II SA/Ol 273/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania pomocy w formie posiłku oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 18 września 2017 r. K. W. wystąpił z prośbą o udzielenie pomocy finansowej w formie przyznania posiłków dwójce dzieci: K. i S. W. Decyzją z dnia "[...]" działający z upoważnienia Burmistrz, Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ I instancji) odmówił K. W. przyznania pomocy w formie posiłku z programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Uzasadnił to faktem, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż istnieją znaczne dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodów a sytuacją majątkową strony, wskazującą, że jest ona w stanie przezwyciężyć swoją trudną sytuację majątkową wykorzystując własne zasoby majątkowe. Organ wskazał również na dokumentację sporządzoną i przekazaną od organów celnych, z której wynika, iż K. W. i jego żona wielokrotnie przekraczali granicę polsko-rosyjską, średnio co dwa, trzy dni, a czasami codziennie, podróżując różnymi autami. Ustalono m.in., że w okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2017 r. łącznie małżonkowie zadeklarowali wwóz: 3230 litrów paliwa, 37 litrów alkoholu powyżej 22% oraz 2520 sztuk papierosów. Łączna wartość przywiezionego tylko w tym okresie paliwa to kwota 7100 zł, a w przypadku wykorzystania go wyłącznie na własne potrzeby przejechaliby dystans 46000 km, czyli osoba niepełnosprawna, jaką jest wnioskodawca musiałaby spędzić w aucie bez przystanku 27 dni, co jest niemożliwe. K. W. odwołał się od przedmiotowej decyzji w ustawowym terminie, zarzucając błędną ocenę organu co do rzekomej jego dobrej sytuacji finansowej, wynikającej częstych wyjazdów do Rosji. Ponadto odwołujący się stwierdził, że pasja myśliwska wskazana przez organ jako drogie hobby, nie jest uprawiana przez niego od dłuższego czasu. Zarzucił także organowi m.in. brak obiektywizmu i dyskryminację osób z rosyjskimi korzeniami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że organ wyczerpująco przeprowadził postępowanie dowodowe. Zestawienie wyjaśnień przedstawionych przez stronę z ustaleniami organu pokazuje, że złożone wyjaśnienia strony są nielogiczne i nie znajdują oparcia w doświadczeniu życiowym. Stąd Kolegium uznało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia za uzasadnioną. Wskazano przy tym, że skarżący otrzymuje pomoc, lecz nie może oczekiwać, iż organ pomocy społecznej zaspokoi wszystkie jego potrzeby w pełnym zakresie. Ponadto w takiej sytuacji nie znajduje uzasadnienia zarzut skarżącego odnośnie do dyskryminacji jego rodziny przy rozdziale środków z pomocy społecznej. Według organu odwoławczego, fakt, że otrzymywane dotąd świadczenia nie wystarczają na pokrycie wszystkich jego potrzeb, nie stwarza po stronnie organu obowiązku uwzględnienia wszystkich jego wniosków, bowiem świadczenia z pomocy społecznej mają charakter subsydiarny. Skargę na ww. decyzję wywiódł K. W., wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. Skarżący zarzucił, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niespełnienie obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący i rzetelny rozpatrzonego następnie całościowo materiału dowodowego, przez co nie zebrano w sposób właściwy i wyczerpujący dowodów w sprawie i nie ustalono wszystkich istotnych w sprawie okoliczności. Skarżący podniósł m.in., że "jedynie przedstawiono pakiet kulejących spekulacji, dywagacji i subiektywnych hipotez, odpowiadających wyłącznie widzimisię organu decyzyjnego w oparciu o jej dowolne domniemania i przypuszczenia, oderwane od realiów w obranej (aczkolwiek wypaczonej) wizji zdeformowanych przezeń faktów obiektywnych, co jest absolutnie niedopuszczalne." W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja jest niezasadna, niehumanitarna i oparta na wątłych dywagacjach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W piśmie procesowym z dnia 26 kwietnia 2018 r. skarżący podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 j.t.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017 r., poz. 1369 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie posiłku z programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), u.p.s.. Przepis art. 2 ust. 1 u.p.s. rozwija zasadę pomocniczości (subsydiarności) państwa, a więc jedną z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej, której treść odwołuje się do samodzielności obywateli i rodzin, podkreślając ich odpowiedzialność w zakresie kształtowania własnej sytuacji życiowej. Państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru ani przejmować za nich odpowiedzialności, co oznacza zakaz wyręczania przez państwo jednostki i rodziny z zadań, które mogą one zrealizować samodzielnie. Z zasady tej wynika, iż pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Zasada ta wyraża zatem dezaprobatę zarówno dla pasywności, jak i dla nadopiekuńczości państwa. (vide: I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, WKP 2017 r., uwagi do art. 2). Z kolei art. 3 ust. 1 u.p.s. wskazuje, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a przez to nawiązuje do subsydiarnej roli pomocy społecznej podkreślając, iż rolą organów pomocowych jest nie tylko udzielenie wsparcia w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, ale również niedopuszczenie do jej powstawania poprzez celowe wspieranie osoby (rodziny), tak by stała się ona samowystarczalna wykorzystując przede wszystkim własne zaangażowanie, zasoby, możliwości i odpowiedzialność. Należy natomiast zaznaczyć, że z treści uchwały Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania na lata 2014-2020" (M.P. z 2015 r., poz. 821; dalej jako "Program") wynika, że jego strategicznym celem jest ograniczenie zjawiska niedożywienia dzieci i młodzieży z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich oraz osób dorosłych, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych lub osób niepełnosprawnych. Program jest elementem polityki społecznej państwa w zakresie wsparcia finansowego gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym, poprawy poziomu życia rodzin o niskich dochodach, poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży oraz kształtowania właściwych nawyków żywieniowych. Stosownie do wspomnianej uchwały oraz zgodnie z Uchwałą Rady Miasta Bartoszyce Nr XXXVII/282/2014 z dnia 30 stycznia 2014 pomoc w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego może być przyznana osobom i rodzinom, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną W. oraz dziećmi: K. i S.. W sierpniu 2017 r. na dochód rodziny składały się: zasiłek dla opiekuna, zasiłki rodzinne, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek mieszkaniowy, renta po potrąceniach alimentacyjnych oraz alimenty. Łączny dochód netto rodziny wyniósł 1756,96 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 439,24 zł. Małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską, jednak deklarują prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W złożonym przez żonę wnioskodawcy (osobę o podwójnym obywatelstwie: polskim i rosyjskim) oświadczeniu majątkowym, potwierdzonym w toku przesłuchania strony w dniu 16 listopada 2017 r. wskazano, że jest ona właścicielką następujących aut: VW Caravelle (rok prod. 1998 r.), Jeep Cherokee (1995), VW Passat (1996) oraz VW Passat Kombi (rok prod.1992 - nabyty w Rosji w czerwcu 2017 r. ze środków z programu 500+). Wnioskodawca oświadczył, że wszystkie auta są własnością żony. Samochód VW Passat na polskich numerach rejestracyjnych służy do dowożenia dzieci do szkoły, VW Caravelle użytkuje wnioskodawca, który wyjeżdża często z kuzynem pod granicę niemiecką w celu zakupienia części do aut naprawianych przez kuzyna. Samochód Jeep Cherokee jest używany przez wnioskodawcę do polowań, bowiem jest on myśliwym. Z kolei ostatni zakup – VW Passat na rosyjskich numerach rejestracyjnych służy do wyjazdów żony wnioskodawcy do Rosji, do chorej, niepełnosprawnej matki, aby sprawować opiekę nad nią. Czasami małżonkowie jeżdżą dwoma samochodami do Rosji i wtedy żona wnioskodawcy zostaje na noc u matki, a wnioskodawca wraca do Polski żeby zająć się dziećmi. Podczas zagranicznych wyjazdów przywożą z zagranicy paliwo i papierosy na własne potrzeby, zaś alkohol zakupiony sporadycznie przekazują kuzynowi. W ocenie organów istnieją znaczne dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodów a sytuacją majątkową strony, wskazującą, że jest ona w stanie przezwyciężyć swoją trudną sytuację majątkową wykorzystując własne zasoby majątkowe. Po przeprowadzonej analizie dokumentacji dowodowej zebranej w niniejszej sprawie Sąd doszedł do wniosku, że należy podzielić stanowisko organów zaprezentowane na gruncie niniejszej sprawie. Biorąc pod uwagę formalne dochody skarżącego i jego rodziny, spełniałby on warunek nie przekroczenia 150% kryterium dochodowego, jeżeli chodzi o dochód na osobę w rodzinie. Jednakże zasadnie organy wskazały na dokumentację sporządzoną i przekazaną przez organy celne (akta adm., k. – 20-28), z której wynika, że K. W. i jego żona wielokrotnie przekraczali granicę polsko-rosyjską, średnio co dwa, trzy dni, a czasami codziennie, podróżując różnymi autami. Ustalono m.in., że w okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2017 r. łącznie małżonkowie zadeklarowali wwóz: 3230 litrów paliwa, 37 litrów alkoholu powyżej 22% oraz 2520 sztuk papierosów. Łączna wartość przywiezionego tylko w tym okresie paliwa (według wyliczeń organu I instancji dokonanych na podstawie cen paliwa obowiązujących w Federacji Rosyjskiej) to kwota 7100 zł. Przykładowo przy wyjeździe z obwodu kaliningradzkiego 28 lipca 2018 r. skarżący zadeklarował 80 litrów oleju napędowego, 40 sztuk papierosów i 0,5 litra alkoholu powyżej 22%. Natomiast tego samego dnia żona skarżącego zadeklarowała przywóz 40 sztuk papierosów i 0,5 litra alkoholu powyżej 22%. Dzień wcześniej (27 lipca 2018 r.) skarżący zadeklarował przywóz 20 litrów oleju napędowego, a jego żona 60 litrów oleju napędowego. Skala przywożonych towarów przez skarżącego i jego żonę czynią niewiarygodnymi ich twierdzenia jakoby dokonywali oni tego na własny użytek czy też grzecznościowo dla znajomych. Przede wszystkim jednak koszt zadeklarowanych towarów (samego paliwa – 7100 zł) w okresie 3 miesięcy znacznie przekracza wskazane przez stronę skarżącą dochody. Tym samym nie jest możliwe ażeby skarżący utrzymywali się tylko z zadeklarowanych środków, a do tego jeszcze przeznaczali z tych środków kwoty na potrzeby związane z zakupem towarów akcyzowych poza granicami kraju. Nawet gdyby przyjąć za prawdziwe twierdzenia skarżącego, że przywożone paliwo jest liczone łącznie z paliwem, które było zatankowane w Polsce, to i tak skala dokonywanych przez skarżącego i jego żonę zakupów bezsprzecznie wskazuje, że musieli oni dysponować środkami na sfinansowanie tych zakupów. Wskazane zaś przez nich dochody w sposób oczywisty nie pokrywają dokonanych zakupów. Mało wiarygodne, a wręcz nieracjonalne są twierdzenia skarżącego, że przywoził on rzeczone towary dla znajomych. Częstotliwość wyjazdów i rozmiar dokonywanych zakupów nie czynią wiarygodnymi twierdzeń skarżącego w tym zakresie. Jeszcze raz trzeba zatem podkreślić, że kluczową kwestią, przemawiającą za zasadnością twierdzeń organu co do stwierdzenia niewspółmierności między udokumentowaną wysokością dochodów a sytuacją majątkową strony, jest to, że suma środków przeznaczonych na zakupy poza granicami kraju jest znacznie większa niż suma zadeklarowanych przez skarżącego dochodów w tym samym okresie. Trzeba zaś oczywiście doliczyć jeszcze koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny. To proste zestawienie pozwala na stwierdzenie, że skarżący z pewnością nie ujawnił wszystkich realnych dochodów. Ponadto dostrzec trzeba, że osoba uboga, wymagająca pomocy ze strony organów pomocy społecznej nie jest właścicielem czterech samochodów (tak jak to ma miejsce w przypadku skarżącego i jego żony), nawet jeśli nie są one znacznej wartości. Utrzymanie takich samochodów stanowi bowiem znaczne obciążenie dla budżetu domowego ze względu na konieczność ich ubezpieczania, a także kosztów potencjalnych napraw. Dostrzec trzeba również, że jeden z pojazdów strony skarżącej (Jeep Cherokee) jest samochodem, który spala znaczną ilość paliwa. Trudno też przyjąć, że osoby ubogie w tym samym dniu dwoma samochodami wyjeżdżają odwiedzić swoich bliskich, zamieszkujących za granicą kraju. W sposób oczywisty wiąże się to z dodatkowymi kosztami w stosunku do wyjazdu jednym autem. Takie zaś sytuacje miały miejsce w przypadku skarżącego i jego żony. Nieuzasadnione są również zarzuty skarżącego, który sugerował w skardze, że jego konflikt w kole łowieckim z jednym z celników mógł mieć wpływ na jego sprawę. Zarzut ten jest niezrozumiały i wydaje się niezwiązany z niniejszym postępowaniem. Jeśliby zaś skarżący uznał, że jakiekolwiek dokumenty celne zostały sporządzone niezgodnie z prawem to powinien zawiadomić o tym fakcie odpowiednie organy ścigania. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego. W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.