II SA/Ol 233/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.P., M.P. i K.R. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wykonania robót budowlanych postanawia zwolnić K.R.od wpisu od skargi w części przekraczającej 100 zł i odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 500 zł tytułem wpisu od skargi K.R. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła, iż dysponuje bardzo skromnym dochodem w wysokości 1650 zł brutto, nie posiada oszczędności i nie była w stanie przygotować się na opłatę w tej wysokości. Środki, którymi dysponuje, w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki. Miesięczne koszty utrzymania lokalu, w tym opłaty za energię elektryczną, opał i gaz wynoszą około 600 zł. Resztę pochłania zakup żywności, odzieży, obuwia, środków czystości. Z oświadczenia wynika nadto, iż skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe, jedyny jej majątek stanowi mieszkanie (49 m2) i "udział w nieruchomości 312/1000", a podany miesięczny dochód pochodzi ze stosunku pracy. Rozstrzygając zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od opłat sądowych w całości lub części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, publ. w Internecie - http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- -Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Wzgląd na posiadanie przez skarżącą, co prawda niewielkiego, lecz stałego dochodu a także majątku nieruchomego nie pozwala stwierdzić, że znajduje się ona w sytuacji materialnej, która uniemożliwia partycypowanie w kosztach sądowych, co też wyklucza dopuszczalność całkowitego od nich zwolnienia. Niewątpliwie jednak, uiszczenie całego wpisu od skargi - stanowiącego opłatę wyczerpującą w zasadzie sądowe koszty postępowania pierwszoinstancyjnego - nie obyłoby się bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Decydując o rozmiarze zastosowania prawa pomocy w warunkach niniejszej sprawy uznano, iż uzasadnione będzie obniżenie wpisu od skargi do kwoty odpowiadającej najniższej wysokości wpisu sądowego. Wobec tego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Na wypadek zaistnienia dalszych kosztów postępowania, związanych dopiero z kwestionowaniem wyroku pierwszoinstancyjnego, należy wskazać, iż uprawomocnienie się niniejszego postanowienia nie zamknie skarżącej drogi do ponownego ubiegania się o uzyskanie prawa pomocy.