II SA/Ol 324/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia "[...]", 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 15 grudnia 2010 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. odmówił W. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką E.B. Organ pierwszej instancji podał, że w ustalonej sytuacji rodzinnej, wnioskodawca nie musiał rezygnować z zatrudnienia, po to by opiekować się matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 6 czerwca 2011r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium stwierdziło bowiem, że nie zbadano w wystarczający sposób kwestii sprawowania opieki nad E.B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 589/11, oddalił skargę W.B. wniesioną na powyższa decyzję Kolegium. Decyzją z dnia 28 grudnia 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. ponownie odmówił W.B przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji podał w uzasadnieniu decyzji, że wnioskodawca nie był zarejestrowany w Miejskim Urzędzie Pracy w O. jako osoba bezrobotna od dnia 10 sierpnia 2010 r., nie posiada prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, zasiłku stałego i nie uzyskuje innych dochodów. Osoba wymagająca opieki nie przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Wnioskodawca ma brata –J.B., który prowadzi działalność gospodarczą. Organ ustalił ponadto, że E.B porusza się samodzielnie, nie korzysta ze sprzętów ortopedycznych, a jej niepełnosprawność wynika z wieku i wiąże się z otępieniem starczym. Przez 4 - 5 dni w tygodniu przebywa ona u niepracującej synowej M.B, która sprawuje opiekę nad teściową, m.in. pomaga jej w myciu, kąpieli, czesaniu, ubieraniu się, ponadto przygotowuje posiłki, robi zakupy, towarzyszy w wizytach u lekarza. W pozostałe 2-3 dni E.B. przebywa u wnioskodawcy. Po pobycie u niego przyjeżdża odparzona, gdyż syn krępuje się wykonywać czynności pielęgnacyjne wobec matki (tj. mycie i zmiana pieluchomajtek). Wnioskodawca twierdzi, że pomaga matce w sprawach urzędowy, wizytach lekarskich, utrzymaniu higieny osobistej i praniu. W ocenie organu pierwszej instancji, w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż sprawowana opieka musi być na tyle absorbująca i czasochłonna, że nie pozwala na wykonywanie jakiekolwiek pracy zawodowej. W stanie faktycznym sprawy zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nie powoduje natomiast konieczności rezygnacji z zatrudnienia, skoro opiekuje się on matką na zmianę z M.B. W złożonym odwołaniu W.B podniósł, że nie rejestrował się jako bezrobotny, gdyż wyklucza to sprawowana przez niego opieka nad matką. Zakwestionował ponadto ustalenia dotyczące czasu i staranności sprawowanej przez niego opieki nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 29 lutego 2012r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podało, że wnioskodawca potwierdził w wywiadzie środowiskowym że jego matka mieszka z nim przy ul. D. jedynie przez 2-3 dni w tygodniu, a przez pozostałe dni tygodnia mieszka u wnuka R.B. przy ul. E. Twierdził on, że wnuk nie sprawuje opieki nad babcią, zatem również w te dni odwołujący opiekuje się matką i wówczas nocuje razem z nią w mieszkaniu przy ul. E. Wnioskodawca podał, że nie pracuje stale ani dorywczo, gdyż nie pozwala mu na to stan zdrowia matki. Kolegium powołało się też na zeznania sąsiadów, którzy wskazali, że wnioskodawca i jego matka wracają do domu późno wieczorem. Z powyższego organ odwoławczy wywiódł, że E.B. nie mieszka przy ul. E., lecz przez 4-5 dni w tygodniu mieszka przy ul. S. z synową i synem J.B., a przez pozostałe 2-3 dni tygodnia mieszka na ul. D. z wnioskodawcą. Opieka jest zatem sprawowana wspólnie przez M.B. i odwołującego się. Organ odwoławczy nie dał wiary wyjaśnieniom wnioskodawcy, że opieka nad matką uniemożliwia mu zatrudnienie. Podniósł, że z niebudzących wątpliwości wyjaśnień M.B. wynika, iż E.B. w różne dni mieszka u niej i jej męża J.B. z uwagi na dorywczą pracę wyjazdową odwołującego się. M.B. zaprzeczyła, aby teściowa mieszkała u swojego wnuka przy ul. E. przez 4-5 dni w tygodniu i potwierdziła jednocześnie, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką przez 2-3 dni w tygodniu, w swoim mieszkaniu przy ul. D. Zdaniem Kolegium niewiarygodne były twierdzenia wnioskodawcy, że sprawuje on opiekę nad matką w mieszkaniu przy ul. E., przez 4-5 dni w tygodniu, nocując u R.B, gdyż przeczą temu również twierdzenia sąsiadów wnioskodawcy, którzy wskazali, że wnioskodawca i jego matka wracają do domu późno wieczorem. Uwzględniając powyższe Kolegium wywiodło, że regularne, okresowe zmiany miejsca zamieszkania E.B. spowodowane są tym, że wnioskodawca rzeczywiście pracuje dorywczo i nie może sprawować stałej opieki nad matką. W ocenie organu, powyższe okoliczności świadczą o tym, że wnioskodawca nie spełniał przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. W złożonej skardze W.B. podał, że jego matka ma 88 lat i wymaga stałej opieki, którą on sprawuje osobiście. Z tego względu nie podejmuje żadnej pracy. Zarzucił ponadto przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tego przepisu tego wynika, że do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest wykazanie, że wnioskodawca zaniechał podjęcia lub zrezygnował z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozpoznając niniejszą sprawę organy administracji zobligowane były do ustalenia czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały powyższe przesłanki. W sprawie bezsporne jest, że E.B. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 27 września 2011 r. Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. W orzeczeniu tym stwierdzono również, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tej sytuacji ustalenia wymagało czy skarżący jest jedyną osobą, która może sprawować tę opiekę, czy zakres sprawowanej opieki rzeczywiście uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i czy faktycznie skarżący nie podejmuje lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wyłącznie w celu sprawowania opieki nad matką. W rozpoznawanej sprawie powyższe okoliczności są sporne, a zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na rozstrzygnięcie tej kwestii. Z wywiadu przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 7 grudnia 2010 r. wynika, że skarżący mieszka przy ul. D., ale prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, bratankiem R.B., jego żoną i dzieckiem w mieszkaniu położonym przy ul. E. Pracownik socjalny w piśmie z dnia 27 czerwca 2011 r. podał, że przy ul. E. mieszka tylko R.B. z żoną i dzieckiem. E.B. mieszka bowiem przez 4-5 dni w tygodniu z synem i synową w mieszkaniu przy ul. S., a w pozostałe dni w mieszkaniu skarżącego na ul. D. Zaznaczono, że skarżący pracuje dorywczo poza miejscem zamieszkania. Synowa pomaga teściowej w myciu, czesaniu się, ubieraniu, pierze, ponadto przygotowuje posiłki, robi zakupy, dowozi do lekarza. Skarżący krępuje się natomiast wykonywać czynności pielęgnacyjne, co powoduje, że matka po wizytach u niego "przyjeżdża odparzona". Treść notatki służbowej z dnia 9 grudnia 2011 r. potwierdza fakt wspólnego sprawowania opieki nad E.B. przez synową M.B. (przez 4-5 dni) i skarżącego (w pozostałe dni), zakres sprawowanej przez synową opieki oraz wykonywanie przez skarżącego dorywczej pracy poza miejscem zamieszkania. Natomiast z notatki służbowej z dnia 20 grudnia 2011 r., sporządzonej z rozmowy ze skarżącym wynika, że to wyłącznie skarżący całodobowo opiekuje się matką, a M.B. tylko doraźnie mu w tym pomaga. Matka skarżącego mieszka albo u niego, albo w mieszkaniu wnuka przy ul. E. Wnuk nie opiekuje się babcią (co wynika także z notatki służbowej z dnia 9 grudnia 2011 r.), wobec czego skarżący nocuje w jego mieszkaniu i opiekuje się tam matką. Skarżący podał, że nie pracuje, w tym także dorywczo, gdyż wyklucza to stan zdrowia matki. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 23 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy może przeprowadzić wywiad, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące okoliczności, o których mowa w art. 17 ustawy. Powyższe nie oznacza jednak, że wywiad jest jedynym środkiem dowodowym w tym postępowaniu. Dowodem w sprawie może być bowiem wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, ze zm.) dalej powoływanej jako K.p.a.). Skoro w kontrolowanym postępowaniu skarżący i świadkowie podają sprzeczne informacje dotyczące istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, to powstałe wątpliwości należy wyjaśnić bezspornie w drodze np. oświadczenia strony złożonego w trybie art. 75 § 2 K.p.a. oraz zeznań świadków: J.B. i M.B. oraz R.B. i jego żony, z którymi – zgodnie z oświadczeniami skarżącego – mieszka on i prowadzi wspólne gospodarstwo. Organ administracji publicznej jest bowiem zobowiązany - zgodnie z treścią art. 77 § 1 K.p.a. - do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a następnie do jego rozpatrzenia. Tylko na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ administracji publicznej może ocenić czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Przeprowadzenie tych dowodów pozwoli na ustalenie, gdzie faktycznie mieszka E.B i kto rzeczywiście sprawuje nad nią opiekę, tj. czy to skarżący sam stale opiekuje się matką, czy też opieka jest sprawowana wspólnie przez skarżącego i M.B. oraz jaki jest zakres opieki sprawowanej przez każdą z tych osób. Wyjaśnienia wymaga również czy skarżący rzeczywiście nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej i czy jest to spowodowane koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, czy też ma inne podłoże. Wobec powyższego stwierdzić należy, że podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organ administracji naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, organ pomocy społecznej ustali bezspornie istnienie w sprawie przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 tej ustawy.