II SA/Ol 180/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "[...]" od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 180/16 o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 9 grudnia 2015 r., nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia utrzymać w mocy postanowienie z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 180/16. Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 180/16, oddalającego skargę Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 9 grudnia 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia, skarżące Stowarzyszenie, zwane dalej Stowarzyszeniem, wystąpiło o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2016 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, odmówił zwolnienia od kosztów sądowych Stowarzyszeniu "[...]". Uznał bowiem, że z faktu, iż Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Odstąpienie od pozyskiwania środków przez Stowarzyszenie na jego działalność statutową oznaczałoby niedopuszczalne przerzucenie finansowania tej działalności na Skarb Państwa. W sprzeciwie, złożonym od postanowienia z dnia 4 sierpnia 2016 r., Stowarzyszenie podkreśliło, że jest stowarzyszeniem zwykłym, tj. nie posiada osobowości prawnej i nie może prowadzić działalności gospodarczej. Ponadto, nie posiada majątku, środków trwałych i rachunków bankowych. Stowarzyszenie działa w celu społecznie pożytecznym, opiera się w dużej mierze na ludziach dobrej woli, którzy bezpłatnie świadczą różne usługi na rzecz ekosystemu gminy "[...]". Biorąc pod uwagę, iż Stowarzyszenie nie dysponuje właściwie żadnymi środkami finansowymi, co wynika z deklaracji podatkowej, zdaniem wnioskodawcy, wykazał on, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżące Stowarzyszenie stwierdziło, że chociaż ze statutu Stowarzyszenia wynika, że członkowie są obowiązani wnosić składki, nie oznacza to, że zostały one realnie wniesione. Zaznaczono, że dochodzenie roszczeń od członków Stowarzyszenia na drodze cywilnej jest utrudnione. Dodał, że Stowarzyszenie prowadzi działalność proekologiczną, a prawidłowa gospodarka środowiskowa jest jednym z konstytucyjnych zadań Państwa, które wspomagane jest w tym zakresie przez organizacje pozarządowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W niniejszej sprawie, skarżące Stowarzyszenie zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł. Do rozpoznania wniosku ma zatem zastosowanie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmowane jest, że w myśl cytowanego przepisu osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (tak m.in. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504). Jedynie wówczas można uznać, że zachodzi potrzeba uwzględnienia wniosku, w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Wnioskując o przyznanie prawa pomocy, Stowarzyszenie podniosło, że jest organizacją społeczną działającą w celu społecznie pożytecznym, opierającą się na osobach bezpłatnie świadczących usługi na rzecz ekosystemu gminy "[...]". Podało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie dysponuje majątkiem, środkami finansowymi i środkami trwałymi, ponadto nie posiada rachunku bankowego. Przytoczona argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie, co zostało wykazane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy bowiem nieć na względzie, że stowarzyszenie - podobnie, jak inne organizacje tego typu - zobligowane jest do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. przez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych, musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ubiegając się więc o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania, Stowarzyszenie obowiązane jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęło wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W postanowieniu z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1108/15 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny przekonywująco argumentował, że okoliczność, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie swojej działalności. Brak stałego źródła dochodów, głównie pochodzącego ze składek członkowskich, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Ponadto przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powodowałoby, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana byłaby ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Skoro uiszczone składki członkowskie, których wysokość określono na 20 zł, okazały się niewystarczające na uiszczenie również wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszącego 100 zł, Stowarzyszenie winno było podjąć inne działania w celu zgromadzenia wystarczających środków finansowych na realizację swojej działalności, w zakresie której należało uwzględnić także toczące się postępowanie przed tut. Sądem. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło aktywne działania w powyższym zakresie. Stowarzyszenie musi mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jego członkowie powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 625/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako "CBOSA"). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Podkreślenia ponadto wymaga, że z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec tego dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia rodzaj prowadzonej przez Stowarzyszenie działalności, ani przedmiot zaskarżenia. W tym stanie rzeczy, stosownie do art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.