartych w podaniu, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ podatkowy zwraca podanie osobie, która je wniosła, z odpowiednim pouczeniem. Zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Art. 178 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 poz. 2086), dalej: k.r.o., przewiduje, że kuratora ustanawia się w wypadkach w ustawie przewidzianych. Zgodnie zaś z art. 138 § 1 O.p. organ podatkowy występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora dla osoby niezdolnej do czynności prawnych lub osoby nieobecnej, jeżeli kurator nie został już wyznaczony. Dla osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia kuratora na wniosek osoby zainteresowanej sąd opiekuńczy miejsca ostatniego zamieszkania lub pobytu osoby nieobecnej, co wynika wprost z art. 601 Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast stosownie do art. 179 § 1 zd. pierwsze k.r.o. organ państwowy, który ustanowił kuratora, przyzna mu na jego żądanie stosowne wynagrodzenie za sprawowanie kurateli. Uwzględniając cytowane przepisy, prawidłowo zaskarżonym postanowieniem DIAS, na podstawie art. 171 § 3 O.p., zwrócił skarżącemu przedmiotowy wniosek. DIAS nie jest bowiem organem, który ustanowił kuratora. Wprawdzie Sąd Rejonowy w postanowieniu z ... r. powołał się m.in. na art. 34 k.p.a., lecz nie zmienia to zasady, że stosunek prawny istniejący pomiędzy organem administracji publicznej i przedstawicielem nieobecnej strony opiera się na orzeczeniu sądu powszechnego, a jego elementem jest obowiązek wykonania przez osobę wyznaczoną niezbędnych czynności w charakterze przedstawiciela osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych. W art. 34 § 1 k.p.a. również jako zasadę przewidziano obowiązek organu administracji publicznej wystąpienia do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Wskazać ponadto należy, że w uchwale z 23 lutego 2018 r., sygn. akt III CZP 106/17, Sąd Najwyższy stwierdził, że o wynagrodzeniu należnym kuratorowi ustanowionemu na wniosek organu podatkowego na podstawie art. 42 k.c. w związku z art. 138 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jedn. tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) orzeka sąd rejestrowy, który go ustanowił i określił jego kompetencje. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy zauważył, że w art. 179 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie wskazuje się, że wynagrodzenie to przyznaje organ państwowy, który go ustanowił, czyli w rozpoznawanej przez SN sprawie - sąd rejestrowy. Podniósł też, że o tym, że o ustaleniu wynagrodzenia należnego kuratorowi decyduje sąd świadczy również to, że brak przepisu, który przyznawałby tę kompetencję innemu organowi. Sąd Najwyższy stwierdził brak jakichkolwiek podstaw, aby o wynagrodzeniu kuratora ustanowionego przez sąd, miał orzekać inny organ, niż sąd który go ustanowił. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.