II SA/Ol 213/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie rozbiórki części obiektu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF (data nadania: "[...]"), uzupełnionym następnie w zakresie braku formalnego, skarżący – E. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu powołał się na niskie dochody 3-osobowej rodziny oraz "brak pracy, niepełnosprawność, chorobę". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która jest osobą niepracującą i córką A., która jest uczennicą. Członkowie rodziny nie posiadają żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Zgodnie z rubryką nr 10, źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są renta skarżącego w kwocie "[...]" oraz zasiłek rodzinny w kwocie "[...]". Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył kserokopie: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z którym posiada "[...]" stopień niepełnosprawności oraz decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych na córkę i decyzji w przedmiocie przeliczenia wysokości renty. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Z uwagi na to, że w rubryce nr 14 jako datę skarżący wskazał "[...]" wezwano go do złożenia oświadczenia wskazującego, czy od tego dnia zaszły jakiekolwiek zmiany w stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wykazanych w formularzu wniosku; jeśli tak – to kiedy i w jakim zakresie (pkt 2a wezwania). Mając na uwadze to, że dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozostaje bez znaczenia sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony, gdyż dzięki ich pomocy może ona przezwyciężyć własne trudności finansowe, a w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) umocowanie prawne znajduje obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych przez rodziców i dzieci, skarżący wezwany został do złożenia oświadczenia wskazującego przyczyny, dla których nie wykazał w rubryce nr 6 córki B. jako osoby, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, skoro w sprawie o sygn. akt "[...]" córka ta została przez niego wykazana w przedmiotowej rubryce, a ponadto – zależnie od tego, czy skarżący pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też nie – wskazującego posiadane przez nią nieruchomości, zasoby pieniężne, przedmioty wartościowe oraz wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów i tytuły z jakich pochodzą lub wskazującego, czy jest ona w stanie udzielić mu pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie; jeśli tak – to w jakim zakresie, jeśli nie – to dlaczego (pkt 2b wezwania). Ze wskazanych wyżej powodów skarżący wezwany został również do złożenia oświadczenia wskazującego aktualną sytuację materialną syna C., któremu przekazał w formie darowizny gospodarstwo rolne i syna D., dla którego przeznaczone zostało przez skarżącego do zamieszkania poddasze w rozbudowanej części budynku mieszkalnego, którego dotyczy niniejsza sprawa oraz wskazanie, czy są oni w stanie udzielić mu pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie; jeśli tak – to w jakim zakresie, jeśli nie – to dlaczego (pkt 2c wezwania). Mając na uwadze, wykazaną w formularzu, wysokość netto dochodu 3-osobowej rodziny skarżącego, w celu ustalenia, czy korzysta ona z dodatkowego wsparcia stałego lub okresowego, skarżącego wezwano również do wskazania, czy w latach 2013-2014 on i/lub osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym korzystali i/lub korzystają nadal ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny (pkt 2d wezwania). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, skarżącego wezwano do złożenia dodatkowego oświadczenia także w tym zakresie, a ponadto do przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych wydatków w wykazanej wysokości (pkt 2e wezwania). Dla pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego wezwano go również do złożenia wyciągów z posiadanych przez niego i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 2f wezwania). Przedmiotowym wezwaniem skarżący wezwany został również do uzupełnienia braku formalnego wniosku (pkt 1 wezwania). W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący złożył uzupełniony formularz PPF oraz pismo procesowe (data nadania: 4 kwietnia 2014 r.), w którym powołując się na załączoną do niego kopię decyzji o podwyższeniu renty, oświadczył, iż pozostałe dochody są bez zmian. Zgodnie z kopią przedmiotowej decyzji wysokość renty skarżącego wynosi "[...]" miesięcznie, a po potrąceniach do wypłaty w marcu – "[...]". Odnosząc się do sytuacji rodzinnej, wskazał, iż córka B. od "[...]" przebywa za granicą, gdzie "kontynuuje naukę i dorywczo pracuje, wymaga pomocy"; syn C. "nie przebywa w gospodarstwie domowym", zamieszkuje wraz z rodziną w innej miejscowości i tam pracuje, a zarobki wystarczają jedynie na podstawowe potrzeby jego rodziny, przekazane gospodarstwo nie przynosi żadnych zysków; syn D. – ze względu na przedłużającą się procedurę legalizacyjną dotyczącą części budynku mieszkalnego, którego dotyczy niniejsza sprawa oraz brak pracy w miejscu zamieszkania – w "[...]" wyjechał za granicę w celu poszukiwania pracy, "w chwili obecnej nie jest w stanie (...) pomóc" skarżącemu. W dalszej części skarżący oświadczył, iż "oprócz pomocy społecznej nie korzysta z innych form pomocy" i załączył jednocześnie zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej, zgodnie z którym w okresie od "[...]" do "[...]" 2013 r. jego rodzina korzystała z zasiłku okresowego, a w marcu 2014 r. wpłynął do ośrodka kolejny wniosek skarżącego o udzielenie pomocy w formie zasiłku okresowego. Odnosząc się do kwestii ponoszonych przez rodzinę wydatków, pokrywanych z otrzymywanej renty i zasiłku rodzinnego, skarżący wskazał, iż są to: Internet, telefon, prąd, gaz, śmieci oraz leki w łącznej wysokości ok. "[...]" i dodał, że reszta dochodu przeznaczana jest na żywność, itp. Skarżący wskazał również, iż posiada konto w banku i oświadczył jednocześnie, że ani synowie ani reszta członków rodziny nie posiadają rachunków bankowych. Do przedmiotowego pisma załączył kopię wyciągu z własnego rachunku bankowego za okres jednego miesiąca ("[...]"). Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego jej wniosek, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, a w konsekwencji również uwzględnienie jego wniosku. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący nie udzielił pełnej odpowiedzi na wezwanie do złożenia oświadczenia wskazującego, czy od dnia "[...]" zaszły jakiekolwiek zmiany w stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wykazanych w formularzu wniosku. W dodatkowym oświadczeniu skarżący ograniczył odpowiedź do kwestii dochodu, a to nie pozwala na stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy w stanie rodzinnym i majątku nie zaszły zmiany mające istotny wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Dodatkowo zauważyć należy, iż pomimo wezwania wciąż niewyjaśnione w pełni pozostają kwestie związane z sytuacją rodzinną skarżącego. Jak wskazano natomiast już wyżej, dla oceny możliwości płatniczych strony nie bez znaczenia pozostaje sytuacja materialna członków jej najbliższej rodziny, szczególnie jeśli dzięki ich pomocy może ona przezwyciężyć własne trudności finansowe. W niniejszej sprawie skarżący, odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym dzieci, wskazał wprawdzie, że córka B. przebywa za granicą, gdzie uczy się i dorywczo pracuje, a syn D. wyjechał za granicę w celu poszukiwania pracy, lecz ani nie opisał bardziej szczegółowo ich obecnej sytuacji materialnej ani nie wskazał, czy córka jest w stanie udzielić mu pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie oraz dlaczego syn nie jest w stanie udzielić mu pomocy we wskazanym zakresie. W tej natomiast sytuacji, nie można stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, czy dzięki ich pomocy nie jest on w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w niniejszej sprawie. W dodatkowym oświadczeniu, skarżący wskazał również, iż "oprócz pomocy społecznej nie korzysta z innych form pomocy", lecz nie wyjaśnił jednocześnie, dlaczego – wobec trudnej sytuacji rodziny – wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku okresowego, z którego korzystał do dnia "[...]" 2013 r. złożył dopiero w marcu 2014 r. Pomimo wezwania, skarżący nie złożył ponadto jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia przez niego określonych wydatków w wykazanej wysokości, nie złożył również wyciągu z posiadanego przez niego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie w tym zakresie, przedłożył jedynie wyciąg za okres jednego miesiąca, w oparciu o który nie można ustalić jednak jak kształtowała się sytuacja materialna skarżącego przez dłuższy okres czasu. Brak przedłożenia wszystkich dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń w żądanym zakresie nie pozwala tym samym na zweryfikowanie złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, w tym także ustalenie, czy również przy pomocy rodziny nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.