II SA/Ol 225/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. J. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 400 zł w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z doręczeniem R. J. odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]", skarżący złożył wniosek o częściowe zwolnienie go od tego wpisu, podnosząc, iż jego sytuacja materialna nie pozwala na jednorazowy wydatek w kwocie 500 zł. Wskazał, iż prowadzona przez niego działalność gospodarcza, "[...]", przynosi dochody, ale niewystarczające na pokrycie wszystkich wydatków. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący przedłożył wniosek z dnia "[...]", w którym w rubryce nr 4 nie zakreślił pozycji "częściowe zwolnienie od kosztów sądowych". W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie ponieść jednorazowo tak wysokiej kwoty z tytułu kosztów sądowych. Z powodu "[...]" nie mógł bowiem i nie może odkładać wolnych środków pieniężnych na ewentualne procesy sądowe. Wskazał, iż ponosi stałe wydatki w łącznej kwocie "[...]", które decydują o prowadzeniu działalności gospodarczej, w tym m.in. na podatki, ZUS, ratę kredytu, utrzymanie nieruchomości. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. "Nieruchomości" w pozycji "dom" skarżący wpisał: "część usługowa budynku mieszkalno-usługowego – "[...]" m2", natomiast w pozycji "mieszkanie": ""[...]" m2". W rubryce nr 10 "Dochody" wykazał dochód z działalności gospodarczej w kwocie "[...]". W rubryce nr 11 dodał, iż po pokryciu wykazanych wydatków z dochodu pozostaje kwota "[...]", z której opłaca wyżywienie, kupuje środki czystości, porto i inne, energię elektryczną, wodę. Wskazał również, iż użycza część mieszkania matce, z którą jednak nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wezwanie z dnia "[...]" do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wyrażając oburzenie z faktu skierowania do niego przedmiotowego wezwania, podniósł, iż urzędowy formularz PPF został opracowany przez Naczelny Sąd Administracyjny i jest standardowym drukiem, służącym do wypełnienia przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy. Zawarte w nim dane szczegółowo określają zarówno przychody, jak i wydatki wnioskodawcy. Żądanie przedstawienia dokumentów zawartych w wezwaniu, w tym umowy kredytu "[...]", jest traktowaniem obywatela jako osoby podejrzanej i nieuczciwej. Na zakończenie, precyzując zakres żądania skarżący wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 400 zł. Do przedmiotowego pisma skarżący nie załączył żadnego z żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż wniosek strony złożony na urzędowym formularzu wszczyna postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Ocena, czy wniosek ten jest zasadny, dokonywana jest w oparciu o jego uzasadnienie oraz złożone przez stronę w formularzu wniosku oświadczenie o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. Zgodnie z § 4 pkt 1-6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wypisy z rejestrów urzędowych, odpis aktualnych bilansów, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat, zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić jednocześnie należy, iż wskazany w § 4 powołanego rozporządzenia katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od stron postępowania, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w powołanej ustawie, jak i we wskazanym wyżej akcie wykonawczym do tej ustawy, nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie Sądu. Powyższe oznacza natomiast, iż ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu Sądu. W niniejszej sprawie wybór żądanych od skarżącego dokumentów i oświadczeń nie był w żadnej mierze dowolny. Z uwagi na to, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą za zasadne uznano ustalenie wielkości mienia wykorzystywanego do jej prowadzenia (g) oraz kondycji finansowej firmy poprzez przedłożenie odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2009 r. wraz z załącznikami (i), dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu/straty z tytułu działalności gospodarczej za poszczególne miesiące 2010 r. (h) oraz wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (j). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, skarżącego wezwano do złożenia wyjaśnień także w tym zakresie (b, c, d). W postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, należy mieć bowiem na uwadze to, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i nie powinno być przyznawane w sytuacji, gdy strona pomimo świadomości ciążącego na niej obowiązku i potencjalnych możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, przedkłada inne wydatki nad spełnieniem tego obowiązku. Z uwagi na wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego, jakie wynikły ze sposobu wypełnienia rubryki nr 7.1. "Nieruchomości", wezwano go ponadto do wyjaśnienia, czy wykazany pod pozycją "dom" budynek mieszkalno-usługowy zlokalizowany jest pod adresem wskazanym w rubryce nr 2 (e) oraz, czy mieszkanie wykazane pod pozycją "mieszkanie" znajduje się w przedmiotowym budynku mieszkalno-usługowym, czy też stanowi odrębny lokal mieszkalny (f). Mając na uwadze znajdujący swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 87 i 128 KRO) obowiązek rodziców i dzieci do wzajemnego wspierania się i pomagania w trudnych sytuacjach życiowych, skarżącego, który użycza część mieszkania matce wezwano również do określenia jej sytuacji majątkowej i finansowej oraz wskazania, czy jest ona w stanie udzielić mu pomocy w sfinansowaniu jego udziału w postępowaniu sądowym (k). Skarżącego pouczono jednocześnie, iż niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Pomimo przytoczonego pouczenia skarżący, poza odpowiedzią z dnia "[...]", nie przedłożył jednak żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wskazać natomiast należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić, a w warunkach określonych w art. 255 powołanej ustawy przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, wobec braku podjęcia przez skarżącego współpracy z Sądem nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Skarżący nie przedłożył bowiem jakichkolwiek spośród żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a które służyć miały uzupełnieniu informacji na temat jego sytuacji materialnej i rodzinnej oraz wyjaśnieniu wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego w formularzu oświadczenia. Powyższe uniemożliwia tym samym ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę, uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Podkreślić jednocześnie należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.