II SA/Ol 208/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oraz jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej, jako: k.p.a.) - po rozpatrzeniu odwołania A. K., od decyzji Burmistrza "[...]" (Burmistrz) z dnia "[...]" orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na D. K. w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r. w kwocie 4500,00 zł i zobowiązaniu do zwrotu w/w kwoty wraz z ustawowymi odsetkami – utrzymało w/w decyzję w całości w mocy. Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" orzekł, że świadczenie wychowawcze przyznane decyzją Burmistrza "[...]" z dnia "[...]" na D. K. w wysokości 500,00 zł miesięcznie od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r. w łącznej wysokości 4500,00 zł jest świadczeniem nienależnym oraz zobowiązał do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Podał, że A. K. do wniosku z dnia 28 sierpnia 2018 r. o ustalenie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2018/2019 załączył m. in. kopię PIT-u za 2017 r. poświadczającą o osiągnieciu dochodu z tytułu zatrudnienia w 2017 r. a mianowicie w dniu 2 listopada 2017 r. podjął on zatrudnienie w "[...]" na czas nieokreślony, o czym nie poinformował organu. Powołując się na zaświadczenie "[...]" z dnia 17 października 2018 r. o zarobkach podał, że w grudniu 2017 r. A. K. osiągnął dochód w wysokości 1459,48 zł. W rezultacie powyższego dochód 5-osoboej rodziny z uwzględnieniem dochodu osiągniętego w grudniu 2017 r. wyniósł 6218,60 zł, a zatem dochód na osobę to 1243,72 zł i przekroczył on kwotę 1200 zł miesięcznie na osobę w rodzinie, która stanowi kryterium uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W rezultacie powyższego świadczenia wypłacone od stycznia 2018 r. do września 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Nie podzielając zarzutów odwołania Kolegium decyzją z dnia "[...]" utrzymało decyzję Burmistrza w całości w mocy. Podało, że o podjęciu zatrudnienia i osiągniętym w grudniu 2017 r. dochodzie ze stosunku pracy A. K. poinformował organ 18 października 2018 r. Uznało, że Burmistrz zasadnie uznał świadczenie wychowawcze od stycznia 2018 r. do września 2018 r. za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ustawy na D. K., gdy z dochód rodziny przekroczył ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Nadmieniło, że A. K. nie wywiązał się z obowiązku niezwłocznego powiadomienia (art. 20 ustawy) organu, w przypadku zmian mających wpływ na prawo do rzeczonego świadczenia, o czym został pouczony w decyzji z dnia "[...]" przyznającej przedmiotowe świadczenie, jak również we wniosku z dnia 23 sierpnia 2017 r. o ustalenie w/w prawa. Kolegium nadmieniło, że fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim nie stanowi podstawy ustawowej do utraty dochodu, zaś bycie bezrobotnym od 1 listopada 2018 r. pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. W skardze A. K. podał, że od stycznia 2018 r. do września 2018 r. dochód jego rodziny z tytułu przychodów rozliczanych w formie ryczałtu ewidencjonowanego, w stosunku do 2017 r., został częściowo utracony, czego organ I instancji nie uwzględnił, identycznie jak podatku. Z kolei dochód z tytułu zatrudnienia nie był comiesięcznie w takiej samej wyrosłości, z uwagi na przebywanie na zwolnieniu lekarskim. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy podnieść, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badają w każdej sprawie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów, dokonaną przez organy administracji. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli w sprawie niniejszej jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W podstawie prawnej wydanych w sprawie rozstrzygnięć organy podały art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2018, poz. 2134 j.t., dalej ustawa), w świetle którego świadczeniami nienależnie pobranymi są świadczenia wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Stosownie natomiast do treści art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Oceniając skarżoną decyzję Sąd podaje, że motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy wydaną decyzją. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji" (wyrok NSA z 16 marca 1998 r., II SA 96/98, LEX nr 41681). Z brzmienia art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. wynika, że uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się do przedstawienia i umotywowania własnego stanowiska organu, jeżeli w toku postępowania strona podniosła zarzuty, zapatrując się na faktyczną bądź prawną ocenę sprawy odmiennie, niż organ administracji publicznej. Skoro przyjęte przez organ przesłanki faktyczne lub prawne, jak również ocena dowodów, budzą zastrzeżenia strony, w uzasadnieniu decyzji winno zostać zawarte rozstrzygnięcie odnośnie tych wątpliwości. Zatem jeżeli strona podniosła, że w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej (art. 7a) lub pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego (art. 81a), to organ, nie rozstrzygając tych wątpliwości na korzyść strony, w uzasadnieniu decyzji powinien odnieść się do argumentacji strony w tym zakresie. Reasumując, dowody zebrane w sprawie, a zwłaszcza dokumenty urzędowe, nie mogą zastępować uzasadnienia decyzji. Organ administracji, uzasadniając decyzję, może powoływać się na dowody zebrane w sprawie, jednakże nie zwalnia to go z obowiązku przedstawienia własnego stanowiska w sprawie i podania motywów tego stanowiska (por. tezę drugą wyroku NSA z 17 października 1995 r., SA/Lu 2230/94, LEX nr 26996; tezę trzecią wyroku NSA z 7 sierpnia 1996 r., SA/Gd 1167/95, "Serwis Podatkowy" 1999, nr 4, s. 64; tezę drugą wyroku NSA z 28 maja 1998 r., I SA/Łd 1269/96, LEX nr 35968; tezę drugą wyroku NSA z 17 sierpnia 1998 r., IV SA 615/97, LEX nr 45910; tezę drugą wyroku NSA z 22 września 1998 r., I SA/Łd 1270/96, LEX nr 37597). Tak zdefiniowanym kryterium uzasadnienie Kolegium nie dochowuje. Wprawdzie Kolegium podało, że przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie stanowi podstawy ustawowej do utraty dochodu, lecz istotą sporu (sygnalizowanego w odwołaniu) był nie tyle fakt nieświadczenia pracy wskutek choroby, lecz uzyskany z tego tytułu dochód, tj. wynagrodzenia za prace łącznie z świadczeniami z ZUS, który był w każdym miesiącu od stycznia 2018 r. do września 2018 r. kształtował się na innym poziomie. Do tej okoliczności Kolegium się nie odniosło. Nadto A. K. kwestionował wysokość przychodu rozliczanego z formie ryczałt ewidencjonowanego w kwocie 644,70 zł, a w motywach uzasadnienia Kolegium także próżno doszukiwać się odniesienia do tego zarzutu, tj. jego ewentualnej relewantności (istotności) prawnej z przywołaniem podstawy prawnej, prezentowanego stanowiska. W tej sytuacji stwierdzenie Kolegium, że podziela wyliczenia dokonane przez organ I instancji i przyjmuje je w tym zakresie za własne, niczego do skutku nie wyjaśnia, jako że sporne okoliczności faktyczne, w istocie rzeczy, nie zostały wyjaśnione przez Burmistrza, ani przez Kolegium. W tej sytuacji braki uzasadnienia faktycznego i prawnego (art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.) uniemożlwiają ocenę legalności kwestionowanego rozstrzygnięcia podjętego o uznaniu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane na podstawię art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy. W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia, czym naruszyły zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 i k.p.a. W tym miejscu należy podkreślić, że rolą sądu administracyjnego – z uwagi na jego ustrojową pozycję- nie jest wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a. Mocą tej zasady, to organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy (również po to aby w miarę możliwości doprowadzić do realizacji decyzji bez stosowania środków przymusu). Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia i zarzuty lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. Tym samym należy przyjąć, że pomijając w swoich rozważaniach omówione wyżej kwestie, które pozostają w związku z rozstrzygnięciem sprawy i nie przedstawiając w tym zakresie własnych ocen, organy naruszyły istotnie przywołaną wyżej zasadę. Powyższe oznacza, że orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy art. 7-9 i 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć wpływ na ocenę, czy skarżący pobrał nienależne świadczenie wychowawcze i zobowiązany jest do jego zwrotu. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), orzeczono jak w sentencji.