II SA/Ol 238/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.R. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W dniu 20 kwietnia 2015 r. T.R., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, wysłał do Sądu wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (w rubryce 14 brak daty wypełnienia) w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W rubryce nr 5, w której należy wskazać fakty, z których wynika, że wniosek jest zasadny, zawarł wyłącznie argumentację na poparcie swej skargi. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Ich majątek składa się z domu o powierzchni 71 m2 oraz innych, bliżej nie określonych, nieruchomości o powierzchni 879, 376 i 688 m2. Dochodami są pobierane przez skarżącego świadczenie chorobowe w wysokości 1204,37 zł brutto i świadczenie emerytalne żony (jego wysokość nie została podana). Rozstrzygając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie go osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeśli natomiast wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użycie we wskazanych przepisach określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać sąd, iż znajduje się w którejś z określonych w nich sytuacji. Wynika z nich również, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony, bowiem w przepisie tym chodzi o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Innymi słowy, obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, udzielenie prawa pomocy powinno mieć więc miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Przyjmuje się, że posiadanie majątku, zwłaszcza nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość skorzystania z prawa pomocy, szczególnie w sytuacji, gdy majątek taki nie jest obciążony prawami osób trzecich i nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Również sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy skarżący posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, w sytuacji gdy ich właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2015 r., sygn. akt II FZ 53/15; orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro więc skarżący jest właścicielem kilku nieruchomości, nie sposób - zdaniem referendarza - uznać go za osobę wymagającą pomocy Państwa, nawet bez pełnej wiedzy o dochodach gospodarstwa domowego. Przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy stanowiłoby jego nadużycie, gdyż celem tej instytucji jest zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania, a nie ochrona majątku wnioskodawcy (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.