II SA/Ol 281/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. T. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 8 czerwca 2018r. sygn. akt II SA/Ol 281/18 w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. T. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odłączenia pieca kaflowego ze wspólnego pionu spalinowego i odłączenia kuchenki gazowej postanawia 1. zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2018r. w ten sposób, że zwolnić skarżącą od uiszczenia wpisu od skargi 2. w pozostałym zakresie utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. WSA/pos.1- sentencja postanowienia I. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", uchylającą decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w E. z dnia "[...]" w przedmiocie zakazu użytkowania pieca kaflowego oraz kuchenki gazowej w lokalu mieszkalnym nr "[...]" w budynku przy ulicy S. "[...]" w E. i nakazującą odłączenie pieca kaflowego ze wspólnego pionu spalinowego oraz odłączenie kuchenki gazowej w terminie natychmiastowym. W złożonej skardze strona zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a przede wszystkim zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego podnosząc, że nie jest w stanie ich uiścić bez poważnego uszczerbku dla utrzymania siebie samej. W przedłożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że jedynym źródłem jej dochodu jest emerytura w kwocie 749,61 zł netto. Ze względu na przewlekłe schorzenia stale wydaje ok. 150 zł na leki. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe. Jedynym jej majątkiem jest mieszkanie o powierzchni około 60 m², natomiast wydatki w skali miesiąca wynoszą: woda - ok. 30 zł, wywóz śmieci – 13,50 zł, energia elektryczna - ok. 50 zł, gaz - 25 zł, telefon - 50 zł, leki – ok. 150 zł, podatek od nieruchomości - 33,33 zł (400 zł rocznie). W odpowiedzi na wezwanie referendarza o złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżąca nadesłała pismo z dnia 30 maja 2018r., w którym wyjaśniła, że jej wniosek dotyczy wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych, a także podała, że nie korzystała z pomocy społecznej, ani innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie. Wyjaśniła, że wynagrodzenie za czynności radców prawnych reprezentujących ją w postępowaniu administracyjnym zostało opłacone z chwilą udzielenia pełnomocnictwa z dniem 3 lipca 2017r. i dotyczyło reprezentacji jedynie przed organem I instancji, a na obecnym etapie postępowania nie ma profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca dołączyła wyciąg z rachunku bankowego, potwierdzający wysokość otrzymywanego przez nią świadczenia emerytalnego. Przy czym wskazany wyciąg nie stanowił wyciągu pełnego, lecz zestawienie operacji za okres od dnia 1 stycznia 2018r. do dnia 30 kwietnia 2018r. (dokument elektroniczny), ujawniające jedynie wpływy z tytułu świadczenia ZUS. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. (sygn. akt II SA/Ol 281/18) Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych uznając, iż brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej skarżącej uniemożliwia dokonanie oceny czy skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Podkreślono, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożyła I.T., zarzucając "niewszechstronną i wybiórczą analizę przedstawionego materiału dowodowego". Wniosła o jego zmianę poprzez zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, iż w latach 2017-2018 nie korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej lub innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny. Podała, że wynagrodzenie za świadczoną pomoc prawną przez radców prawnych w lipcu 2017r. opłaciła z posiadanych na tamtą chwilę niewielkich oszczędności – była to kwota 1200 zł. Aktualnie nie posiada oszczędności, wobec czego na obecnym etapie postępowania nie jest reprezentowana przez pełnomocnika. Wskazała, że kwota 500 zł stanowiąca wpis od skargi to 2/3 otrzymywanego przez nią miesięcznego dochodu i nie jest w stanie ponieść tego kosztu. W związku z tym odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych zamyka jej drogę do dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła wyciąg – zestawienie operacji z posiadanego rachunku bankowego od dnia 1 stycznia 2017r. do dnia 21 czerwca 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że spełnienie przesłanek w nim określonych obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. akt I OZ 1099/11). W oparciu o przedstawione kryteria oraz ocenę okoliczności podanych we wniosku oraz w dodatkowych pismach procesowych złożonych przez skarżącą, przy uwzględnieniu dołączonego do sprzeciwu wyciągu z rachunku bankowego skarżącej za okres od dnia 1 stycznia 2017r. do dnia 21 czerwca 2018r. Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącej od uiszczenia wpisu sądowego i w tym zakresie nie podzielił stanowiska referendarza sądowego. Jak wynika bowiem z przedstawionych przez skarżącą dokumentów źródłowych, jak i z oświadczenia wnioskodawczyni złożonego na urzędowym formularzu - stosownie do treści art. 252 § 1a p.p.s.a. - pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia – jej sytuacja materialna jest trudna. Jej jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 729,68 zł miesięcznie (od lutego 2018r. kwota ta wynosi 749,61 zł, co wynika z przedłożonego przez skarżącą wraz ze sprzeciwem wyciągu z rachunku bankowego), a jedyny majątek skarżącej stanowi mieszkanie o powierzchni około 60m². Biorąc zatem pod uwagę stałe miesięczne wydatki skarżącej, w tym także na zakup leków, uznać należy, że aktualnie uiszczenie przez skarżącą wpisu w kwocie 500 zł nie jest możliwe bez uszczerbku koniecznego dla jej utrzymania. Jednocześnie jednak Sąd stwierdził, że brak jest wystarczających podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Jak wynika bowiem z jej wyjaśnień, a także z analizy operacji bankowych na jej koncie w I połowie 2017r., jest ona w stanie wygospodarować środki w dłuższym okresie czasu nawet z tak niewielkiego źródła dochodu. Nie jest zatem zasadne całkowite zwolnienie jej z obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Na tym etapie postepowania skarżąca jest zobowiązana jedynie do uiszczenia wpisu od skargi. O ile zaś zajdzie konieczność poniesienia opłat na dalszym etapie postępowania, to w ocenie Sądu skarżąca winna podjąć kroki celem zabezpieczenia środków finansowych na ten cel we własnym zakresie. Jak bowiem wskazano wyżej przyznanie pomocy ma charakter wyjątkowy. W związku z tym w pierwszej kolejności to strona winna podjąć wszelkie starania celem zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu przyznanie prawa pomocy w ustalonym zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, nie stanowi zdaniem Sądu przeszkody w realizacji przysługującego skarżącej prawa do sądu. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.