II SA/Ol 321/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 października 2008r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia"[...]", nr Rep. "[...]" w przedmiocie cofnięcia prawa jazdy na skutek sprzeciwu K. P. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 321/08 w sprawie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia We wniosku z dnia 12 sierpnia 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, K. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr"[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Do jego majątku należy dom, mieszkanie oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,1400 ha. Źródłem dochodu 2-osobowej rodziny jest emerytura żony skarżącego. Do wniosku skarżący załączył również zaświadczenie wójta o wysokości szacunkowego rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego, który wg stawki za rok 2006 wyniósł 2.042,25 zł. Z uwagi na braki formalne złożonego formularza wniosku, pismem z dnia 20 sierpnia 2008 r., skarżący wezwany został do ich usunięcia, a ponadto do przedłożenia wskazanych w tym piśmie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych z pouczeniem, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący przedłożył uzupełniony formularz wniosku, dodając w jego uzasadnieniu, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy z powodu chorób oraz niskich dochodów z gospodarstwa. Formularz wniosku załączony był do pisma procesowego z dnia 26 sierpnia 2008 r., w którym skarżący wskazał, iż nieruchomość rolną użytkuje na potrzeby własne, a zaświadczenie o dochodach z tej działalności załączył już uprzednio do wniosku. Oświadczył, że żona nie posiada kont w banku. Środki pieniężne z renty nie wystarczają na leki, prąd i inne wydatki codziennej potrzeby. Oświadczył jednocześnie, iż on i jego żona, która jest inwalidką I grupy, nie korzystają ani z żadnych dopłat, ani z pomocy społecznej. Reasumując stwierdził, iż wraz z żoną znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Postanowieniem z dnia 9 września 2008r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z powodu nieujawnienia przez stronę swojej sytuacji materialnej w pełnym zakresie. W ustawowym terminie K. P. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie wyjaśniając, iż nie posiada sprzętu rolniczego ani samochodu. Posiadane grunty rolne obrabia, korzystając z maszyn sąsiadów. Ponadto przedłożył decyzję w przedmiocie waloryzacji emerytury jego żony, która od dnia 1 marca 2008r. wynosi 636,29 zł brutto oraz fakturę VAT za energię elektryczną . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wymienionemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej p.p.s.a). Podnieść należy, iż co do zasady (art. 199 p.p.s.a.) strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, natomiast przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej generalnej zasady, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części. Ponieważ jednak udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, to instytucja ta, jak podkreśla się w orzecznictwie, może mieć zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Tylko wtedy bowiem istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2008r. sygn. akt II GZ 203/07 oraz postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadnym jest wyjaśnić, że użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Przekonuje o tym sformułowanie "osoba fizyczna wykaże". Innymi słowy, to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. W niniejszej sprawie, wobec uzupełnienia przez skarżącego w sprzeciwie informacji odnośnie jego stanu majątkowego, możliwe jest zweryfikowanie jego sytuacji materialnej. Jak wynika z oświadczeń skarżącego prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Do jego majątku należy dom i mieszkanie o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,1400 ha, z której szacunkowo uzyskuje rocznie dochód w kwocie 2.042,25 zł. Ponadto źródłem dochodu 2-osobowej rodziny jest emerytura żony skarżącego w kwocie 497,12 zł netto miesięcznie. W tych okolicznościach Sąd uznał, że stan majątkowy skarżącego wskazuje, iż znajduje się on w trudnych warunkach materialnych i nie posiada środków majątkowych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jego rodziny. Wprawdzie, skarżący posiada wskazane nieruchomości, jednakże sam fakt posiadania jakiegokolwiek majątku nie przesądza jeszcze o możliwości poniesienia kosztów związanych z toczącym się postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt I OZ 921/06, niepublikowany). Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.