II SA/Ol 197/19
WyrokWSA w Olsztynie2019-04-09
Skład orzekający: Tadeusz Lipiński, Marzenna Glabas, Ewa Osipuk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo odmówił przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, opierając się wyłącznie na dokumentach z archiwów IPN i pomijając wnioski dowodowe strony dotyczące przesłuchania świadków?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej naruszył przepisy postępowania dowodowego (art. 7, 77 § 1, 78 § 1 k.p.a.), bezpodstawnie pomijając wnioski dowodowe strony dotyczące przesłuchania świadków i oceny ich zeznań w kontekście dokumentów urzędowych z IPN. Dokumenty urzędowe nie mają bezwzględnej mocy wiążącej, a organ ma obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym dowodów zawnioskowanych przez stronę, aby ustalić prawdę materialną.Stan faktyczny
Skarżący W. O. domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, powołując się na udział w wydarzeniach grudnia 1970 r., zatrzymanie i pobyt w areszcie, a także doznane represje fizyczne i psychiczne oraz późniejszą inwigilację. Organ odmówił przyznania statusu, opierając się głównie na braku dokumentów potwierdzających represje na okres dłuższy niż 48 godzin i brak dowodów na działalność niepodległościową, ignorując wnioski dowodowe skarżącego o przesłuchanie świadków. WSA uchylił decyzję organu.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi W. O. na decyzję Szefa Urzędu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia "[...]"; 2) zasądza od Szefa Urzędu na rzecz skarżącego kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z dnia "[...]" r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów
i Osób Represjonowanych odmówił W. O. (dalej jako: "skarżący") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 2, art. 3, art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690, dalej jako: "ustawa o działaczach opozycji"), określające przesłanki potwierdzenia wnioskowanego statusu. Wyjaśnił, że skarżący nie wykazał ani w toku postępowania nie ustalono, aby skarżący podlegał którejkolwiek represji z tej ustawy. Organ wskazał, że skarżący podawał we wniosku, iż brał udział w wydarzeniach grudnia 1970 r. w E. i w związku z tym przebywał w areszcie od dnia 18 grudnia do 24 grudnia 1970 r. Pismem z dnia 4 lipca 2018 r. organ zwrócił się do skarżącego z prośbą o przesłanie szczegółowych informacji na temat prowadzonej działalności antykomunistycznej, doznanych represji oraz nadesłanie wszelkich dowodów potwierdzających spełnianie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji. W odpowiedzi skarżący przesłał wyjaśnienia, w których poinformował, że 17 grudnia 1970 r. w drodze powrotnej ze szkoły włączył się do demonstrujących wówczas robotników przed zakładem ZAMECH, a następnie przed siedzibą PZPR. Na drugi dzień skarżący został aresztowany i przebywał w areszcie do dnia 24 grudnia 1970 r. Podczas tego pobytu funkcjonariusze znęcali się nad nim fizycznie i psychicznie. Organ zwrócił się z zapytaniem do Instytutu Pamięci Narodowej, który pismem z dnia 20 sierpnia 2018 r. poinformował organ, iż w wyniku przeprowadzonej kwerendy w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono zapisy świadczące, że dnia 18 grudnia 1970 r. podczas zajść ulicznych w E. skarżący został zatrzymany i przewieziony do miejscowego aresztu śledczego. W areszcie zatrzymanego sfotografowano i sporządzono krótką notatkę, z której wynika, że nie zastosowano wobec skarżącego aresztu i nie ustalono, czy brał udział w zbiegowisku i czy w związku z tym popełnił jakieś przestępstwo. Pismem z dnia 3 września 2018 r. organ powiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania i o możliwości przedstawienia własnych dowodów. Wobec nieprzedstawienia takowych, organ stwierdził, że nie ma podstaw do uznania skarżącego za osobę represjonowaną z powodów politycznych. Podniósł, że udział w wydarzeniach grudniowych 1970 r. oraz będące jego następstwem zatrzymanie, na okres powyżej 48 godzin oraz rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni są deklarowane przez stronę, jednakże brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających te okoliczności. W tym zakresie organ dysponuje jedynie relacją skarżącego. Organ zwrócił uwagę, że z materiałów archiwalnych nie wynika, by zastosowano wobec skarżącego areszt i nie ustalono czy brał udział w demonstracji. Tym samym skarżący nie udowodnił, by przebywał w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ponadto skarżący nie wykazał, że na skutek swojego udziału w wystąpieniu wolnościowym, doznał rozstroju zdrowia na okres powyżej 7 dni.
W ustawowym terminie skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oświadczył, że w dniu 18 grudnia 1970 r. został zabrany siłą z domu, około godziny 12:00, a nie jak podało IPN zatrzymany podczas zajść ulicznych. Podkreślił, że jedynym powodem jego zatrzymania mógł być udział w demonstracji robotniczej pracowników ZAMECHU i przemarsz przed siedzibę PZPR. Przewieziono go do Komendy MO na ul. Armii Czerwonej i po przesłuchaniu przewieziony został do aresztu przy ul. Halickiej
w E. W areszcie zrobiono mu zdjęcia i wzięto odciski palców. Przebywał tam do dnia 24 grudnia 1970 r., czyli 6 dni, podczas których znęcano się nad nim fizycznie
i psychicznie. Wskazał, że jego rekonwalescencja trwała dłużej niż 7 dni. Wtedy był uczniem II klasy szkoły zawodowej. Nie poszedł do lekarza, bo się bał ponownego aresztowania. Był to akurat czas ferii świątecznych i zwolnienie lekarskie nie było potrzebne. Podał, że powyższe potwierdzić może jego rodzeństwo i jeszcze żyjący świadkowie, którzy z nim przebywali w areszcie. Do odwołania skarżący załączył kserokopie oświadczeń z 1999 r. - osób, które przebywały razem z nim w areszcie,
w tym oświadczenie A. I., posiadającego uprawnienia kombatanckie przyznane decyzją z dnia "[...]" 1998 r. Skarżący wskazał, że w 2006 r. był wzywany przez Oddział Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, jako świadek w sprawie pobić i znęcania się przez funkcjonariuszy MO i służby więziennej nad zatrzymanymi w związku z wypadkami w grudniu 70 r. w E i w postępowaniu tym przyznano mu status pokrzywdzonego.
W odrębnym piśmie skarżący wniósł o przesłuchanie: A. I. na okoliczność czasu i warunków pobytu w areszcie, powodu zatrzymania i znęcania się funkcjonariuszy nad skarżącym; sióstr – D. G. i E. O. na okoliczność zatrzymania, czasu pobytu w areszcie oraz stanu zdrowia po pobycie w areszcie. Skarżący podał adresy zamieszkania wnioskowanych świadków. Oświadczył, że inni świadkowie już nie żyją lub zamieszkują poza granicami Polski.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia "[...]" r.,
nr "[...]", Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" r. Organ uzasadnił, że uznał za bezcelowe przesłuchanie wnioskowanych przez skarżącego świadków, gdyż w sprawie niniejszej pierwszeństwo winien mieć dowód dostarczony przez Instytut Pamięci Narodowej. Uwzględnił, że dokumenty odnalezione w archiwach IPN są dokumentami urzędowymi. Zgodnie zaś z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Podniósł, że powszechnie przyjmuje się, iż prawidłowo sporządzony dokument urzędowy korzysta z dwojakiego rodzaju domniemań: prawdziwości (autentyczności), tzn., że dokument pochodzi od organu, który go wystawił oraz zgodności z prawdą zawartego w nim oświadczenia organu, od którego dokument pochodzi. Organ podkreślił, że materiały zachowane w IPN nie potwierdzają faktu zatrzymania skarżącego na okres dłuższy niż 48 godzin. Wnioskodawca nie przedstawił też dowodów poświadczających fakt prowadzenia działalności niepodległościowej. Nie potwierdza tego też IPN, podobnie jak i faktu podnoszonego przez skarżącego, dotyczącego inwigilacji przez SB w roku 1971 i nakłaniania do podjęcia współpracy. Zebrane dowody nie pozwalają również na uznanie, iż w wyniku udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa skarżący doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni (art. 3 pkt 3 lit. a). organ stwierdził, że skarżący podnosił co prawda, iż doznał uszczerbku na zdrowiu na okres dłuższy niż 7 dni, lecz nie posiada żadnej dokumentacji medycznej z tego okresu, ponieważ leczył się w domu, obawiając się ponownego zatrzymania. W związku z tym organ nie mógł uznać tej okoliczności za udowodnioną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący wniósł o uchylenie wydanych decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając organowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a., poprzez brak weryfikacji przedstawionych pisemnych oświadczeń, nieuwzględnienie wniosków dowodowych i nieprzesłuchanie świadków, a tym samym niezebranie całego materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności, na których powinna być oparta decyzja.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. skarżący stawił się osobiście wraz
z pełnomocnikiem, który poparł skargę i wniósł o zwrot kosztów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U z 2018. poz. 2107) kontrola działalności administracji publicznej przeprowadzana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżoną decyzję jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a".). Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów, ustalonych na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy prawa procesowego. W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Cytowana ustawa o działaczach opozycji określa komu przysługuje status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i zasady nabywania tego statusu. Stosownie do art. 5 ust. 3 tej ustawy do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa
w art. 2 lub art. 3.
Stosownie do art. 2 ust. 1 omawianej ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Art. 2 ust. 2 stanowi, że do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. W myśl art. 5 ust. 4 ustawy o działaczach opozycji okresy represji z powodów politycznych, o których mowa w art. 3 pkt 1, 2 i 3 lit. c i f, zalicza się do okresów działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, o których mowa w art. 2 ust. 1.
Zgodnie z art. 3 ustawy o działaczach opozycji Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:
1) przebywała w:
a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,
b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:
a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,
b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,
e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,
f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;
4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Powyższe przepisy stanowią zamknięty katalog przypadków uzasadniających przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej
z powodów politycznych. Ustawodawca w unormowaniach tych w sposób enumeratywny określił jakie działanie i związane z nim skutki mogą uzasadniać przyznanie uprawnień przewidzianych tą ustawą. Oznacza to, że tylko sytuacje opisane ściśle w przytoczonych przepisach mogą kwalifikować do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, żadne inne, chociażby wiązały się z narażeniem zdrowia lub życia.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skarżący we wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych powoływał się na fakt bezpodstawnego zatrzymania przez funkcjonariuszy MO w dniu 18 grudnia 1970 r. i przetrzymywania w areszcie do 24 grudnia 1970 r. Opisał poniżające traktowanie. Podał m.in., że funkcjonariusze wyzywali go, popychali, nagiego bili pałkami, kopali do utraty przytomności. W nocy zabierano go na wyczerpujące psychicznie przesłuchania. Wmawiano mu różne zdarzenia. Wskazał, że mimo doznanych obrażeń w postaci: wykręcenia ręki w stawie łokciowym, licznych guzów na głowie i boleści całego ciała bał się pójść do lekarza. Podał, że w 1971 r. był inwigilowany i przesłuchiwany przez SB. Próbowano nakłonić go do współpracy. Z powodu odmowy nie przyjęto go do technikum, które ukończył w późniejszym okresie, odmówiono mu zatrudnienia w kilku zakładach w E. W wojsku był często wzywany na tzw. rozmowy wychowawcze.
W odrębnym piśmie skarżący dodatkowo wyjaśnił, że w grudniu 1970 r. był uczniem II klasy ZSZ w E. i jego szkoła znajdowała się ok. 150 m od największego w E. zakładu ZAMECH. Dzień przed aresztowaniem – 17 grudnia 1970 r. – udał się do szkoły, ale lekcje zostały odwołane. Wracając ze szkoły dołączył do gromadzących się przy bramie zakładu ludzi i wraz z protestującymi robotnikami przeszedł pod Komitet PZPR przy ul. Mickiewicza, wznosząc okrzyki domagające się cofnięcia podwyżek żywności. Wskazał, że w trakcie marszu milicja rozpędzała demonstrantów, używając gazu i pałek. Skarżący wyraził przypuszczenie, że udział w tej demonstracji mógł być powodem jego zatrzymania w dniu 18 grudnia 1970 r.
Akcentowana przez skarżącego okoliczność bezprawnego aresztowania
i złego tam traktowania nie wyczerpuje dyspozycji art. 3 pkt 1 lit. a ustawy
o działaczach opozycji, gdyż przepis ten dotyczy pozbawienia wolności "za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Działalność ta powinna być realizowana
w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, o czym stanowi art. 2 ust. 1 ustawy. Potwierdza to szczególnie treść art. 5 ust. 4 omawianej ustawy, który stanowi, że okresy represji z powodów politycznych, o których mowa w art. 3 pkt 1, 2
i 3 lit. c i f, zalicza się do okresów działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, o których mowa w art. 2 ust. 1. Zatem działalność, o której mowa w art. 3 pkt 1 lit.
a ustawy o działaczach opozycji ma mieć taki sam charakter, jak działalność opisana
w art. 2 ust. 1 tej ustawy. W wyroku z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II OSK 143/18 (publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że działalność, o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji powinna mieć charakter systematycznej aktywności. Chodzi tu o sumę działań w postaci bieżącej
i systematycznej działalności związkowej. Skarżący zaś nie podawał, aby należał do jakichkolwiek struktur zorganizowanych lub z nimi współpracował. Z wyjaśnień skarżącego wynika bezspornie, że jednorazowo dołączył się do demonstracji robotników z powodu odwołania lekcji. Skarżący był wówczas uczniem, miał siedemnaście lat. Reasumując, opisany przez skarżącego stan faktyczny nie wyczerpuje dyspozycji art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji.
Rozważeniu powinien podlegać natomiast opisany przez skarżącego udział
w wystąpieniu wolnościowym, o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy o działaczach opozycji i jego konsekwencje. Skarżący wyraził przekonanie, że z tego powodu został aresztowany, a w czasie uwięzienia doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, co odpowiada dyspozycji art. 3 pkt 3 lit. a ustawy o działaczach opozycji. Skarżący dla uwiarygodnienia swoich twierdzeń w toku postępowania przedłożył kserokopie oświadczeń osób, które przebywały z nim w areszcie w grudniu 1970 r. i wniósł o przesłuchanie trzech konkretnych świadków. Podał ich adresy zamieszkania, wyjaśnił kim są te osoby i na jakie okoliczności mogłyby zeznawać. Bezpodstawnie organ pominął wnioski dowodowe skarżącego, z naruszeniem art. 7 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako: "k.p.a."), który statuuje obowiązek dochodzenia prawdy materialnej, a więc prawdy zgodnej
z rzeczywistością. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację tej zasady wyrażają dalsze unormowania k.p.a., szczególnie rozdziału czwartego dotyczącego postępowania dowodowego. Celem postępowania dowodowego jest ustalenie prawdy odpowiadającej rzeczywistości. Zgodnie z art. 75
§ 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W świetle art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać
i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że organ powinien dopuścić wszystkie dowody, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. Zakres postępowania wyjaśniającego wyznacza treść przepisów prawa materialnego mających w sprawie zastosowanie. Na ich podstawie organ ustala jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia i wymagają dowodzenia. Organ prowadzący postępowanie administracyjne ma obowiązek przeprowadzić wszystkie dowody, o które wnioskuje strona, jeżeli przedmiotem dowodu ma być okoliczność istotna dla sprawy, a żądanie nie dotyczy okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami, wynika to jednoznacznie z treści powołanego w skardze art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. Przy czym, wbrew przekonaniu organu, ustalenia IPN nie czyniły bezcelowym przeprowadzania dowodów
z wnioskowanych przez skarżącego świadków. Dokumenty urzędowe nie mają bezwzględnej mocy wiążącej. Przeczy temu jednoznacznie treść art. 76 § 3 k.p.a., który wprost wskazuje na możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych. Dlatego organ powinien ocenić wiarygodność wszystkich dowodów, w tym zawnioskowanych przez skarżącego i po ich przeprowadzeniu wyważyć prawdę materialną na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ocenianego zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Ponieważ materiał dowodowy zgromadzony dotychczas nie jest kompletny, dokonane przez organ ustalenia należy uznać za przedwczesne, gdyż wbrew wymogom art. 80 k.p.a. możliwości dowodowe nie zostały przez organ wyczerpane, co nie pozwala w sposób obiektywny ocenić ,czy dana okoliczność została, czy też nie została udowodniona.
Odnosząc się do stanowiska skarżącego, że z powodu udziału w demonstracji był następnie inwigilowany, to prawidłowo organ wyjaśnił, że w tym zakresie art. 3 pkt 3 lit. b ustawy o działaczach opozycji wymaga kumulatywnie działania polegającego na popełnieniu na szkodę osoby represjonowanej przestępstwa lub wykroczenia. Skarżący zaś takich okoliczności nie zgłosił.
Z przedstawionych powodów zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia "[...]" r. podlegały uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, wobec niezasadnego zaniechania przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego w toku postępowania dowodów i ich oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni treść art. 153 p.p.s.a., będąc związanym dokonaną przez Sąd wykładnią powołanych przepisów.
O kosztach postępowania, obejmujących zwrot od organu na rzecz skarżącego uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł, kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r. poz. 1800 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło