II SA/Ol 33/17
WyrokWSA w Olsztynie2017-02-21
Skład orzekający: Marzenna Glabas, Adam Matuszak, Piotr Chybicki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej, rozpatrując ponownie sprawę po wyroku sądu administracyjnego, jest związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w tym wyroku, nawet jeśli organ uważa, że stan prawny lub faktyczny uległ zmianie?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej jest bezwzględnie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego, zgodnie z art. 153 PPSA. W przypadku ponownego rozpoznania sprawy, organ nie może formułować odmiennych ocen prawnych ani postępować wbrew wskazaniom sądu, chyba że nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyni pogląd prawny nieaktualnym. Niewłaściwe zastosowanie art. 153 PPSA, polegające na zignorowaniu wiążącej oceny prawnej, stanowi podstawę do uchylenia decyzji organu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odszkodowania za nieruchomości wydzielone pod drogi dojazdowe, które przeszły z mocy prawa na własność gminy. Agencja, jako właściciel, wnioskowała o ustalenie odszkodowania. Organy administracji kolejno odmawiały lub uchylały decyzje ustalające odszkodowanie, powołując się na brak przeznaczenia działek pod drogi publiczne w planach miejscowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz decyzję Starosty, stwierdzając naruszenie art. 153 PPSA z uwagi na niezastosowanie się organów do wiążącej oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku WSA w tej samej sprawie.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz pkt 2 decyzji Starosty z dnia "[...]" i zasądził od Wojewody na rzecz Agencji zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Agencji na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz pkt 2. decyzji Starosty z dnia "[...]", nr "[...]"; II. zasądza od Wojewody na rzecz Agencji kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z dnia "[...]" Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia
1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Agencji od decyzji Starosty "[...]" z dnia "[...]’, nr "[...]", orzekającej o ustaleniu odszkodowania w wysokości 216774,00 zł na rzecz Agencji w trybie art. 129 ust. 5, art. 130 w związku z art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami za nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów i budynków obrębu "[...]" jako działka nr "[...]", KW "[...]" oraz obrębu "[...]" Jako działka nr "[...]" , KW "[...]", a także zobowiązaniu Gminy "[...]" do wypłaty tak ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna oraz odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomości, stanowiące drogi dojazdowe, oznaczone w ewidencji gruntów i budynków obrębu "[...]" jako działki nr "[...]", KW "[...]", które przeszły z mocy prawa na własność Miasta i Gminy "[...]", na podstawie ostatecznych decyzji Burmistrza Miasta i Gminy "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" oraz z "[...]", nr "[...]" zatwierdzających podziały geodezyjne ww. działek:
- uchylił pkt 2 decyzji Starosty "[...]" z "[...]", nr
"[...]" i w tym zakresie orzekł o odmowie ustalenia
odszkodowania za nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów i budynków obrębu "[...]" jako działki nr "[...]", KW "[...]" powstałe w wyniku podziału
zatwierdzonego ostatecznymi decyzjami Burmistrza Miasta i Gminy "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" oraz z "[...], nr "[...]";
- w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję Starosty "[...]" z "[...]", nr "[...]".
Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
Decyzjami z dnia "[...]", nr "[..]"
i nr "[...]", z dnia "[...]" nr "[...]" oraz z dnia "[...]" nr "[..]" Burmistrz Miasta i Gminy w "[...]" zatwierdził geodezyjne projekty podziałów odpowiednio działek: nr "[...]" o pow. 3,74 ha położonej w obrębie "[...]", nr "[...]" o pow. 314,58 ha położonej w obrębie "[...]", nr "[...]" o pow. 189,2946 ha położonej w obrębie "[...]", ostatnia zaś decyzja dotyczyła działek nr "[...]" o pow. 4,1887, "[...]" o pow. 0,6910 ha i "[...]" o pow. 173,9614 ha położonych w obrębie "[...]’, stanowiących własność Skarbu Państwa.
W punkcie drugim sentencji każdej z wymienionych decyzji organ orzekł odpowiednio, że działki nr: "[...]" – wydzielone jako drogi dojazdowe, po uprawomocnieniu się niniejszych decyzji przechodzą z mocy prawa na własność Gminy "[...]" bez odszkodowania.
Powyższe decyzje stały się ostateczne i na ich podstawie dokonano wpisu prawa własności Miasta i Gminy "[...]" w księdze wieczystej założonej dla wymienionych działek wydzielonych pod drogi dojazdowe. Prawo własności Miasta i Gminy "[...]" ujawnione zostało także w ewidencji gruntów.
Wnioskiem z dnia 14 marca 2011 r. Agencja wystąpiła do Starosty "[...]" o ustalenie, w trybie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U.
z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej w skrócie jako u.g.n.), odszkodowania za te działki wydzielone pod drogi. Uzasadniono, że wskazane działki zostały wydzielone pod drogi publiczne gminne i na podstawie art. 98 ust. 1 u.g.n. przeszły z mocy prawa na własność Gminy "[...]" z dniem, w którym decyzje zatwierdzające podział stały się ostateczne.
Decyzją z dnia "[...]" Starosta "[...]’ odmówił ustalenia odszkodowania za wymienione działki gruntu przejęte przez Miasto i Gminę "[...]" jako drogi. Organ ustalił bowiem, że wniosek dotyczy dróg wewnętrznych w rozumieniu art. 8 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), a za działki pod takie drogi odszkodowanie nie przysługuje. Zaznaczono, że zgodnie z odpisem z księgi wieczystej nr "[...]" z dnia 9 marca 2011 r. wymienione działki nie są drogami gminnymi publicznymi, tylko stanowią nieruchomości nierolnicze. Poza tym podniesiono, że brak jest uchwały rady gminy o zaliczeniu wskazanych działek do kategorii dróg gminnych.
Po rozpatrzeniu odwołania Agencji, Wojewoda decyzją z dnia "[...]" uchylił w całości decyzję Starosty "[...]" i przekazał organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W wyniku rozpatrzenia skargi Burmistrza "[...]" na decyzję Wojewody z "[...]" uchylającą w całości decyzję
Starosty i przekazującą organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 15 września 2014 r., sygn. akt II SA/OI 829/11 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, iż stanowisko, wynikające zarówno z orzecznictwa sądów administracyjnych jak i regulacji prawa międzynarodowego i opartego na nich orzecznictwa, pozwalają na konstatację, że niezależnie od tego jaki charakter mają drogi, powstałe w wyniku podziału nieruchomości, zasadne jest przyznanie odszkodowania właścicielom, którzy utracili możliwość wykonywania prawa własności na wydzielonych działkach.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia "[...]’ Starosta "[...]" orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości 702609,00 zł na rzecz Agencji za ww. grunty wydzielone pod drogi publiczne. Wojewoda decyzją z "[...]" uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał
sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy
stwierdził, iż materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji nie daje podstaw do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia.
Kolejną decyzją z dnia "[..]" organ I instancji orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości 182380,00 zł na rzecz Agencji w trybie art. 129 ust. 5, art. 130 w związku z art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami za nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów i budynków obrębu "[...]’ jako działka nr "[...]" oraz obrębu "[...]" i odmówił ustalenia odszkodowania za pozostałe nieruchomości. Uzasadniając swoją decyzję Starosta wskazał, iż z analizy dokumentów
planistycznych wynika, iż wyłącznie działki nr "[...]" ujęte były w ww. dokumentach jako drogi publiczne.
Decyzją z ‘[...]" Wojewoda uchylił zaskarżoną
decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że nie można w tak istotnej kwestii, jak określenie wartości odszkodowania, dopuścić jako dowodu operatu szacunkowego, który z jakichkolwiek przyczyn, utracił moc dowodową.
Starosta "[...]’ decyzją z dnia "[...]" o ustaleniu odszkodowania w wysokości 216774,00 zł na rzecz Agencji w trybie art. 129 ust. 5, art. 130 w związku z art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami za nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów i budynków obrębu "[...]" jako działka nr "[...]" oraz obrębu "[...]" jako działka nr "[...]" i odmówił ustalenia odszkodowania za pozostałe
nieruchomości. Organ I instancji w prowadzonym ponownie postępowaniu zlecił wykonanie operatu szacunkowego określającego wysokość odszkodowania za przejęte grunty. W uzasadnieniu wydanej decyzji odniósł się do przedłożonego operatu szacunkowego, jak i kwestii słuszności ustalonego odszkodowania wyłącznie dla działek nr "[...]" oraz nr "[...]".
Od decyzji w ustawowym terminie odwołanie do Wojewody wniósł Dyrektor Agencji. Skarżący zaskarżył decyzję Starosty w części dotyczącej odmowy ustalenia odszkodowania za działki położone w obrębie ‘[...]", tj. nr "[...]" oraz "[...]". W uzasadnieniu odwołania wskazano, że niesporne jest, iż przedmiotowe działki przeszły z mocy prawa na własność gminy. Niesporne jest także, że zostały one wydzielone pod drogi oraz, że wykorzystywane są jako drogi.
W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" Wojewoda, przytaczając treść art. 98 i art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm., dalej jako: u.g.n.) podniósł, że przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie jest ustalenie czy działki nr "[...]" zostały wydzielone pod drogi publiczne, a w konsekwencji, czy właścicielowi przysługuje za nie odszkodowanie w trybie przepisów art. 98 ust. 3 u.g.n. Wskazano, że decyzją z "[...]" oraz decyzją z "[...]", wydanymi w trybie art. 96 pkt 1 oraz art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami Burmistrz Miasta i Gminy w "[...]’ zatwierdził projekt
podziału nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, położonych w obrębie ewidencyjnym "[...]" oznaczonych jako działki nr "[...]" oraz
działki nr "[...]". W ramach podziału powstały działki nr "[...]". Podziału nieruchomości dokonano na wniosek właściciela - Agencji. Kwestia ustalenia statusu działek nr "[...]" stanowi punkt wyjścia do ustalenia, czy stronie skarżącej należy się odszkodowanie, czy też nie. Przewidziane w ust. 3 art. 98 u.g.n. prawo do uzyskania odszkodowania dotyczy wyłącznie działek wydzielonych pod drogi publiczne. Wydzielenie to może nastąpić, gdy obszar wydzielanej działki jest przeznaczony pod "drogę w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2009 r., II S.A./Gd 413/08). Nie chodzi przy tym o wybudowanie drogi (która może zostać wybudowana dużo później), ani o nadanie drodze określonej kategorii drogi publicznej, lecz o samo przeznaczenie gruntu pod drogę publiczną. Wojewoda wskazał, że podziela pogląd prawny wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt I OSK 229/13 i z dnia 27 czerwca 2012 r., I OSK 986/11), w których wskazał, iż o charakterze działek
gruntu wydzielonych pod drogi przesądza treść decyzji podziałowej, ponieważ to na podstawie decyzji podziałowej określone działki gruntu przechodzą z mocy prawa na własność gminy i to za te działki przysługuje ich dotychczasowym właścicielom odszkodowanie. Podstawowe znaczenie w niniejszej sprawie ma treść decyzji podziałowej, na której podstawie doszło do wydzielenia ww. działek. Zgodnie z art. 93 ust. 1 u.g.n., podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami planu miejscowego. Starosta "[...]" w wyniku analizy przedłożonych przez Burmistrza "[...]" dokumentów ustalił, iż działki nr "[...]" wydzielone zostały z nieruchomości gruntowych położonych w strefie specjalnej oraz rolnej i zarówno w momencie ich wydzielenia, jak i obecnie nie są przewidziane w planie zagospodarowania przestrzennego gminy "[...]" na cele dróg publicznych. Nie można zatem przyjąć, że za wspomniane wyżej działki przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n.
Skargę na decyzję Wojewody w części orzekającej o odmowie ustalenia
odszkodowania za nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów i budynków obrębu "[...]" jako działki nr "[...]", powstałe w wyniku podziału zatwierdzonego ostatecznymi decyzjami Burmistrza Miasta i Gminy "[...]" z dnia "[...]" oraz z "[...]", wywiodła do tut. Sądu Agencja żądając jej uchylenia. Ponadto, zakwestionowała decyzje organu I instancji z dnia ‘[...]" w części orzekającej o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomości stanowiące drogi dojazdowe położone na terenie gminy "[...]", powiat ‘[...]", oznaczone w ewidencji gruntów i budynków w obrębie "[...]" jako działki o nr "[...]" (błędnie określony - powinno być ‘[...]"), "[...]", "[...]", "[...]", "[..]". Zakwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:
- przepisu art. 98 u.g.n. w brzmieniu obowiązującym w dacie uprawomocnienia się decyzji zatwierdzających projekt podziału nieruchomości (do dnia 15 lutego 2000r.), polegające na jego niezastosowaniu,
- przepisów art. 2, art. 7, art. 21, art. 31, art. 45 i art. 64 Konstytucji RP, poprzez
naruszenie fundamentalnych zasad sprawiedliwości społecznej i zaufania do państwa
oraz zasad gwarantujących ochronę praw właścicielskich, poprzez uznanie, iż w demokratycznym państwie prawnym, możliwe jest odjęcie prawa własności
nieruchomości, bez możliwości uzyskania odszkodowania,
- art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez
nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Olsztynie, badającego sprawę w postępowaniu o sygn. II SA/Ol 829/11,
- art. 8, art. 9 i art. 11 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez
ignorowanie argumentacji skarżącej, niedostateczne uzasadnienie kwestionowanej
decyzji, co godzi także w gwarantowane konstytucyjnie i ustawowo zasady państwa
prawa, zasadę konieczności działania organów administracji na podstawie i w granicach
prawa, obowiązki organów strzeżenia praworządności i podejmowania wszelkich
czynności niezbędnych do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, z uwzględnieniem
interesu stron, z koniecznością udzielania wyjaśnień i wskazówek, w sposób
pozwalający na budowanie zaufania do organów administracji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718, dalej jako: p.p.s.a.) Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.
Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 829/11.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.
Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości (zob. A. Kabat, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345).
W orzecznictwie jednoznacznie stwierdza się także, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 1999 r., sygn. akt I SA 2019/98, ONSA 2000, nr 3, poz. 129). Zatem skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed NSA w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji (v: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 1230/08, publ. LEX 493588). Stąd skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a sąd zobowiązany jest do podporządkowania się im w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Ponadto, zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Artykuł ten wprowadza zasadę, zgodnie z którą moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia, w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I FSK 613/08, publ. LEX 551652). Twierdzenie powyższe pozostaje również aktualne w zakresie związania oceną prawną organu administracji publicznej, który wydał kwestionowane rozstrzygnięcie.
Ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 listopada 2011 r. mają zatem pierwszorzędne znaczenie. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku. Stwierdzić zatem należy, że ocena w nim wyrażona była i jest nadal wiążąca na gruncie niniejszej sprawy. W konsekwencji nie straciły także na swojej aktualności zalecenia Sądu co do dalszego postępowania. Wobec takiego stanu rzeczy zaskarżoną decyzję należało ocenić przy uwzględnieniu treści powyższego wyroku.
W uzasadnieniu wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Ol 829/11 wyroku WSA wskazał, że "interpretacja wskazanego przepisu art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n., który w obecnym brzmieniu odnosi się wyraźnie do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne, musi być czyniona w zgodzie z zasadami wynikającymi z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności uwzględnić trzeba zasadę państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2), zasadę zaufania obywatela do państwa (art. 7) oraz ochronę praw właścicielskich uregulowaną w art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2009r. sygn. akt I OSK 663/08, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tym kontekście, ocena zaistnienia skutków prawnych w postaci odjęcia prawa własności musi być dokonana na gruncie tej regulacji prawnej, na podstawie której orzeczono o podziale. Niezasadne jest bowiem oparcie tej oceny o stan prawny obowiązujący w czasie ustalania odszkodowania. Nie sposób więc pomijać treści art. 98 ust. 1 u.g.n. obowiązującej w dacie uostatecznienia się decyzji podziałowych, kiedy to przepis ten ograniczał się jedynie do stwierdzenia, że "działki gruntu wydzielone pod drogi z nieruchomości" przechodzą z mocy prawa na własność gminy. Uwzględniając dosłowne ujęcie tej wersji przepisu, uznać trzeba, że wynikający z jego treści skutek prawnorzeczowy nastąpił w rozpatrywanym przypadku z dniem, w którym decyzje podziałowe stały się ostateczne. Sam organ gminy najpierw, kierując się wykładnią gramatyczną tego przepisu, a następnie sąd powszechny - poprzez dokonanie wpisu w księdze wieczystej, potwierdził prawo własności Gminy "[...]" do spornych działek. Gmina "[...]" jest właścicielem wskazanych działek wydzielonych pod drogi od ponad dziesięciu lat. Strona skarżąca w ogóle nie kwestionuje swojego prawa do nieruchomości wydzielonych pod drogi. Bezsprzecznie zatem w wyniku zatwierdzenia podziału nieruchomości doszło do przejęcia prawa własności przez Gminę, a w konsekwencji wywłaszczenia dotychczasowego jej właściciela z działek wydzielonych pod drogi dojazdowe. Tym samym organ II instancji prawidłowo skonstatował, że skoro doszło do odjęcia prawa własności na skutek zatwierdzonego podziału, to należy za odjęcie tego prawa przyznać słuszne odszkodowanie, w myśl art. art. 98 ust. 3 w zw. z art. 2, 7, 21, 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP".
Sąd wskazał, że wymagalność odszkodowania za wywłaszczenie
z nieruchomości, potwierdza też prawo międzynarodowe ratyfikowane przez Polskę. Zgodnie z treścią Protokołów Nr 1 i Nr 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz
w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.), każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swojego mienia.
Dodatkowo Sąd podniósł, że stanowiska wynikające z orzecznictwa sądów administracyjnych jak i regulacji prawa międzynarodowego i opartego na nich orzecznictwa, pozwalają na konstatację, iż niezależnie od tego jaki charakter mają drogi, powstałe w wyniku podziału nieruchomości, zasadne jest przyznanie odszkodowania właścicielom, którzy utracili możliwość wykonywania prawa własności na wydzielonych działkach.
Tymczasem ponownie rozpoznając sprawę organy w zasadzie ograniczyły się wyłącznie do zaprezentowania stanowiska, że działki nr "[...]" wydzielone zostały z nieruchomości gruntowych położonych w strefie specjalnej oraz rolnej i zarówno w momencie ich wydzielenia, jak i obecnie nie są przewidziane w planie zagospodarowania przestrzennego gminy "[..]" na cele dróg publicznych. Nie można zatem przyjąć, że za wspomniane wyżej działki przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n.
Jeszcze raz wymaga zauważenia, że związanie organu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować. Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę organy powinny uwzględnić ocenę prawną zawartą w wyroku z dnia 8 listopada 2011 r. stwierdzającą, że niezależnie od tego jaki jest charakter prawny nieruchomości oraz niezależnie od tego jaki charakter nieruchomości wynika z planu miejscowego, zasadne jest przyznanie odszkodowania właścicielowi, któremu odjęto prawo własności.
W tej sytuacji uznać należy, że organy nie zrealizowały wytycznych Sądu zawartych w wyroku wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Ol 829/11.
Zaskarżona, jak też poprzedzająca ją decyzja zapadły z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., polegającym na niezastosowaniu się do wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wydanym w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Powyższe uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.
Uwzględniając powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz pkt 2 decyzji Starosty z dnia "[...]".
Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 829/11, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło