II SA/Ol 290/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. H. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie samowoli budowlanej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 290/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę T. H. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]". We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż jest inwalidą o "[...]" stopniu niepełnosprawności, a dochód uzyskuje z tytułu emerytury w kwocie "[...]". Skarżący wskazał wydatki jakie poniósł w lipcu (rata kredytu bankowego – "[...]", leki – "[...]", energia elektryczna – "[...]", woda – "[...]", telewizja kablowa – "[...]", środki czystości i higieny osobistej – "[...]", stawiennictwo na rozprawę – "[...]") i podniósł, że na zakup artykułów spożywczych pozostało mu tylko "[...]", dlatego też nie był w stanie uregulować w terminie należności za gaz w kwocie "[...]", co uczyni dopiero w sierpniu. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do A. H. - żony oraz B. H. - córki, będącej właścicielką lokalu mieszkalnego, w którym mieszka skarżący) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodu skarżącego z tytułu emerytury, wysokości i przeznaczenia jego wydatków, źródeł pokrycia wpisu od skargi, a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym oświadczył, że z A. H. pozostaje formalnie w związku małżeńskim, lecz pomimo tego, że wspólnie mieszkają, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego – oboje oddzielnie utrzymują się ze swoich emerytur. Wskazał, iż żona otrzymuje emeryturę w kwocie "[...]", nie ma natomiast wiedzy o jej stanie majątkowym, nie może też liczyć na jej pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, "ponieważ i tak dokonuje wielu napraw i wymian w zajmowanym (...) mieszkaniu". Wskazał jednocześnie rodzaj i koszty przeprowadzonych przez nią prac remontowych, sfinansowanych z jej oszczędności i zaciągniętej przez nią pożyczki bankowej. Skarżący podniósł również, iż z powodu swojej niepełnosprawności (do przedmiotowego pisma załączył kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) jego emeryturę pobiera z banku żona, ona też dokonuje z niej wszystkich przypadających na niego opłat i kupuje dla niego żywność oraz środki czystości i higieny osobistej, dlatego też mają wspólny rachunek bankowy. Wyciągi z rachunku bankowego, na który wpływają emerytury skarżącego i jego żony, skarżący załączył do przedmiotowego pisma. Skarżący oświadczył ponadto, iż na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie nie może liczyć również ze strony córki, gdyż pokryła ona koszty przeprowadzonego częściowo remontu budynku, w którym mieszka wspólnie z żoną, a do których poniesienia jest zobowiązany na podstawie umowy użyczenia mieszkania. Kopię tej umowy skarżący załączył do przedmiotowego pisma. Dodał jednocześnie, że uiszczoną przez córkę kwotę "[...]" będzie musiał jej zwrócić po spłaceniu zaciągniętej przez siebie pożyczki bankowej "[...]". Wyjaśnił, iż wpis od skargi uiścił ze środków pieniężnych pochodzących z tej pożyczki. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył jednocześnie kopie dokumentów potwierdzających wysokość niektórych wydatków wykazanych przez niego we wniosku (leki, energia elektryczna, telewizja kablowa) i wskazał, że na uiszczenie opłat za wodę i gaz zmuszony był pożyczyć "[...]". Podniósł, iż rachunki te uregulował w sierpniu i załączył kopie potwierdzających ten fakt dokumentów. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył ponadto kopie: umowy o świadczenie usług medycznych (w związku z "[...]") oraz zawiadomień o wysokości rat pożyczek jego i jego żony. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ppsa zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W tym też kontekście, nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje sytuacja materialna członków jej najbliższej rodziny, gdyż dzięki ich pomocy strona może przezwyciężyć własne trudności finansowe. Obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych przez rodziców i dzieci znajduje swoje umocowanie prawne w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). W przepisach tej ustawy umocowanie prawne znajduje również obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli przez swój związek. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). W świetle powyższego, przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można pominąć sytuacji materialnej jego żony, szczególnie, że skarżący i jego żona wspólnie mieszkają, mają wspólny rachunek bankowy i pokrywają wspólnie opłaty mieszkaniowe. Żona skarżącego dysponuje ponadto środkami pieniężnymi obojga i robi wszystkie niezbędne zakupy. Mimo zatem oświadczenia skarżącego, zgodnie z którym nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, nie można przyjąć, że w razie potrzeby nie udzieli mu ona pomocy finansowej, tym bardziej, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie wskazują na konflikt między małżonkami, który możliwość tą mógłby wykluczyć. Skarżący stwierdził wprawdzie, że żona "i tak dokonuje wielu napraw i wymian w zajmowanym (...) mieszkaniu", lecz nie wykazał, że jej aktualna sytuacja materialna uniemożliwia udzielenie mu pomocy finansowej w związku z prowadzoną przez niego sprawą sądową, nie wskazał też innego powodu, dla którego pomoc ta nie jest możliwa. Z przedłożonych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie wynika wprawdzie jaka jest obecnie sytuacja majątkowa żony skarżącego (zgodnie z jego oświadczeniem nie ma on wiedzy na temat posiadanych przez nią nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych), lecz mając na uwadze wysokość dochodów skarżącego i jego żony z tytułu emerytur (w łącznej kwocie "[...]"), które nie należą do najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, stwierdzić należy, że dochody te umożliwiają nie tylko zabezpieczenie środków na pokrycie wydatków skarżącego i jego żony, w tym wykazanych w dodatkowym oświadczeniu wydatków stałych (opłaty mieszkaniowe, raty pożyczek, leki), ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie jeśli nie w całości, to chociaż w części. Dodatkowo stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał również, że nie może uzyskać dodatkowego wsparcia finansowego od córki, która pokryła koszty remontu domu, w którym mieszka wspólnie z żoną, odraczając spłatę pożyczki z tego tytułu do czasu spłaty przez niego pożyczki bankowej. Podobnie jak w przypadku żony nie wskazał bowiem, aby udzielenie dodatkowej pomocy uniemożliwiała jej aktualna sytuacja materialna, czy też udzielenie tej pomocy było niemożliwe z innej przyczyny. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że zdobycie środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Ze złożonych dodatkowych oświadczeń wynika bowiem, że dotychczas mógł on liczyć na pomoc finansową zarówno żony, jak i córki. Pomimo wezwania, nie wykazał natomiast, że obecnie nie może już liczyć na tego rodzaju pomoc, bądź też, że nawet mimo tej pomocy nie będzie w stanie pokryć kosztów postępowania wymaganych na obecnym jego etapie, czy to w całości, czy też w części. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.