II SA/Ol 258/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi R.J. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego (także w sprawie o sygn. akt "[...]"). W uzasadnieniu stwierdził, iż: "Jest(-) w trudnej sytuacji finansowej. Od XII 2012 r. najemca, który miał umowę od 2007 r. nie przedłużył umowy o najem. Z powodu dużej podaży lokali, zwolniony lokal nie jest zagospodarowany. Od kwietnia br. spłaca(-) ok. "[...]" zł do Urzędu Skarbowego z tytułu rozłożenia na raty zaległości podatkowych. Spłaca(-) również kredyt inwestycyjny, którego rata wynosi (tu tekst nieczytelny) "[...]" zł" (są to jedyne wymienione wydatki - rubryka 9 formularza). Skarżący wyraził pogląd, iż "(p)osiadanie nieruchomości nie przesądza o korzystnej sytuacji materialnej." Z oświadczenia zawartego w dalszej części formularza wynika, iż skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe; jego majątek stanowi "udział w nieruchomości mieszkanie 350 m2 ul. "[...]"" oraz "udział w nieruchomości ul "[...]" udział 5576/10000", a dochód miesięczny, z wynajmu lokali i zarządzania nieruchomością, wynosi " "[...]" brutto bez WAT". Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeśli natomiast wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji tej jednoznacznie wynika, iż ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej. Służy temu środek dowodowy w postaci oświadczenia składanego na urzędowym formularzu, które winno obejmować dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, nawet mimo niekompletnych informacji odnoszących się do zadeklarowanych składników majątku nieruchomego oraz niewypełnienia/nieskreślenia pozycji "nieruchomość rola", stwierdzono brak podstaw do uwzględnienia wniosku. W piśmie przewodnim do niego skarżący wyraził przekonanie co do tego, iż wyjaśnił, iż "obecna sytuacja na rynku nie jest najlepsza i nie pozwala na odkładanie nawet minimalnych kwot na prowadzenie ewentualnych spraw sądowych". Przesłanką całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa nie jest jednak nieposiadanie przez inicjującego to postępowanie wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na nieodzowne wydatki związane z utrzymaniem. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" w języku polskim oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy". W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane wprawdzie z utrzymaniem na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FZ 345/08, publ. na http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Dlatego też instytucję prawa pomocy stosuje się jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ze względu posiadanie przez skarżącego majątku nieruchomego przynoszącego mu znaczy dochód nie sposób uznać go za osobę wymagającą pomocy Państwa. Zdaniem orzekającego, w takich uwarunkowaniach oceny tej nie może zmienić fakt ograniczenia zdolności płatniczej wynikający ze spłacania wysokich rat kredytu inwestycyjnego. W przeciwnym bowiem razie należałoby uznać de facto za dopuszczalne przerzucanie na ogół społeczeństwa wydatków służących rozbudowie prywatnego majątku. Na marginesie można także zauważyć, iż w sprawie, która, jak wskazał skarżący w piśmie przewodnim do wniosku o przyznanie prawa pomocy, trwa od "6,5 roku" mógł on przewidzieć ewentualność prowadzenia sporu sądowego i zawczasu przygotować się na wydatki procesowe. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.