II SA/Ol 204/12

Dnia 31 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 roku sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[.. ]" wydaną z upoważnienia Burmistrza L. W. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. W. odmówiono umorzenia P. M. zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – S. M. za okres od 1 czerwca 2009r. do 30 września 2009r. w wysokości 1986,54 zł (kwota łącznie z odsetkami i kosztami upomnienia na dzień 25 maja 2010r.). Decyzja ta została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ wskutek uchylenia decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" uprzedniego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazano, iż w toku ponownego postępowania oraz na podstawie posiadanych dokumentów, stwierdzono, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, choruje na schorzenie kręgosłupa. Ponadto zgodnie z oświadczeniem o sytuacji dochodowej i rodzinnej nie ma nikogo na utrzymaniu, nie korzysta z pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej i nie posiada żadnych nieruchomości lub ruchomości. W związku z tym, iż wnioskodawca nie wywiązywał się ze obowiązku alimentacyjnego wobec swojego dziecka, stało się ono uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Następnie decyzją z dnia "[...]" ustalono obowiązek zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez S. M., reprezentowanego przez matkę B.P., świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 czerwca 2009r. do dnia 30 września 2009r. Podkreślono, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, jednakże umorzenie należności nie jest obligatoryjne i w ocenie organu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja materialno – bytowa dłużnika alimentacyjnego lub jego rodziny nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego i powinna być ona efektem czynników, na które zobowiązany do zwrotu dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Jak ustalono w niniejszej sprawie wnioskodawca jest zdolny do podjęcia pracy zarobkowej – nie posiada orzeczenia o częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy i nie ma na utrzymaniu innych osób, zaś obecna sytuacja została spowodowana jego własnym działaniem i nie zasługuje nawet na częściowe uwzględnienie. Organ nie dopatrzył się szczególnej sytuacji dochodowej i rodzinnej na tle innych dłużników, a tym samym istnienia podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mimo, że aktualna sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie pozwala na uregulowanie zadłużenia, nie oznacza to jednak, iż w przyszłości nie ulegnie ona poprawie, umożliwiając spłatę ciążącego zadłużenia, choćby w ratach. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez P. M. decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż świadczenie wypłacane z funduszu alimentacyjnego ma charakter publiczny i jest jedynie czasowym wsparciem osoby uprawnionej i nie jest świadczeniem bezzwrotnym. Zasadą jest, iż dłużnik alimentacyjny będzie musiał zwrócić kwoty wyłożone niejako zamiast niego na pomoc osobie uprawnionej do alimentów z uwagi na jego niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Wyjątkiem od tej zasady jest możliwość umorzenia - na wniosek dłużnika alimentacyjnego - stosownie do art. 30 § 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej. Zaznaczono przy tym, iż decyzja w tym zakresie wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Powołując się na wyroki sądów administracyjnych wskazano, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, a nawet w przypadku dłużnika, który przebywa w zakładzie karnym należy mieć na względzie fakt, że możliwe jest ubieganie się o przedterminowe zwolnienie, a ponadto po opuszczeniu zakładu karnego jego sytuacja dochodowa może ulec zmianie na jego korzyść, bowiem będzie miał on możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. W ocenie organu odwoławczego sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy nie jest szczególna w stosunku do sytuacji, w jakiej znajdują się inni dłużnicy, zaś fakt pozostawania w trudnej sytuacji winien być traktowany jako przejściowy i nie jest wykluczone, iż ulegnie on poprawie w przyszłości, umożliwiając spłatę zadłużenia. P. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) fundusz alimentacyjny stanowi system wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa. Ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (art. 15 ust. 1 powołanej ustawy). Jednakże dłużnik alimentacyjny, czyli osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W związku z tym organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 powołanej ustawy). Jednocześnie w myśl art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy zauważyć, iż decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie obowiązku zwrotu tych należności. Decyzja o umorzeniu należności ma bowiem charakter uznaniowy, a organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Jedną z takich okoliczności jest niewątpliwie kwota, jaką dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany zwrócić. Zatem - jak podkreślił jednak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 listopada 2011 r. (sygn. akt I OSK 1070/11, LEX nr 1069573) - nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez uprzedniego wydania decyzji ostatecznej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. W niniejszej sprawie organy orzekały w kwestii umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mimo iż decyzja o obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie jest ostateczna. Jak bowiem wynika z akt sprawy decyzja z dnia "[...]" (nr "[...]") wydana przez Burmistrza L. W. nakładająca na P. M. obowiązek zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – S. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009r. w wysokości 1800 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 73,89 zł została doręczona P. M. w dniu 2 kwietnia 2010r. Od decyzji tej P. M. (pismo z dnia 2 kwietnia 2010r.) wniósł odwołanie. Z akt sprawy nie wynika, aby zostało ono rozpoznane, gdyż brak jest jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w tym zakresie. W odpowiedzi bowiem na odwołanie skarżącego organ I instancji - pismem z dnia 14 kwietnia 2010r. - pouczył jedynie zainteresowanego o możliwości złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty w związku z sytuacją dochodową i rodzinną. Skoro jednak skarżący złożył odwołanie od decyzji zobowiązującej go do zwrotu należności, to do momentu jego rozpoznania - decyzja organu pierwszej instancji nakładająca na skarżącego obowiązek zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest ostateczna. Tym samym nie jest rozstrzygnięta kwestia wysokości kwoty, jaką zobowiązany jest zwrócić dłużnik alimentacyjny, a tym samym orzekanie o wniosku skarżącego w przedmiocie umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest przedwczesne. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.