II SA/Ol 238/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., Rep. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję z dnia 21 listopada 2023 r. Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubawie, działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta Lubawa (dalej: "organ I instancji"), o przyznaniu K. J. (dalej: "skarżąca") zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu ogrzewania/opału w wysokości 150 zł w listopadzie 2023 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżąca we wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup opału opisała trudną sytuację materialną i zdrowotną – zarówno jej, jak i jej męża, związaną z koniecznością zakupu leków oraz dojazdów do lekarzy. Wskazała, że wydatki dwuosobowego gospodarstwa domowego oraz opłaty mieszkaniowe wynoszą ponad 2.000 zł miesięcznie oraz dołączyła do wniosku kserokopie dokumentów potwierdzających poniesione w okresie października i listopada 2023 r. wydatki na energię elektryczną, gaz oraz leki. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że w październiku 2023 r. skarżąca otrzymała pomoc społeczną w postaci: zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (200 zł), zasiłku okresowego (246,04 zł), zasiłku celowego na zakup środków czystości (50 zł), zasiłku celowego na zakup opału (150 zł). Ustalono również, że skarżąca jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, a jej mąż – orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, oboje małżonkowie przewlekle chorują. Mąż skarżącej też jest bierny zawodowo, otrzymuje zasiłek stały. Rodzina zajmuje trzypokojowe mieszkanie z kuchnią i łazienką. Organ I instancji ustalił dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącej i jej męża za październik 2023 r. w kwocie 953,96 zł (tj. 476,98 zł na osobę w rodzinie). Przyznając skarżącej zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu ogrzewania/opału w wysokości 150 zł w listopadzie 2023 r. organ I instancji wyjaśnił, że posiadane środki budżetowe na realizację zadań własnych w 2023 r. (zasiłki celowe) są niskie. Biorąc pod uwagę liczbę osób i rodzin korzystających z tej formy wsparcia, organ wskazał, że nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich zgłoszonych potrzeb socjalno-bytowych swoich podopiecznych. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do zasadności przyznania zasiłku skarżącej, jak i jego wysokości. Podniesiono, że na przestrzeni niemal całego 2023 r. rodzina skarżącej objęta była regularna pomocą w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, zasiłku stałego i zasiłków okresowych. Wyjaśniono również, że ograniczona liczba środków pozostająca do dyspozycji organu I instancji powinna być rozdysponowana w taki sposób, który zabezpieczałby potrzeby jak największej ilości osób wnioskujących o pomoc. W tej sytuacji Kolegium uznało, że nie można przyjąć, aby udzielona skarżącej pomoc w postaci zasiłku celowego była zbyt niska w stosunku do możliwości finansowych organu I instancji. Ponadto pomoc ta została przyznana, chociaż skarżąca jako 48-letnia osoba, posiadająca jedynie lekki stopień niepełnosprawności, a więc zdolna do podjęcia zatrudnienia, nie wykonuje aktualnie żadnej pracy zawodowej. Odnosząc się do wysokości przyznanej pomocy Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie została potraktowana w sposób mniej korzystny niż pozostali beneficjenci pomocy społecznej w listopadzie 2023 r. Skarżącej została przyznana w tym okresie nie tylko pomoc w postaci zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu ogrzewania/opału, ale otrzymała ona także pomoc w postaci: świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (200 zł), innego rodzaju pomoc celową (50 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, środków czystości), zasiłku okresowego (246,04 zł). Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej zmiany oraz zmiany decyzji organu I instancji. Skarżąca podniosła, iż przyznany jej zasiłek celowy w wysokości 150 zł uniemożliwia jej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Wskazała, że zajmuje z mężem 70-metrowe mieszkanie, które zimą musi ogrzać. Przyznana przez organ I instancji kwota 150 zł jest niewystarczająca. Skarżąca wskazała również, że posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, jednak złożyła odwołanie od tej decyzji. Podniosła, że jest osobą po przebytej chorobie nowotworowej, cierpi na poważne schorzenia ortopedyczne i oczekuje na kolejna operację. Codziennie zmaga się z bólem, który zwalcza silnym lekiem przeciwbólowym i w związku z tym nie może wykonywać jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (§ 1). Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w ustawowym terminie. Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) – dalej: "u.p.s.". Przepis art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Z regulacji tej wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w art. 2 i 3 oraz w art. 4 tej ustawy. Postanowienia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakazują organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 u.p.s., ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są natomiast zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 u.p.s. Celem pomocy społecznej nie jest zatem stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta ma z założenia charakter doraźny i nie może być traktowana jako źródło utrzymania i służyć pełnemu zaspokojeniu wszystkich potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania ich indywidualnych problemów. Pomoc ta nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (por. wyrok NSA z dnia 2 września 2015 r., I OSK 2224/15, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasiłek celowy jest fakultatywną formą pomocy i nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ powinien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i środki finansowe, jakimi dysponuje. Winien też uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych. Podkreślić należy, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Zwłaszcza, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Brak przyznania pomocy społecznej w pełnym wnioskowanym zakresie nie może tym samym świadczyć o dyskryminacji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie sporna jest kwestia wysokości przyznanego skarżącej świadczenia na zakup ogrzewania/opału w listopadzie 2023 r. W ocenie skarżącej, jest to kwota niewystarczająca do ogrzania zajmowanego przez nią i jej męża 70-metrowego mieszkania. Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika, że organy obu instancji wzięły pod uwagę sytuację materialną skarżącej i jej męża, których dochód za październik 2023 r. wyniósł 953,96 zł (tj. 476,98 zł na osobę w rodzinie). Ustalono również, że skarżąca jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, a jej mąż – orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, oboje małżonkowie przewlekle chorują. Mąż skarżącej też jest bierny zawodowo, otrzymuje zasiłek stały. Rodzina zajmuje trzypokojowe mieszkanie z kuchnią i łazienką. W październiku 2023 r. skarżąca otrzymała pomoc społeczną w postaci: zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (200 zł), zasiłku okresowego (246,04 zł), zasiłku celowego na zakup środków czystości (50 zł), zasiłku celowego na zakup opału (150 zł). Z ustaleń Kolegium wynika, że podobnie w listopadzie 2023 r. skarżącej została przyznana pomoc w postaci zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu ogrzewania/opału (150 zł), otrzymała ona także pomoc w postaci: świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (200 zł), innego rodzaju pomoc celową (50 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, środków czystości), zasiłku okresowego (246,04 zł). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie, zwrócono uwagę na cele pomocy społecznej, wyjaśniono skarżącej, że przy określaniu wysokości pomocy wzięto pod uwagę sytuację materialną i zdrowotną jej rodziny skarżącego, a także możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób wymagających wsparcia ze strony instytucji pomocy społecznej. W ocenie Sądu, wobec takiej treści uzasadnień nie można przyjąć, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, rozstrzygając w sprawie przyznania skarżącej zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu ogrzewania/opału organy obydwu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zaskarżone decyzje, wydane w ramach uznania administracyjnego, znalazły oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślić jednocześnie należy, że Sąd, w ramach swych kompetencji może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei jak już wykazano powyżej nakazują organom pomocy społecznej wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.