II SA/Ol 234/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Beata Jezielska Protokolant Grzegorz Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2005 r., sprawy ze skargi K. W. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę; II. uchyla decyzję Wojewody z dnia "[...]" r., nr "[...]"; III. orzeka, że uchylona w pkt II decyzja nie może być wykonana do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 3 stycznia 2005 r., znak: "[...]" Prezydent Miasta wymeldował K. W. z pobytu stałego z lokalu nr 26 przy ul. P. w O. W uzasadnieniu podał, że K. W. został zameldowany na pobyt stały w przedmiotowym lokalu przez swojego ojca S. W. w dniu 28 sierpnia 2003 r., tj. przed ukończeniem 18 lat. Do czerwca 2004 r. przebywał w Ośrodku Szkolno -Wychowawczym w K., gdzie był zameldowany na pobyt czasowy od l września 2002 r. do 31 sierpnia 2004 r. W styczniu 2004 r. powstał konflikt pomiędzy K. W. a jego ojcem, który zażądał od syna zwrotu kluczy od lokalu, a jego rzeczy osobiste zawiózł do lokalu matki, gdzie syn w tym czasie przebywał. K. W. wyjaśnił, że po opuszczeniu Ośrodka nie powrócił do lokalu ojca, gdyż ojciec nie chce, żeby tam mieszkał. Organ ocenił, że opuszczenie lokalu przez K. W. nie miało charakteru dobrowolności, jednakże nie wykazał on, że chce wrócić do tego lokalu i że podjął w tym celu prawne środki. W tej sytuacji organ uznał, że K. W. zrezygnował z mieszkania z ojcem i utrzymuje tylko tzw. fikcyjny meldunek. W złożonym odwołaniu K. W. zarzucił, że decyzja jest stronnicza. Opisał swoją sytuację rodzinną i stwierdził, że nie może się dobrowolnie wymeldować z mieszkania ojca do chwili otrzymania własnego mieszkania. Wojewoda decyzją z dnia 23 lutego 2005 r., nr "[...]", uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał w uzasadnieniu, że decyzja została wydana przedwcześnie bez wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Stwierdził również, że wskazane byłoby przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem obu stron postępowania oraz rozważenie kwestii dokonania oględzin przedmiotowego lokalu. Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda poinformował odwołującego się o możliwości żądania wyłączenia pracownika organu stosownie do art. 24 § 3 Kpa. W złożonej na powyższą decyzję skardze K. W. wywodzi, że padł ofiarą przemocy ojca. Stwierdził, że zaskarżona decyzja pozbawia go nie tylko stałego miejsca zameldowania, ale i dachu nad głową. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że na decyzję z dnia 23 lutego 2005 r. skargę wniósł również S. W., który jednocześnie wyjaśnił wątpliwości wskazane w zaskarżonej decyzji. Organ uwzględnił skargę S. W. i orzekł o uchyleniu własnej decyzji z dnia 23 lutego 2005 r., nr "[...]". Jednocześnie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji orzekającą o wymeldowaniu K. W. z pobytu stałego. Ponadto Wojewoda podniósł, że rozstrzygnięcie kasacyjne nie nosiło cech "uchylania się" organu od rozstrzygnięcia merytorycznego, a uchybienia wskazane w decyzji kasacyjnej winny być rozpoznane przez organ pierwszej instancji, co pozwoli na podjęcie merytorycznej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § l i art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest prawidłowość decyzji kasacyjnej wydanej w sprawie wymeldowania K. W. z pobytu stałego z lokalu nr 26 położonego przy ul. P. w O. Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), wykonanie obowiązku meldunkowego polega na zameldowaniu lub wymeldowaniu się stosownie do zmiany miejsca pobytu stałego lub czasowego. Dokonanie czynności meldunkowej bez oświadczenia woli (zgłoszenia) osoby, na której ciąży ten obowiązek, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych ustawą. Taką możliwość wymeldowania na wniosek osoby trzeciej, mającej w tym interes prawny (strony), albo z urzędu, przewiduje przepis art. 15 ust. 2 tej ustawy, stosownie do którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ pierwszej instancji przyjął za udowodnione, że K. W. mimo że nie z własnej woli opuścił miejsce stałego zameldowania, to jednak zrezygnował z mieszkania z ojcem, o czym - zdaniem organu - ma świadczyć nie wykazanie chęci powrotu do tego lokalu i nie podjęcie prawnych środków w celu realizacji takiego zamiaru. Ustalenia te, mające w sprawie zasadnicze znaczenie dla możliwości zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jako podstawy prawnej wymeldowania, nie zostały w ocenie Sądu należycie ocenione i udowodnione w toku postępowania administracyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędną przesłankę wymeldowania, należy rozumieć zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, bądź przez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar ten powinien być możliwy do określenia na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2002 r., sygn. akt V SA 935/02, LEX nr 149535 i powołane tam orzecznictwo). Błędnie zatem organ pierwszej instancji uznał, że w stanie faktycznym sprawy do wymeldowania skarżącego z lokalu położonego przy ul. P. w O. wystarczające było domniemanie jego rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu. Powyższe skutkowało wadliwością postępowania wyjaśniającego, które nie zostało przeprowadzone w dostatecznym zakresie. W tej sytuacji zasadnie organ drugiej instancji wskazał na konieczność ustalenia m.in. przyczyn i okoliczności opuszczenia przez K. W. przedmiotowego lokalu, faktu podejmowania przez niego działań zmierzających do przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu czy też ustalenie, gdzie rzeczywiście są ześrodkowane interesy życiowe skarżącego. Prawidłowo zatem Wojewoda ocenił, że decyzja została wydana bez wyjaśnienia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, co skutkowało stosownie do art. 138 § 2 Kpa uchyleniem tej decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Ten sposób rozstrzygnięcia jest dopuszczalny, gdy organ odwoławczy stwierdzi istnienie podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, ale to rozstrzygnięcie wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Będzie to miało miejsce m.in. wówczas, gdy postępowanie w pierwszej instancji dotknięte było istotnymi uchybieniami w zakresie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Na takie uchybienia w niniejszej sprawie Wojewoda wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja wydana została zatem zgodnie z dyspozycją art. 138 §2 Kpa i nie narusza w tym zakresie obowiązującego prawa. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Jednocześnie, akceptując pogląd, iż ze względu na cele sądu administracyjnego określone w art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), obowiązkiem Sądu jest - przez wydanie orzeczenia - stworzenie takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodna z prawem, Sąd uchylił decyzję Wojewody z dnia 7 kwietnia 2005 r., nr "[...]". Wskazaną decyzją Wojewoda, działając na podstawie art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przez sądami administracyjnymi i art. 138 § l pkt 2 Kpa, po uwzględnieniu skargi S. W., uchylił własną decyzję z dnia 23 lutego 2005 r., nr "[...]" i utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 3 stycznia 2005 r., nr "[...]", orzekającą o wymeldowaniu K. W. z pobytu stałego z lokalu nr 26 przy ul. P. w O. W myśl art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości. Warunkiem skorzystania przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję z przewidzianego w powołanym przepisie prawa do autokontroli jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem strony skarżącej, bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę zgodności z prawem działania tego organu. Autokontrola zaskarżonej ostatecznej decyzji stanowi samodzielne upoważnienie organu administracji publicznej do weryfikacji własnej decyzji, które wiąże się ściśle z zaskarżeniem tej decyzji do sądu. Powyższe zakreśla kryteria kontroli organu w ramach tej procedury. Możliwość i zakres badania zasadności zaskarżonej decyzji w tym trybie muszą odpowiadać kryteriom stosowanym przez sąd administracyjny. W konsekwencji, ponieważ sąd administracyjny badając legalność zaskarżonego aktu dokonuje oceny jego zgodności z prawem w odniesieniu do przepisów obowiązujących w dacie jego wydania i stanu faktycznego istniejącego w dacie jego wydawania, zatem także i kontrola w trybie art. 54 § 3 powołanej ustawy dokonywana jest na podstawie stanu faktycznego, który istniał w chwili podjęcia danego aktu lub czynności i stanowił ich podstawę faktyczną. Podkreślić należy, że regulacja art. 54 § 3 nie ustanawia pozainstancyjnego trybu postępowania administracyjnego. Powyższe wyklucza takie działanie organu, które wiąże wydanie decyzji z uprzednim uzupełnieniem materiału dowodowego sprawy i uznaniem za udowodnione nowych okoliczności, wpływających na odmienny sposób załatwienia danej sprawy. W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy uznał za udowodnione fakty podane w skardze przez S. W. i uchylił własną decyzję oraz utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji, czym naruszył regulację art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewoda, będąc uprawniony wyłącznie do kontroli własnej decyzji, przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie określonym w art. 138 § 2 Kpa. Działaniem takim pozbawił skarżącego prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, zagwarantowanego w art. 15 Kpa. Ponadto pozostawienie w obrocie prawnym tego wadliwego aktu uniemożliwiłoby sądową kontrolę postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania skarżącego, gdyż decyzja z dnia 7 kwietnia 2005 r. nie została zaskarżona. Natomiast orzeczeniem tym Wojewoda rozstrzygnął o istnieniu w sprawie przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania K. W., zamykając jednocześnie drogę administracyjną i pozbawiając tym samym skarżącego prawa do wypowiedzenia się co do podniesionych przez S. W. okoliczności faktycznych. Jest to szczególnie rażące w sprawie, w której strony mają sprzeczne interesy. Działanie takie narusza nie tylko określoną w art. 8 Kpa zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, ale również zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa), czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § l Kpa) oraz reguły postępowania dowodowego (art. 77 § l, art. 80 i art. 81 Kpa). Naruszenie wskazanych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego z mocy art. 145 § l pkt l lit. c w związku z art. 135 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił decyzję Wojewody z dnia 7 kwietnia 2005 r., nr "[...]" i na podstawie art. 152 tej ustawy orzekł, że decyzja ta nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.