II SA/Ol 239/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.D. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie prowadzenia robót budowlanych postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W złożonym wraz ze skargą wniosku z 15 stycznia 2016 r. I.D. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wymieniła choroby, na które się leczy; wskazała, iż wszystkie badania, które przeprowadza co miesiąc opłaca z własnych środków. Utrzymuje się z renty chorobowej i tego, co zarobi w swojej firmie. Spłaca kredyt konsumpcyjny. Stara się dokończyć budowę domu. W trudnych momentach korzysta z pomocy finansowej udzielanej przez syna. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe. Jest właścicielką domu jednorodzinnego o pow. 80,9 m2 "w ostatniej fazie budowy" i działki o pow. 1049 m2, na której jest on posadowiony. Jej miesięczne dochody netto z tytułu renty wynoszą 1780 zł, a z działalności gospodarczej ok. 900 zł. Do spłacenia ma ok. 20000 zł kredytu, którego miesięczna rata wynosi 900 zł. Inne stałe wydatki w skali miesiąca to: 100 zł na energię elektryczną, 20 zł na wodę, 60 zł na wywóz nieczystości, ok. 150 zł na opał (900 zł na sezon grzewczy), 300-500 zł na leki, badania, wyjazdy do szpitala, 28,33 zł na ubezpieczenie domu, 46 na podatek od nieruchomości. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem referendarza, informacje przedstawione przez skarżąca nie przekonują, by znajdowała się ona w szczególnej sytuacji ekonomicznej. Posiada dochody na poziomie 2680 zł netto miesięcznie, finansuje prace wykończeniowe własnego, nieobciążonego hipoteką domu, a przy tym może liczyć na pomoc finansową ze strony syna. Odnośnie wyszczególnionych na wstępie stałych wydatków, których suma waha się w granicach od 1604, 33 do 1804,33 zł/mc (w zależności od wysokości wydatków związanych z leczeniem), należy zauważyć, iż znaczną ich część stanowi rata kredytu konsumpcyjnego (900 zł). Tymczasem złej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać konieczność spłaty kredytów. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie NSA, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Należy w tym zakresie podzielić ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 lutego 2016 r., sygn. akt I GZ 16/16 orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując uznano, iż skarżącą jest zdolna pokryć koszty sądowe, sprowadzające się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości 200 zł [§ 2 ust 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.)] oraz ewentualne późniejsze, wiążące się dopiero ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia (100 zł) i skargi kasacyjnej (100 zł). Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.