II SA/Ol 299/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata K. B. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję "[...]" Kuratora Oświaty z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy wychowanków bursy szkolnej postanawia odmówić przyznania adwokatowi K. B. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał skarżącemu – M. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na podstawie tego postanowienia Okręgowa Rada Adwokacka w "[...]" wyznaczyła dla skarżącego jako pełnomocnika z urzędu – adwokata K. B. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę, wniesioną przez skarżącego. Powodem odrzucenia skargi było nieuiszczenie przez skarżącego należnego wpisu od skargi. Sąd wskazał ponadto, iż w niniejszej sprawie skarżący złożył wprawdzie wniosek o przyznanie prawa pomocy, lecz złożenie tego rodzaju wniosku po upływie terminu do uiszczenia wpisu, nawet jeżeli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, pozostaje bez wpływu na ocenę wywiązania się przez stronę z obowiązku terminowego uiszczenia wpisu. Wniosek taki nie może bowiem przerwać biegu terminu, który już upłynął. W piśmie procesowym z dnia 2 kwietnia 2015 r., wyznaczony adwokat wniósł o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które jak wskazał nie zostały uiszczone ani w całości ani w części. W uzasadnieniu podniósł, iż w dniu 22 sierpnia 2014 r., tj. niezwłocznie po uzyskaniu informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego z urzędu, sporządził fotokopie dokumentów z akt sprawy, a po zapoznaniu się z całą dokumentacją, pismem z dnia 27 sierpnia 2014 r., zainicjował kontakt ze skarżącym w celu ustalenia istotnych okoliczności sprawy, w tym ustalenia przyczyn niezłożenia przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu od skargi, co skutkowało jej odrzuceniem postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. Mając na uwadze interes prawny skarżącego oraz stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w postanowieniu z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I OZ 805/13, po otrzymaniu przedmiotowego postanowienia, złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi i jednocześnie – z uwagi na bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej – skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, a Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 29 stycznia 2015 r., oddalił zażalenie wniesione przez wyznaczonego adwokata. Następnie, postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r., oddalił również skargę kasacyjną. Mając na uwadze powyższe, wyznaczony adwokat wniósł o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, z uwzględnieniem czynności podjętych w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji oraz w drugiej instancji poprzez udział w postępowaniu zażaleniowym, a także sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. W świetle art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., 270 ze zm.), zwanej dalej ustawą, adwokat wyznaczony z urzędu otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), zwanego dalej rozporządzeniem, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji określone zostały w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a)-c) rozporządzenia. W niniejszej sprawie – z uwagi na jej przedmiot, stawka ta wynosi, stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia – 240 zł. Stawki minimalne w drugiej instancji określone zostały natomiast w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a)-d) rozporządzenia. Zgodnie też z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) i d) rozporządzenia, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej – stawka wynosi 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł, natomiast w postępowaniu zażaleniowym – 120 zł. Zauważyć należy, iż w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia, normodawca w odróżnieniu od zapisów § 18 ust. 1 pkt 1 lit. b) i pkt 2 lit. a)-c) rozporządzenia nie określił konkretnych czynności procesowych, za które przysługuje stawka minimalna określona w tym przepisie. Przyjąć zatem należy, iż opłata w wysokości tej stawki przysługuje adwokatowi z urzędu niezależnie od rodzaju podjętych przez niego czynności procesowych, o ile jednak polegały one na faktycznym udzieleniu stronie pomocy prawnej. Za czynność taką trudno jest natomiast uznać samo zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy. Czynność ta świadczy wprawdzie o rozpoczęciu przez pełnomocnika wykonywania czynności związanych z udzieleniem pomocy stronie, jednakże jest ona jedynie czynnością wstępną, po podjęciu której możliwe jest dopiero faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Pełnomocnik powinien bowiem zapoznać się z aktami sprawy niezależnie od etapu postępowania, na którym został ustanowiony. Samo zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy w pierwszej instancji nie może być tym samym uznane za faktycznie udzielaną w tej instancji pomoc prawną, za którą należy przyznać wynagrodzenie, w wysokości określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia. Zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy stanowi bowiem jedynie czynność poprzedzającą i jednocześnie warunkującą podjęcie czynności stanowiącej faktyczne udzielenie pomocy prawnej, która zależnie od okoliczności konkretnej sprawy powinna łączyć się co do zasady z wyrażeniem przez adwokata oceny dopuszczalności skargi, oceny legalności działalności administracji publicznej w sprawie, w której wniesiona została skarga, czy też oceny istnienia podstaw do zaskarżenia wydanego w sprawie orzeczenia sądowego. W warunkach niniejszej sprawy, wyznaczony adwokat zapoznał się wprawdzie z aktami sprawy i wykonał fotokopie wybranych dokumentów w dniu 22 sierpnia 2014 r., lecz określone czynności procesowe – złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi oraz złożenie skargi kasacyjnej, podjął dopiero po otrzymaniu odpisu postanowienia z dnia 18 września 2014 r. o odrzuceniu skargi. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu stwierdził, iż podjęte przez pełnomocnika skarżącego czynności procesowe wzajemnie się wykluczają. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 ustawy, postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej sprowadza się do badania, czy strona przekroczyła termin do dokonania czynności bez swojej winy. Okoliczność, że doszło do uchybienia terminu musi być zatem bezsporna. Wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jako przedwczesny Sąd uznał tym samym za niedopuszczalny. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając stanowisko Sądu I instancji, oddalił zażalenie wniesione przez wyznaczonego adwokata. Następnie, postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r., oddalił również skargę kasacyjną. Mając na uwadze powyższe, na wstępie podkreślić należy, na co zwrócono uwagę już wyżej, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. W warunkach niniejszej sprawy odstąpienie przez profesjonalnego pełnomocnika, po zapoznaniu się z aktami sprawy, od podjęcia kroków niezbędnych do zapobieżenia uznaniu skargi za niedopuszczalną już na etapie postępowania w I instancji oraz podjęcie już po doręczeniu postanowienia o jej odrzuceniu czynności procesowych wzajemnie się wykluczających, nie może być uznane za faktyczne i profesjonalne udzielenie stronie pomocy prawnej. Podejmowane przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy czynności nie mogą być dowolne – powinny być niezbędne i przyczyniać się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Nie powinny prowadzić do uruchamiania zbędnych procedur sądowych. Pomoc prawna nie może mieć bowiem charakteru jedynie pozornego. Nie może być też wówczas finansowana przez Skarb Państwa. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy wniosek wyznaczonego adwokata nie może zostać uwzględniony. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy, należało orzec jak w sentencji postanowienia.