II SA/Ol 332/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2021 r. sprawy ze skargi T. J. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] r. nr [...] oraz postanowienie z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz T. J. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. T.J. (dalej jako "strona", skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej. Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 7 listopada 2017 r., skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej również jako "organ", "Szef UDSKiOR"), o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzją z dnia "[...]"r., Szef UDSKiOR odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przewidzianego w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych. Szef UDSKiOR, decyzją z dnia "[...]"r., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]"r. Następnie, wnioskiem z dnia 3 września 2020 r., skarżący ponownie zwrócił się do organu o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Postanowieniem z dnia "[...]"r., Szef UDSKiOR odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w Urzędzie toczyło się już postępowanie w niniejszej sprawie i decyzją z dnia "[...]"r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia "[...]"r., Szef UDSKiOR odmówił stronie przyznania przedmiotowych uprawnień. Wskazana decyzja, ze względu na jej niezaskarżenie do wojewódzkiego sądu administracyjnego, stała się ostateczna i prawomocna. Organ, wskazując na treść art. 61§1a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.) – dalej jako "k.p.a.", podał, że ustawodawca w k.p.a. przewidział instytucje wzruszenia decyzji ostatecznych (art. 145 i art.156 k.p.a.), jednakże zainteresowany nie powołał się na żaden z trybów nadzwyczajnych. Złożony wniosek jest taki sam jak poprzedni, który spowodował wszczęcie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej. Do wniosku nie zostały dołączone żadne nowe dowody, co oznacza, że nie ma podstaw do ponownego rozpatrzenia wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie, strona wskazała, że Z.L., świadek w sprawie, złożył drugie oświadczenie z dnia 16 września 2020 r. Strona wskazała również, że we wniosku z dnia 3 września 2020 r. poinformowała, że ze względu na wiek i zły stan zdrowia nie była w stanie odwołać się do Sądu od drugiej decyzji. Skarżący wskazał, że powyższe wyczerpuje wymagania z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a., dotyczące przesłanek wznowienia. Do zażalenia strona załączyła oświadczenie Z. L. z dnia 16 września 2020 r. Pismem z dnia 15 grudnia 2020 r., organ zwrócił się do wnioskodawcy o wyjaśnienie: czy pismo z dnia 1 grudnia 2020 r. należy traktować jako zażalenie na postanowienie organu z dnia "[...]"r. czy jako wniosek w trybie art. 145 k.p.a.? W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca w piśmie z dnia 5 stycznia 2021 r., oświadczył, że jest to wniosek w trybie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. Postanowieniem z dnia "[...]"r., Szef UDSKiOR odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]"r., utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia "[...]"r. o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ powołał treść art. 16, art. 145 § 1 pkt 4 i 5 oraz art. 148 § 1 k.p.a. i wskazał, że wnioskodawca przedłożył wraz z wnioskiem oświadczenie Z.L. z dnia 16 września 2020 r. Wniosek strony o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną organu z dnia "[...]"został datowany na dzień 1 grudnia 2020 r. (data wpływu do UDSKiOR: 4 grudnia 2020 r.). Zdaniem organu, strona składając wniosek, nie dochowała terminu, o którym stanowi art. 148 § 1 k.p.a. Podanie o wznowienie postępowania wnioskodawca wniósł po terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o istnieniu nowych dowodów. W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że nie dotrzymał terminu określonego w art. 148 §1 k.p.a., albowiem o treści oświadczenia Z. L. dowiedział się w dniu 2 września 2020 r. Natomiast wniosek o wznowienie postępowania złożył w dniu 3 września 2020 r. Postanowieniem z dnia "[...]"r., Szef UDSKiOR utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia "[...]"r. W uzasadnieniu podniesiono, że w piśmie z dnia 26 stycznia 2020 r., strona wskazała, że o okolicznościach wskazanych w oświadczeniu z dnia 16 września 2020 r. dowiedziała się już 2 września 2020 r. zaś samo oświadczenie strona przesłała 11 grudnia 2020 r. Wobec poczynionych ustaleń, zdaniem organu, wniosek strony nie wypełnia dyspozycji określonej wart. 148 § 1 k.p.a. Odnosząc się do wskazanej przez stronę przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 4 k.p.a., podniesiono, że strona w żaden sposób nie wykazała, aby nie brała udziału w toczącym się postępowaniu. Jak wynika z akt sprawy, zarówno decyzję z dnia "[...]"r., jak i decyzję ją poprzedzającą strona odebrała osobiście. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł, że w dniu 2 września 2020 r. z ust Z.L. dowiedział się o nowych istotnych okolicznościach dotyczących sprawy. W związku z tym bezzwłocznie, czyli 3 września 2020 r., wysłał wniosek, który ma wymagane cechy wniosku o wznowienie postępowania i zawiera informacje pozyskane od Z. L.. Zdaniem skarżącego, wniosek został złożony w terminie, zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżone postanowienie, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd uchylił – w granicach sprawy – postanowienie Szefa UDSKiOR z dnia "[...]"r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Szefa UDSKiOR z dnia "[...]"r., którym organ utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia "[...]"r., odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia "[...]"r., utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia "[...]"r. o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie, podanie o wznowienie postępowania administracyjnego wszczyna postępowanie wstępne, które powinno się zakończyć załatwieniem sprawy w sposób przewidziany w art. 149 k.p.a., a więc wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania lub o odmowie jego wznowienia. Na tym etapie organ bada m.in., czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 K.p.a. Złożenie podania w terminie jest jedną z okoliczności dopuszczalności wznowienia postępowania. Kwestia ta badana jest przez organ z urzędu. Niedopełnienie obowiązku zachowania terminu skutkuje odmową wznowienia postępowania (vide: wyroki NSA: w sprawie II OSK 1677/15 z 7 marca 2017 r.; II OSK 550/15 z 30 listopada 2016 r., pub. CBOSA). W niniejszej sprawie organy uznały, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez skarżącego po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem - podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Z akt sprawy wynika, że skarżący – jak wskazuje on sam, po uzyskaniu w dniu 2 września 2020 r. od Z. L. nowych istotnych okolicznościach dotyczących sprawy - wystąpił w dniu 3 września 2020 r. do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z nowym wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Postanowieniem z dnia "[...]"r., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że złożony wniosek jest taki sam jak poprzedni, który spowodował wszczęcie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej. Do wniosku nie zostały dołączone żadne nowe dowody. Organ wskazał również, że wnioskodawca nie powołał się na żaden z trybów nadzwyczajnych. W zażaleniu z dnia 1 grudnia 2020 r. na powyższe postanowienie, skarżący przytoczył okoliczności, które jego zdaniem wyczerpują wymagania art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a., dotyczące przesłanek wznowienia. Dopiero pismem z dnia 15 grudnia 2020 r., organ zwrócił się do wnioskodawcy o wyjaśnienie: czy pismo z dnia 1 grudnia 2020 r. należy traktować jako zażalenie na postanowienie organu z dnia "[...]"r., czy jako wniosek w trybie art. 145 k.p.a.? W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca - w piśmie z dnia 5 stycznia 2021 r. - oświadczył, że jest to wniosek w trybie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. Zdaniem Sądu, mając na uwadze powyższe okoliczności, a także treść ponownego wniosku skarżącego o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w którym wskazano, że skarżący składa kolejny wniosek, gdyż ze względu na stan zdrowia (następstwa udaru mózgu, stany zwyrodnieniowe kręgosłupa i kolan, astma) nie był w stanie odwołać się do Sądu od decyzji z dnia "[...]"r., stwierdzić należy, że stanowił on wniosek o wznowienie postępowania. Natomiast organ, mając na uwadze treść zażalenia z dnia 1 grudnia 2020 r. na postanowienie Szefa UDSKiOR z dnia "[...]"r., dopiero pismem z dnia 15 grudnia 2020 r., dopytał jak należy traktować wskazane zażalenie. W ocenie Sądu, skarżący skuteczne zainicjował postępowanie wznowieniowe wnioskiem z dnia 3 września 2020 r. Organ, mając jakiekolwiek wątpliwości co do intencji strony i znając okoliczności sprawy powinien wezwać skarżącego, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., do wyjaśnienia i sprecyzowania żądania, pouczając go jednocześnie o możliwych trybach zgodnie z art. 9 k.p.a. Innymi słowy, organ powinien wezwać skarżącego do sprecyzowania, czy wnosi on o wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności, czy domaga się uchylenia lub zmiany decyzji już po złożeniu przez stronę wniosku w dniu 9 września 2020 r. Tym bardziej, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia "[...]"r., sam organ podkreślał, że ustawodawca przewidział instytucje wzruszania decyzji ostatecznych. Stosownie zaś do przepisu art. 64 § 2 k.p.a., jeżeli podanie (w tym przypadku wniosek) nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Organ tymczasem nie wezwał strony do wskazania żądania, tylko odmówił na podstawie art. 61a §1 k.p.a. wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, z uwagi na to, że sprawa została zakończona ostateczną decyzją z dnia "[...]"r. Działanie takie, w ocenie Sądu, stanowi naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a przede wszystkim art. 6, 8 i 9 k.p.a. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej działa na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) oraz ma obowiązek prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ czuwa nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udziela im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego to również ustalenie treści żądania strony. Jeżeli charakter pisma wniesionego przez stronę budzi wątpliwości, organ powinien wyjaśnić rzeczywistą wolę strony, uwzględniając przy tym jej wiek, stan zdrowia i sytuację życiową. Podkreślić należy, że strona nieposiadająca fachowego pełnomocnika, nie musi znać przepisów prawa w zakresie niezbędnym do prawidłowego nazwania poszczególnych instytucji prawa. Wystarczy, że wyartykułuje swoje żądanie w taki sposób, że jest zrozumiałe dla adresata, jakim jest organ państwowy, a to rolą organu administracji publicznej jest stosowanie odpowiednich instytucji prawa. To organ powinien czuwać nad tym, aby strona i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, organ naruszył przepisy procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wyjaśnił rzeczywistej intencji strony, która złożyła w dniu 3 września 2020 r. ponowny wniosek o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W tym celu organ powinien wezwać autora wniosku do sprecyzowania jego treści wskazując przy tym możliwe rozwiązania. Uczynił to natomiast dopiero mając na uwadze treść zażalenia strony na postanowienie organu z dnia "[...]"r. Sąd również zwraca uwagę, że do wskazanego zażalenia skarżący dołączył oświadczenie Z.L. sporządzone w dniu 16 września 2020 r. Z uwagi na to naruszenie Sąd uznał za uzasadnione wyeliminowanie w obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia z dnia "[...]". oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia "[...]"r. , jak i postanowienia z dnia "[...]" ., odmawiającego wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Rozpoznając ponownie sprawę, organ będzie miał na uwadze powyższe rozważania, w szczególności mając na uwadze treść wniosku z dnia 3 września 2020 r., ustali w pierwszej kolejności, czy został on złożony w terminie przewidzianym w art. 148 k.p.a. i wówczas podejmie stosowne rozstrzygnięcie w sprawie. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I. wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. w pkt. II wyroku.