II SA/Ol 189/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] r. Burmistrz L. (dalej jako: "organ I instancji"), odmówił przyznania Z. J. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem S. Jako przyczynę odmowy organ I instancji wskazał, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. do emerytury. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2021 r. W uzasadnieniu wywodzono, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powinien być interpretowany w taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury. Pismem z [...] r. skarżąca została poinformowana przez S.K.O., że jedyną przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury. Dopóki prawo do emerytury nie będzie zawieszone, a jej wypłata wstrzymana, brak będzie podstaw do przyznania tego świadczenia. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z [...] r. wstrzymał, na wniosek skarżącej, od dnia 1 października 2021 r. wypłatę dla niej emerytury rolniczej. Decyzją z [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 października 2021 r. na stałe w wysokości wynikającej z przepisów prawa. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że wnioskodawczyni spełnia warunki jakie ustawodawca stawia w art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotyczącym ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Syn jej zaliczony do osób niepełnosprawnych od dzieciństwa jest całkowicie zależny od matki. Skarżąca od 1 października 2021 r. ma wstrzymaną wypłatę emerytury, dlatego też możliwe było przyznanie jej z tą datą świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 maja 2021 r. W oparciu o powyższy zarzut pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2021 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca w maju 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nie wzywał jej do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji, a w art. 23 u.ś.r. brak jest wskazania jako dokumentu niezbędnego do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – decyzji o zawieszeniu emerytury. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony i w skardze i w odpowiedzi na skargę. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 145 ( Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a."). Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy kwestii przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 maja 2021 r. Kolegium przyjęło, że wnioskowane świadczenie przysługuje dopiero od dnia 1 października 2021 r., gdyż od tego dnia zostało zawieszone jej prawo do emerytury. Problematyka zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają ustalone prawo do emerytury stała się przedmiotem licznych już orzeczeń sądów administracyjnych. Kwestia ta jest rozbieżnie oceniana. Przykładowo w wyroku z 30 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1334/20 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury, takie też stanowisko zajął organ I instancji. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę ( podobnie jak organ odwoławczy ) podziela odmienne stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Nie można bowiem znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. np. wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, CBOSA). Należy mieć na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej, którą mógłby wykonywać, gdyby nie musiał zajmować się osobą niepełnosprawną. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291), zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Również ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników w art. 33 ust. 1 normuje zbieg uprawnień, wskazując, że uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wobec tego, należy dokonywać takiej wykładni art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a), która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 (publ. CBOSA) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe rozważania przekonują o tym, że osobie pobierającej emeryturę może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, ale tylko wówczas, gdy prawo do emerytury zostanie zawieszone. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Emerytura i świadczenie pielęgnacyjne przyznawane są przez różne organy, nie ma tu też zastosowania art. 27 u.ś.r. regulujący zbieg uprawnień do wyszczególnionych w nim świadczeń. Jednocześnie zauważyć należy, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacane jest w ściśle określonej kwocie wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego opublikowanego w Monitorze Polskim. Tak więc organy rozstrzygające kwestię przyznania świadczenia i nie mające żadnego wpływu na to przez jaki czas emerytura będzie jeszcze wypłacana nie mogą przyznać świadczenia przed zawieszeniem prawa do emerytury, gdyż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza taką sytuację. Raz jeszcze podkreślić należy, że data złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może być utożsamiana, ze złożeniem wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, bo przecież samo wpłynięcie wniosku nie jest gwarancją przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku pobierania emerytury przed przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zawieszenie tego prawa, gdyż dopiero wówczas można uznać, że do organu wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Faktem niezaprzeczalnym jest to, że z zasad prawa administracyjnego wynika m. in. obowiązek organów do udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek oraz informowania stron. Nie można jednak pominąć okoliczności, że organ I instancji pozostawał w przekonaniu, mającym swoje uzasadnienie w części orzeczeń sądów, że skarżącej w ogóle nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, trudno jest więc wymagać od niego, aby informował on skarżącą o konieczności zawieszenia prawa do emerytury. Natomiast skarżąca przez cały czas postępowania, reprezentowana przez pełnomocnika, nie złożyła nawet oświadczenia o gotowości do zawieszenia emerytury. Z akt sprawy wynika, że po wniesieniu odwołania, Kolegium prawidłowo poinformowało pełnomocnika skarżącej, pismem z [...] r. o konieczności zawieszenia emerytury, wyjaśniając, że jest to jedyna przeszkoda do uwzględnienia wniosku. Wniosek taki skarżąca złożyła 29 września 2021 r., a emerytura została jej wstrzymana od 1 października 2021 r. Tym samym w sposób prawidłowy postąpił organ odwoławczy uchylając decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i przyznając to świadczenie od 1 października 2021 r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.