II SA/Ol 272/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnikowi skarżącego adw. D. R. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej też jako: SKO, organ odwoławczy lub organ II instancji), która została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Jak wynika z akt administracyjnych, w dniu 24 października 2017 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek M. F. (dalej też jako: strona, skarżący) z żądaniem przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 600 zł. z przeznaczeniem na zakup żywności w listopadzie 2017 r. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że otrzymuje emeryturę w kwocie 1063,59 zł, z której po dokonaniu wszystkich opłat w kwocie 860,94 zł, na życie pozostaje tylko niecałe 200 zł. Decyzją z dnia "[...]" r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działająca z upoważnienia Wójta Gminy (dalej też jako: organ I instancji, GOPS), odmówiła M. F. przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 41 ust. 1 oraz art. 106 u, art. 107 ust. 1, ust.3 i ust.4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. , poz.1769, dalej jako: u.p.s.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczeń był brak współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, Organ wskazał, że pracownik socjalny trzykrotnie podejmował próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenie jest konieczne ponieważ bez przeprowadzenia takiego wywiadu nie ma możliwości dokonania prawidłowej oceny co do celowości udzielenia wnioskowanej pomocy ani jej rozmiaru. Ponadto organ powołał się na podpisanie we wrześniu 2017 r. skierowania uprawniającego do korzystania z pomocy rzeczowej w formie artykułów spożywczych w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020, z którego rodzina wnioskodawcy nie skorzystała we wrześniu, październiku listopadzie, mimo takiej możliwości. Organ podał także kwoty kryterium dochodowego, których nieprzekroczenie uprawnia do uzyskania pomocy wskazując na jakie cele w szczególności pomoc może zostać udzielona. Wskazał również na możliwość uzyskania pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach. M. F. wniósł odwołanie od ww. decyzji zarzucając organowi I instancji manipulację. Oświadczył, że nie był poinformowany wcześniej o terminie wydawania żywności a informację otrzymał, gdy wszystko już zostało rozdane innym rodzinom. Wyraził niezadowolenie z działania organu pierwszej instancji powołując się na to, że wraz z córką pozostaje w trudnej sytuacji. Nadto w odwołaniu strona odniosła się także do decyzji dotyczącej pomocy na zakup opału. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję będącą przedmiotem odwołania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył stan faktyczny i stan prawny niniejszej sprawy wskazując, że w dniach 31.10.2017 r., 2.11.2017 r. i 3.11.2017 r. pracownik socjalny nie zastał zainteresowanego w miejscu zamieszkania wobec czego, organ I instancji skierował do strony wezwania (odebrane przez niego osobiście), aby stawił się w organie. Organ II instancji wskazał na konieczność współpracy z organem udzielającym pomocy ponieważ nie można udzielić żądanego wsparcia bez zbadania dokładnie sytuacji strony. Strona, która takiej współpracy nie podejmuje musi się liczyć z możliwością odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. M. F. wniósł od ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do tutejszego Sądu. Przyznał, że nie korzystał z pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa ponieważ ani on, ani jego córka nie byli zawiadamiani o terminach wydawania żywności a ponadto ze względu na stan zdrowia. Ponadto podnosił, ze wydawanie żywności nie jest poddane jakiejkolwiek kontroli, wskutek czego żywność jest wydawana ludziom zamożnym. Skarżący w obszernym uzasadnieniu skargi podnosił też zarzuty dotyczące postępowania administracyjnego prowadzonego przez GOPS w sprawie pomocy na zakup opału. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie należy skarżącemu wyjaśnić, że sądowa kontrola w rozpoznawanej sprawie dotyczy wyłącznie legalności zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia "[...]" r. w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności. W postępowaniu zainicjowanym skargą Sąd ocenia bowiem zgodność z prawem tylko decyzji, które zostały wydane w tej konkretnej sprawie. Dlatego przedmiotem oceny nie mogą być decyzje dotyczące pomocy na zakup opału oraz prawidłowość działania organu pomocy społecznej w innych sprawach. Jeśli zaś chodzi o zaskarżoną decyzję, to nie narusza ona prawa. Jak niewątpliwie wynika z akt sprawy, w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem strony z dnia 24 października 2018 r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, nie doszło do przeprowadzenia przez pracownika socjalnego obligatoryjnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Na formularzu wywiadu środowiskowego znajduje się adnotacja pracownika socjalnego, iż w dniach 31 października 2017r., 2 i 3 listopada 2017 r. w określonych godzinach przedpołudniowych drzwi mieszkania wnioskodawcy były zamknięte. W aktach sprawy znajdują się pisma GOPS z dnia 3 listopada 2017 r. i 24 listopada 2017 r. zawierające informacje o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz prośbę o kontakt z organem pomocy (telefoniczny, listowny lub osobisty) celem ustalenia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pisma te zostały doręczone stronie za zwrotnym poświadczeniem odbioru, z którego wynika, że obydwa pisma odebrał osobiście M. F.(15 listopada 2018 r. i 7 grudnia 2017 r. ). Jak wynika z akt, na pisma te skarżący nie zareagował. W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły, że taka postawa skarżącego oznacza brak współdziałania z organem. Wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest dowodem szczególnie istotnym w sprawie osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Stosownie do art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ma charakter obligatoryjny i nie da się go przeprowadzić bez współdziałania z osobą zainteresowaną. To jaką wagę ustawodawca nadał temu dowodowi wynika z treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4 "a" ustawy o pomocy społecznej, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. W kwestii tej jednolicie wypowiadały się sądy administracyjne (m.in. w innymi WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lutego 2017 r. sygn. III SA/Gd 870/16 i NSA w wyroku z 7 marca 2017 r. sygn. I OSK 2454/16). Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy beneficjenta pomocy społecznej z organem a uchylanie się od tej współpracy, z mocy ustawy o pomocy społecznej, jest traktowane jako naruszenie przez beneficjenta obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (wyrok NSA z 19 grudnia 2016 r. sygn. I OSK 2186/16, Lex nr 2205303). W okolicznościach niniejszej sprawy organy administracji, z przyczyn leżących po stronie skarżącego, nie miały możliwości ustalenia sytuacji bytowej i majątkowej skarżącego oraz, co w sprawie nader istotne, ustalenia czy w sprawie zachodzą szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się jakichkolwiek nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zarówno przez organ odwoławczy, jak i przez organ I instancji. Ustalenia fatyczne będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie nie budzących wątpliwości dowodów i trafnej ich oceny. Prawidłowa też była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) oddalił skargę, jako nieuzasadnioną. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego, ustanowionemu w trybie prawa pomocy, Sąd orzekł na zasadzie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U z 2016, poz.1714).