II SA/Ol 196/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędziowie Sędzia WSA Irena Szczepkowska (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Ewa Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 roku sprawy ze skargi T.Z.D. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania stypendium za wyniki w nauce I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej na rzecz T.Z.D. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. T.D. będący studentem Uniwersytetu "[...]" na V roku studiów stacjonarnych Wydziału Nauk Technicznych, Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn, złożył w dniu 22 października 2007 r. wniosek o przyznanie stypendium za wyniki w nauce do Dziekana Wydziału Nauk Technicznych. Student podał samodzielnie wyliczoną średnią ocen na poziomie 4,22. Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu na posiedzeniu w dniu "[...]" dokonała ustaleń dotyczących zakwalifikowania studentów do grupy 20% najlepszych studentów oraz w związku z tym odpowiedniego podziału środków finansowych, na czego okoliczność spisano protokół. Posiedzeniu przewodniczyła E.O. Decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" Wydziałowa Komisja Stypendialna odmówiła przyznania wnioskującemu stypendium za wyniki w nauce na rok akademicki 2007/2008. Komisja krótko uzasadniła, że w jego sprawie nie zostały spełnione kryteria § 15 ust. 2 i 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu z dnia 1 października 2007 r., tj. średnia ocen studenta - 4,22 jest niższa od minimalnego progu średniej ocen, który na specjalności wnioskującego wyniósł 4,47. Decyzję podpisała Przewodnicząca Komisji Stypendialnej. T.D. złożył odwołanie od tej decyzji. Wniósł o przyznanie mu stypendium za wyniki w nauce na rok akademicki 2007/2008. Uzasadniał, że uzyskał w roku akademickim 2006/2007 średnią ocen pozwalającą na zajęcie 11-go miejsca wśród 54 studentów V roku na kierunku Mechanika i Budowa Maszyn, a więc zalicza się do grona 20% najlepszych studentów, którzy na podstawie § 15 ust. 2 i 3 w/w Regulaminu powinni otrzymać stypendium za wyniki w nauce. Zarzucił, iż stypendium dostały 3 osoby będące na tym samym roku i kierunku, których średnia ocen jest znacznie niższa niż 4,47, co pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem decyzji z dnia 22 listopada 2007 r. Decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej, podając w podstawie prawnej art. 138 Kpa oraz § 3 ust. 12 wskazanego wyżej Regulaminu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, podobnie jak Wydziałowa Komisja Stypendialna, stwierdził, że nie zostały spełnione kryteria § 15 ust. 2 i 3 wyżej cyt. Regulaminu, tj. średnia ocen odwołującego się (4,22) jest niższa od minimalnego progu średniej ocen, który na jego specjalności wyniósł 4,47. Przy czym organ II instancji wyjaśnił, że podstawą do przyznania studentowi stypendium za wyniki w nauce jest średnia ocen z roku akademickiego poprzedzającego złożenie wniosku, która sytuuje studenta w grupie 20% najlepszych studentów swojego kierunku i roku studiów. Jednakże zgodnie z § 15 ust. 4 Regulaminu ostatecznej klasyfikacji do 20% grupy najlepszych studentów dokonują Wydziałowe Komisje Stypendialne. Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Nauk Technicznych na posiedzeniu komisji w dniu "[...]" w drodze głosowania dokonała podziału środków finansowych na stypendia za wyniki w nauce na piątym roku kierunku Mechanika i Budowa Maszyn na specjalności: Eksploatacja i Diagnostyka Pojazdów i Maszyn oraz Inżynierskie Zastosowanie Komputerów. W związku z powyższym przedstawiona we wniosku strony o stypendium za wyniki w nauce średnia ocen zweryfikowana przez pracownika dziekanatu (4,22) nie kwalifikuje odwołującego się do otrzymania stypendium, na tle średniej uprawniającej do otrzymania stypendium za wyniki w nauce, ustalonej na poziomie 4,47. Jak wynika ponadto z protokołu posiedzenia z dnia "[...]" w skład Odwoławczej Komisji Stypendialnej orzekającej m.in. w niniejszej sprawie wchodziła Pani E.O. Na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej T.D. wywiódł skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego według norm przepisanych. Zarzucił decyzjom organów kolegialnych obu instancji rażące naruszenie § 15 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, w związku z art. 7 kpa, poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i wprowadzenie dodatkowego kryterium ocennego przy ustalaniu prawa do stypendium naukowego. W uchwale z dnia "[...]" przyjęto bowiem, że wnioski w sprawie przyznania stypendium naukowego rozpoznawane będą z podziałem na dodatkowe kryterium według specjalności na Wydziale Nauk Technicznych, skutkiem czego bezpodstawnie zróżnicowano średnią ocen na specjalnościach w ramach danego kierunku. Wprowadzenie zbyt wygórowanej średniej ocen wymaganych do otrzymania stypendium powoduje, że skarżący, mając wysokie osiągnięcia, nie otrzymał stypendium, natomiast osoby studiujące na drugiej specjalności, mając znacznie niższą średnią, takie stypendia otrzymały. Powyższe w ocenie skarżącego narusza także art. 32 Konstytucji RP i art. 8 kpa poprzez dokonanie niesprawiedliwego podziału środków pomiędzy studentami uprawnionymi do otrzymania stypendiów i pominięciu osób spełniających kryteria do jego otrzymania. Takie działanie organu skutkuje w ocenie skarżącego pozbawieniem go możliwości otrzymania stypendium naukowego w sytuacji, gdy spełnił on przesłanki warunkujące jego otrzymanie. Skarżący także podniósł, że podjęcia zaskarżonej uchwały nie uzasadnia również § 6 ust. 4 Regulaminu, gdyż ten przepis daje tylko możliwość uwzględnienia specjalności na danym kierunku przy podziale środków przekazanych przez władze uczelni na stypendia. Przepis ten nie uzasadnia i nie uprawnia Wydziałowej Komisji Stypendialnej do wprowadzenia dodatkowego kryterium do oceny czy danym studentom przysługuje prawo do stypendium. W odpowiedzi na skargę Prorektor Uniwersytetu, działający z upoważnienia Rektora, wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do argumentów skargi wskazał, że Wydziałowa Komisja Stypendialna skorzystała z uprawnień § 6 ust. 4 oraz § 15 ust. 4 Regulaminu i podjęła na posiedzeniu w dniu "[...]" m.in. decyzję, że grupę 20% najlepszych studentów wyłoni odrębnie dla każdej specjalności na poszczególnych latach i kierunkach studiów, w tym również na V roku kierunku Mechanika i Budowa Maszyn. Podziału środków na specjalności dokonano z uwagi na to, że na każdej specjalności realizowany jest odrębny plan i program studiów, tj. inny zakres materiału i liczba godzin dydaktycznych. Podkreślono, że Komisja nie może dokonać podziału środków finansowych na specjalności bez uprzedniego podziału roku studiów na specjalności. Komisja nie ustala średnich ocen uprawniających do otrzymania stypendium za wyniki w nauce, a jedynie je akceptuje, jako wynik uprzednich ustaleń własnych oraz posiadanych środków, liczby studentów, liczby studentów uprawnionych oraz średnich ocen za okres obliczeniowy, zgodnie z § 17 Regulaminu. Każdego roku akademickiego każda z w/w danych jest inna, w związku z tym różne są średnie uprawniające do otrzymania stypendium. Ponadto organ uznał, że zasada wyrażona w art. 32 Konstytucji RP jest przestrzegana i nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego w tym zakresie. Potwierdzeniem tego ma być powoływany wyżej Regulamin, który stwarza możliwość przyznania stypendium za wyniki w nauce najlepszym studentom również określonej specjalności. W przeciwnym razie ze stypendium za wyniki w nauce korzystaliby wyłącznie studenci kierunków pedagogicznych, humanistycznych czy prawnych, gdzie wypracowane średnie ocen są zdecydowanie wyższe niż studentów kierunków technicznych, rolniczych, biologicznych, czy po prostu ścisłych. Ustosunkowując się do podnoszonej przez skarżącego kwestii, iż w decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia "[...]" nie wyszczególniono specjalności, a jedynie rok studiów, organ wyjaśnił, że określone specjalności zawarte są zawsze w danym roku studiów. W przypadku stypendium za wyniki w nauce podstawą do otrzymania stypendium jest uzyskana przez studenta średnia ocen, a decyzje wydawane przez komisje stypendialne zawierają prawne i faktyczne podstawy. W decyzji o odmowie przyznania stypendium za wyniki w nauce podano średnią ocen wypracowaną przez stronę (4,22) i średnią ocen uprawniającą do otrzymania stypendium za wyniki w nauce (4,47). Pismem z dnia 15 kwietnia 2008 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał argumentację i wnioski wyrażone w skardze, przy czym rozwinął wniosek o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego o koszty zastępstwa radcy prawnego w wysokości podwójnej stawki minimalnej, według norm prawem przepisanych. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że wydana została z rażącym naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, które to naruszenie polegało na tym, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji brała udział E.O. podlegająca wyłączeniu z mocy ustawy (art. 24 § 2 pkt 5 kpa). Osoba ta sprawowała funkcję Przewodniczącej Wydziałowej Komisji Stypendialnej i jednocześnie brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej. Ponadto pełnomocnik nie zgodził się z argumentacją podniesioną przez organ w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na rozprawie w dniu 27 maja 2008 r. postanowił zwrócić się do Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej o nadesłanie informacji czy członek tej Komisji E.O. orzekająca w II instancji jest jednocześnie Przewodniczącą Wydziałowej Komisji Stypendialnej, która orzekała w niniejszej sprawie w I instancji. W odpowiedzi na wezwanie Przewodnicząca Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej pismem z dnia 9 czerwca 2008 r. Nr "[...]" wyjaśniła, że E.O. do 27 maja 2008 r. była jednocześnie członkiem Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej i Przewodniczącą Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Nauk Technicznych, natomiast od tego czasu nie jest Przewodniczącą ani członkiem Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Nauk Technicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne mają zatem uprawnienia wyłącznie kasacyjne, co oznacza, że nie zastępują organów administracji publicznej w rozstrzyganiu spraw, a uznając, że zaskarżona decyzja, czy postanowienie narusza prawo materialne bądź przewidziane przepisami zasady postępowania administracyjnego mogą uchylić zaskarżony akt lub stwierdzić jego nieważność. Stanowią o tym art. 3 i art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie jako ppsa). Wskazać także należy, iż stosownie do art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że Sąd rozpatrując sprawę we wskazanych granicach obowiązany jest zbadać z urzędu, czy wydana decyzja lub postanowienie nie naruszają prawa i zostały oparte na obowiązujących przepisach prawnych. Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję, bądź postanowienie między innymi w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa. Z analizy tego przepisu wynika, iż stwierdzenie wad będących przyczynami wznowienia postępowania skutkować powinno uwzględnieniem skargi, niezależnie od tego, czy dane naruszenie prawa ma wpływ na wynik sprawy. Przy czym jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1321/05 (LEX nr 317405) dyspozycja tego przepisu ma na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego. W przepisie tym chodzi o jakiekolwiek naruszenie prawa, a jedynym ograniczeniem zastosowania tegoż przepisu jest to, czy naruszenie określonej normy daje podstawy do wznowienia postępowania. Tym samym ustawodawca wskazuje, że realizacja zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP i art. 6 kpa jest wartością wyższą niż przestrzeganie innej zasady ogólnej, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, czyli zasady trwałości decyzji administracyjnej. W tym stanie prawnym zasadnym jest stanowisko, że w przypadku naruszeń prawa stanowiących podstawę do wznowienia postępowania ocena Sądu ogranicza się do stwierdzenia tych naruszeń dla rozstrzygnięcia sprawy zawartego w zaskarżonej decyzji. W sprawie niniejszej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził w toku kontroli legalności decyzji podjętych w postępowaniu administracyjnym naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 3 w związku z art. 27 § 1 i art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie jako kpa), co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Na naruszenie prawa w tym zakresie zasadnie powołał się pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 15 kwietnia 2008 r. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. Zgodnie z art. 27 § 1 zd. 1 kpa członek organu kolegialnego podlega wyłączeniu w przypadkach określonych w art. 24 § 1. Przy czym na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia "[...]" Nr "[...]", która utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Nauk Technicznych z dnia "[...]" Nr "[...]" o odmowie przyznania T.D. stypendium za wyniki w nauce na rok akademicki 2007/2008. Zarówno organ I jak i II instancji są organami kolegialnymi. Wydziałowa Komisja Stypendialna zadecydowała o odmowie przyznania T.D. stypendium za wyniki w nauce na posiedzeniu w dniu "[...]", podobnie też Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna na posiedzeniu w dniu "[...]" rozpatrzyła negatywnie sprawę odwołującego się studenta. W obu przypadkach o podjętym rozstrzygnięciu skarżący został pisemnie poinformowany w formie decyzji administracyjnej. Jak zaś wynika z protokołów posiedzeń obu Komisji, E.O. pełniła funkcję Przewodniczącej Wydziałowej Komisji Stypendialnej oraz członka Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej, co jednoznacznie potwierdziła Przewodnicząca Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej w piśmie z dnia 9 czerwca 2008 r. Nr "[...]". Ta sama osoba brała zatem udział w wydaniu zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji. Zasada wyłączenia pracownika od udziału w sprawie w wyższej instancji stanowi dla stron gwarancję procesową bezstronnego, dwukrotnego rozpoznania sprawy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 kpa. Realizacja tej zasady ma na celu zapewnić, iż nikt nie będzie sędzią we własnej sprawie, gdyż z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy jego ponownej ocenie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06). Stąd rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym bezwzględnie należy oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Nie przesądzając zatem ostatecznego wyniku sprawy, wobec naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy ppsa, orzekł jak w sentencji. Zgodnie zaś z art.152 ppsa orzeczono, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, przy czym rozstrzygnięcie w tym zakresie obowiązuje jedynie do czasu uprawomocnienia się wyroku. W oparciu natomiast o art. 200 ppsa Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W tym zakresie Sąd wydał postanowienie z dnia 24 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 196/08 o sprostowaniu sentencji niniejszego wyroku.