II SA/Ol 258/26

Dnia 4 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2026 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.M. na czynność Prezydenta Miasta E. w sprawie planowania wymeldowania postanawia odrzucić skargę. W dniu 29 grudnia 2025 r. A.M. wystąpiła z wnioskiem do Prezydenta Miasta E. (dalej: "Prezydent Miasta") o anulowanie czynności zameldowania J.M. (dalej: "skarżący") na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w E. Po otrzymaniu w dniu 5 marca 2026 r. wniosku M.M. (dalej: "wnioskodawca") o przystąpienie w charakterze strony do postępowania w związku z nabyciem ww. nieruchomości, postanowieniem z dnia 5 marca 2026 r. Prezydent Miasta dopuścił wnioskodawcę w charakterze strony do udziału w postępowaniu o anulowanie czynności zameldowania skarżącego. W dniu 23 marca 2026 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na czynność Prezydenta Miasta polegającą na "planowanym wymeldowaniu" skarżącego z ww. lokalu. Podniósł, że wymeldowanie go przyczyni się do jego bezdomności. Wniósł o tymczasowe wstrzymanie wymeldowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143) – dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, jak również w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.). W szczególności zatem, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na inne niż decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie – czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem niemającym zastosowania w tej sprawie. W świetle art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, gdy jest niedopuszczalna z przyczyn innych niż określone w pkt 1-5a. Taka podstawa do odrzucenia skargi zachodzi niewątpliwie, gdy brak jest przedmiotu zaskarżenia. To czyni bowiem wniesioną skargę niedopuszczalną, co skutkuje jej odrzuceniem. Wyjaśnienia wymaga, że skarga wniesiona do sądu administracyjnego podlega rozpoznaniu tylko wówczas, gdy jest dopuszczalna. Warunkiem dopuszczalności zaskarżenia aktu lub czynności jest fakt istnienia tego aktu lub czynności w chwili wniesienia skargi. Nie można wnieść skutecznie skargi na czynność nieistniejącą, to jest niepozostającą w obrocie prawnym, ponieważ brak jest wówczas przedmiotu zaskarżenia, który mógłby podlegać weryfikacji sądu administracyjnego. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych i w doktrynie (zob. przykładowo postanowienia: NSA z dnia 10 września 2013 r., I OSK 1891/13; WSA w Olsztynie z dnia 4 września 2014 r., II SA/Ol 876/14; WSA w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2016 r., III SA/Gd 380/16; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, LEX/el., komentarz do art. 58). Innymi słowy, ocena przez sąd administracyjny, czy zaistniały lub też zostały zachowane przez skarżącego przesłanki dopuszczalności zaskarżenia określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej, musi być poprzedzona ustaleniem przez ten sąd faktu istnienia przedmiotu zaskarżenia, którego nieistnienie oznacza, że skarga nie ma prawnego bytu. Znaczy to tyle, że obligatoryjną przesłanką dopuszczalności zaskarżenia danego aktu lub czynności jest fakt ich istnienia. Muszą one istnieć w chwili wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Tym samym, weryfikując dopuszczalność zaskarżenia niezbędne jest niebudzące wątpliwości ustalenie, czy dany akt lub czynność zaistniały jako fakt obiektywny. Stwierdzenie faktu istnienia przedmiotu zaskarżenia ma w związku z tym kluczowe znaczenie w kontekście badania przez sąd administracyjny dopuszczalności zaskarżenia (zob. T. Woś, M. Romańska, [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 524). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł skargę na czynność Prezydenta Miasta polegającą na "planowanym wymeldowaniu" skarżącego z ww. lokalu. Przepis art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. ustawy o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 384) stanowi, że jeżeli dane zgłoszone do zameldowania lub wymeldowania budzą wątpliwości o zameldowaniu lub wymeldowaniu rozstrzyga organ gminy w drodze decyzji administracyjnej. Przepis ten uprawnia organ ewidencji ludności do wszczęcia postępowania administracyjnego, w ramach którego bada, czy dokonana czynność materialno-techniczna zameldowania lub wymeldowania była prawidłowa. Czynność materialno-techniczna jest bowiem formą działania organów administracji publicznej stosowaną, gdy nie trzeba dokonywać ustalenia prawa/obowiązku w drodze wykładni albo rozstrzygnięcia sporu. Eliminacja czynności materialno-technicznej następuje zaś w drodze decyzji administracyjnej. Nie ulega wątpliwości, że zaskarżona w rozpoznawanej sprawie czynność polegająca na "planowanym wymeldowaniu" skarżącego w rzeczywistości nie została podjęta. Aktualnie toczy się postępowanie o anulowanie czynności zameldowania skarżącego w ww. lokalu, które może zostać zakończone decyzją o uchyleniu czynności materialno-technicznej zameldowania albo decyzją o odmowie uchylenia tej czynności materialno-technicznej. Dopiero wtedy będzie możliwe poddanie sądowej kontroli decyzji w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania, oczywiście po wcześniejszym skorzystaniu ze środka zaskarżenia w postaci odwołania do organu wyższej instancji. W tych okolicznościach Sąd zobowiązany był skargę odrzucić jako niedopuszczalną w myśl art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Raz jeszcze bowiem wskazać trzeba, że warunkiem dopuszczalności zaskarżenia aktu lub czynności jest fakt ich istnienia w chwili wniesienia skargi. Nie można skarżyć do sądu administracyjnego czynności nieistniejącej, to jest niefunkcjonującej w obrocie prawnym, ponieważ w takim przypadku brak jest przedmiotu zaskarżenia, który sąd ten mógłby poddać kontroli w zakresie zgodności z prawem. Mając powyższe na względzie, na podstawie oraz art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.