II SA/Ol 330/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na postanowienie "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie opracowania ekspertyzy stanu technicznego budynku postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. A.Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie imiennie wskazanego adwokata. Według oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych dochodów, a jedynym jego majątkiem jest mieszkanie o powierzchni 36 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie stwierdzające iż wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz wydruki z rachunku bankowego, w tym wskazujący wysokość środków zablokowanych przez komornika. Wnioskodawca wezwany został do przedłożenia, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych - oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania w poszczególnych miesiącach 2012 r., wszystkie kategorie ponoszonych wydatków oraz miesięczną wysokość i źródło finansowania każdego z nich, sposób wykorzystywania każdej z nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku pod pozycją "nieruchomość rolna" oraz kopii aktów notarialnych nabycia wszystkich nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku i dowodów opłacenia należności wiążących się z ich posiadaniem za ostatnie trzy miesiące. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi wnioskodawca złożył pismo, w którym zarzucił, iż wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych przed rozpatrzeniem zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 2 maja 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi jest przedwczesne i nieuprawnione. Jego zdaniem również, w wezwaniu, jakie otrzymał, wbrew wymogom określonym w art. 50 § 1 w związku z art. 54 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie została wskazana jego podstawa prawna. Z tych powodów uznał zatem, że na obecnym etapie postępowania nie ma obowiązku ustosunkowywania się do wezwania we wskazanym wyżej zakresie. Wobec powyższego stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa,, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 ppsa, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji tej jednoznacznie wynika, iż ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Ustosunkowując się do zarzutów wnioskodawcy należy wskazać, iż w piśmie z dnia 12 czerwca 2012 r. Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wyjaśniła mu już, że dopiero po rozpoznaniu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie możliwe przekazanie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu zażalenia na zarządzenie w przedmiocie kosztów sądowych. Trzeba też zwrócić uwagę, iż postępowanie przed sądami administracyjnymi regulują przepisy ppsa, a nie jak błędnie sądzi wnioskodawca przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Poza tym, wbrew stanowisku wnioskodawcy, w pouczeniu spornego wezwania powołana została jego podstawa prawna, czyli art. 255 ppsa. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wobec nieprzedłożenia przez wnioskodawcę żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które służyć miały uzupełnieniu informacji na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyjaśnieniu wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego w formularzu wniosku oświadczenia, nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie niniejszej i innych prowadzonych przez niego przed WSA w Olsztynie. Nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia – uniemożliwia bowiem ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę, uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Podkreślić natomiast należy, że prawo to jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłankę do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Dodać jednocześnie należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w ramach postępowania w przedmiocie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 182/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.