II SA/Ol 221/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K. i J. K. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości postanawia odmówić zwolnienia J. K. od kosztów sądowych. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł solidarnie przez skarżących – I. K. i J. K., skarżący – J. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, gdyż ich uiszczenie mogłoby, jak wskazał, spowodować znaczny uszczerbek w jego zwykłym, codziennym utrzymaniu. Następnie, odpowiadając na wezwanie do złożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżący przedłożył wniosek z dnia "[...]", w którym precyzując zakres żądania wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Do majątku małżonków należą: dom o powierzchni "[...]", położony na działce o powierzchni "[...]", gospodarstwo rolne o powierzchni ok. "[...]", grunt zurbanizowany o powierzchni "[...]", "przekazany w użytkowanie wieczyste" i ciągnik rolniczy o wartości ok. "[...]". W rubryce nr 9 stwierdzono, że obecnie małżonkowie nie mają możliwości sprzedaży "żadnej większej nieruchomości, gdyż zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego" i dodano, że popyt na tego typu nieruchomości spadł praktycznie do zera. Podniesiono również, że także emerytury zostały w części zajęte, zaś w rubryce nr 10 wykazano dochody z tego tytułu w kwotach "[...]" i "[...]", co stanowi łącznie "[...]". W rubryce nr 11 wskazano zobowiązania i stałe wydatki kwartalne: podatki do urzędu gminy - ok. "[...]", ubezpieczenie KRUS - "[...]" (zadłużenie: "[...]") oraz miesięczne: energia elektryczna - "[...]", spłata kredytu konsolidacyjnego - "[...]" (zadłużenie: "[...]"), lekarstwa - "[...]", telefon komórkowy i Internet - "[...]", woda - "[...]", odpady komunalne - "[...]", ponoszone przez każdego z małżonków. Skarżący dodał, że posiada ponadto zadłużenie na rzecz urzędu skarbowego, które nie jest spłacane ze względu na brak środków finansowych. W rubryce nr 5 wskazano, że małżonkowie nie regulują obecnie również innych należności nawet w części ze względu na uszczerbek jaki mogliby w związku z tym ponieść w utrzymaniu własnym z uwagi na brak innych przychodów niż emerytury, które w 25% pozostają zajęte. Wynika z niej, że posiadają ponadto zaległości na rzecz telefonii komórkowej i dostawcy Internetu. Do wniosku załączono kserokopie: zaświadczenia lekarskiego żony skarżącego; zeznań podatkowych za 2016 r. wraz z załącznikami obydwojga małżonków (wykazany przychód po: "[...]"); zawiadomień ZUS z dnia "[...]" i "[...]" adresowanych do urzędu skarbowego dotyczących wysokości świadczeń emerytalnych małżonków i potrąceń z tych świadczeń; decyzji o waloryzacji emerytur małżonków z dnia 1 marca 2018 r., z których wynika, że wysokość ich świadczeń do wypłaty, po zmniejszeniu z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, wynosi miesięcznie tyle ile wykazano w rubryce nr 10; harmonogramu spłaty kredytu adresowanego do małżonków, z którego wynika, że kwota uruchomionego kredytu to "[...]", okres kredytowania to "[...]", do spłaty pozostało "[...]", kwota zaległości w spłacie to "[...]"; protokołu Sądu "[...]" z dnia "[...]" o wyjawieniu przez skarżącego majątku, z którego wynika m.in., że gospodarstwo rolne prowadzi faktycznie "[...]", który otrzymuje też dotacje unijne. Skarżący praktycznie nie ma dochodu z tego gospodarstwa. Na zurbanizowanej działce stoi "[...]"; zestawień Naczelnika Urzędu Skarbowego "Stan zaległości zobowiązanego na dzień "[...]"" dotyczących odrębnie małżonków, z których wynikają ich zaległości w wysokości "[...]" i "[...]"; "Wykazu zaległości z dnia "[...]" z tytułu podatku, wygenerowany przez urząd gminy, z którego wynika, że łączna wysokość zaległości to "[...]"; postanowień o wpisaniu małżonków do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, upomnień z dnia "[...]" dotyczących należności małżonków z tytułu podatku dochodowego za "[...]" w kwocie po "[...]" i z dnia "[...]" - z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie "[...]"; zawiadomienia KRUS o wysokości zadłużenia skarżącego na dzień "[...]" z tytułu ubezpieczenia w kwocie "[...]"; faktury za wodę z "[...]" (do zapłaty: należność bieżąca "[...]" + należności zaległe: "[...]"). W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania sądowego, jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalszym jego etapie mogą, ale nie muszą, pojawić się dalsze koszty postępowania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że sytuacja materialna 2-osobowej rodziny skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie go od kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie. Za powyższym stanowiskiem przemawia fakt, że skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur oraz posiadają majątek o znacznych rozmiarach - dom o powierzchni "[...]", położony na działce o powierzchni "[...]", gospodarstwo rolne o powierzchni ok. "[...]", grunt zurbanizowany o powierzchni "[...]", na którym znajduje się "[...]" i ciągnik rolniczy o wartości ok. "[...]". Niewątpliwie bieżąca sytuacja finansowa skarżącego i jego żony nie jest łatwa, o czym świadczą wysokie zobowiązania małżonków, na poczet spłaty których doszło do zajęcia ich emerytur, lecz nadal są właścicielami wskazanego majątku ruchomego i nieruchomego. Z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika jednocześnie, aby majątek ten została zajęty w całości i że skarżący pozbawiony został możliwości korzystania z tego majątku. Posiadanie majątku o znacznych rozmiarach stwarza natomiast możliwość uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków z tego tytułu. Zauważyć wymaga, że skarżący nie wykazał jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. "[...]". Nieruchomość tego rodzaju może natomiast przynosić pożytki, czy to z jej uprawy, czy też pozyskania dopłat rolniczych, może też być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Wskazać należy, iż wysokość przeciętnego dochodu z gospodarstwa rolnego oblicza się kierując się treścią art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1892), zgodnie z którym określając ten dochód, przyjmuje się za podstawę wielkość posiadanych przez właściciela gruntów w ha przeliczeniowych. Zgodnie z wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r. (M.P. z 2017 r., poz. 884), dochód ten wyniósł 2.577 zł. Biorąc zatem pod uwagę wielkość posiadanych przez małżonków gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym, "[...]" większą od średniej wielkości gospodarstwa rolnego w kraju, stwierdzić należy, że skarżący posiada potencjalne możliwości uzyskania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem opisanej nieruchomości rolnej. Zauważyć należy, że do protokołu o wyjawieniu majątku skarżący oświadczył, iż nie ma praktycznie dochodu z gospodarstwa rolnego – faktycznie prowadzi je "[...]", który otrzymuje też dotacje unijne. Wskazać należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie, bądź z pomocą osób bliskich, zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FZ 88/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący jako współwłaściciel wskazanego gospodarstwa rolnego nie wykazał, że nie ma możliwości zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, czy to osobiście wykorzystując jego potencjał, czy też korzystając z pomocy finansowej "[...]", który obecnie prowadzi to gospodarstwo. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na sfinansowanie swojego udziału w sprawie. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć natomiast należy, że skarżący i jego żona, poza działką, na której posadowiony jest dom i gospodarstwem rolnym, posiadają również grunt zurbanizowany o powierzchni "[...]", który jak przyjąć należy powinien także przynosić określony dochód, którego skarżący nie wykazał. Dodać należy, że informacją znaną Starszemu referendarzowi sądowemu z urzędu (zob. postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w "[...]" z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w "[...]" postanowieniami z dnia "[...]") jest, że wartość tylko tej nieruchomości to około "[...]" ("[...]"). Mając zatem na uwadze stałe dochody skarżącego i jego żony z tytułu emerytur w kwocie "[...]" oraz posiadany majątek, którego wartość wielokrotnie przewyższa koszty postępowania w niniejszej sprawie, ograniczające się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie 200 zł, stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, także przy pomocy osoby bliskiej, która korzysta z majątku małżonków, było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.