II SA/Ol 339/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak – Sikora po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. W. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 19 września 2011r. sygn. akt II SA/Ol 339/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. W. na uchwałę Rady Miejskiej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie rozpatrzenia skargi na czynności Kierownika Administracji Domów Mieszkalnych postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. R. W. wniósł skargę na uchwałę Rady Miejskiej nr "[...]’, żądając jej uchylenia, jednakże postanowieniem z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 339/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę, podnosząc, iż zaskarżona uchwała nie należy do żadnej z zaskarżalnych do sądu administracyjnego form działania administracji publicznej, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W dniu 18 sierpnia 2011r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawca podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i opłacić adwokata. Cała dokumentacja przedmiotowej sprawy obejmuje ponad 250 stron i przygotowanie pism procesowych w oparciu o te dokumenty wymaga dużych nakładów w postaci zaangażowania czasu i środków. Wskazał, iż obecnie wraz z żoną są obciążeni spłatami zobowiązań, wynikającymi z zaciągniętych we frankach szwajcarskich kredytów, które w ostatnich lat niewspółmiernie wzrosły. Stałe zobowiązania miesięczne to kwota powyżej 2700 zł, a czasami nawet przekracza osiągane przychody. Powoduje to konieczność ograniczania wszelkich możliwych kosztów, zaś udział w postępowaniu znacznie ograniczyłby jego możliwości pomocy żonie w tym zakresie. Wnioskodawca podniósł także, iż brak przedszkola powoduje konieczność samodzielnego sprawowania przez niego opieki nad córką. Ponadto w najbliższej okolicy zamieszkania jest mało możliwości dodatkowego zatrudnienia, jednak kiedy takie prace są, to je wykonuje, a uzyskane środki wykorzystywane są na przygotowanie się do okresu zimowego, przede wszystkim na zakup opału. Podkreślił, iż jedynym źródłem utrzymania jest praca jego żony, ponieważ jest to jedyne względnie stałe zatrudnienie. W latach ubiegłych, gdy mógł użytkować swoje mieszkanie w R. osiągał dochody ze sprzedaży grafik i obrazów w sezonie turystycznym. Obecnie jest to niemożliwe ze względu na stan mieszkania, w którym nie może przebywać. Dodał również, iż gorsza sytuacja finansowa w działalności gospodarczej żony spowodowała straty i niedopłaty należnych podatków, które teraz są spłacane. Tym samym spłata wszystkich zaległości pochłania wszelkie wolne środki finansowe i ogranicza wydatki do niezbędnie koniecznych. R. W. podał, iż nie posiada współwłasności majątkowej z żoną. W związku z tym, iż mieszkanie w R. nie nadaje się do zamieszkania, zakupił wraz z żoną dom do remontu w Gminie W., który wymaga jeszcze wykonania szeregu prac remontowych, aby był w pełni użytkowy. Kredyt na remont domu, a także kredyt żony na zakup samochodu zostały zaciągnięte we frankach szwajcarskich, co powoduje obecnie znaczny wzrost obciążeń związanych ze spłatą należnych rat. Możliwość zamieszkania w R. i użytkowanie tego mieszkania pozwoli mu na osiąganie własnych dodatkowych dochodów jakie osiągał do dnia pożaru. Obecnie muszą pracować na pokrycie kosztów utrzymania domu i minimalizować te koszty poprzez jego pracę własną. Ponadto wnioskodawca spłaca zaległości alimentacyjne w stałych miesięcznych ratach w wysokości 350 zł. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, jedyną osobą pozostającą ze skarżącym w gospodarstwie domowym jest czteroletnia córka, zaś jego majątek stanowią: dom o powierzchni mieszkalnej 80m2, w trakcie remontu, obłożony kredytem hipotecznym we frankach szwajcarskich - po 1/2 (skarżący zaznaczył, iż do dnia dzisiejszego nie wniósł swojego udziału) oraz współwłasność działki rolnej o powierzchni 0,5ha. Zadeklarowane zostało również najmowane mieszkanie, którego dotyczy spór. Skarżący oświadczył, iż nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Dochód, który uzyskuje tylko żona, z tytułu własnej działalności gospodarczej, wynosi miesięcznie około 2700 zł netto. Skarżący został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego żonę, z okresu ostatnich trzech miesięcy, przy czym nieposiadanie rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy, dokumentu określającego tytuł prawny do lokalu nr 1 przy ul. J. w B., dowodów uiszczenia w lipcu wydatków związanych z domem i w/w lokalem oraz rat kredytowych w razie, gdy nie są regulowane za pośrednictwem rachunku bankowego, oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki rodziny wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością oraz podającego informacje o stanie majątkowym żony z wyszczególnieniem nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. W odpowiedzi na wezwanie R. W. stwierdził, że nie posiada wspólnoty majątkowej z żoną, która jest jedynym żywicielem rodziny i obecnie wraz z żoną nie posiadają żadnych oszczędności. Podał, iż żona zarabia od 2300 do 4500 zł miesięcznie brutto, w zależności od miesiąca, jednak jest to kwota niepokrywająca wszystkich należnych zobowiązań. Całość osiąganych dochodów przeznaczana jest na spłatę zaległości i bieżące opłaty związane ze spłatą zaciągniętych kredytów. Dodał, iż żona ma odrębną własność i na dzień dzisiejszy nie posiada aktywów, a jedynie pasywa na kwotę około 55 000 zł, w tym zobowiązania bankowe, inne niż kredyt hipoteczny. Wnioskodawca wyjaśnił, że lokal nr 1 mieszczący się przy ulicy J. był wynajętym lokalem biurowym na potrzeby działalności gospodarczej żony, zaś skarżący wykorzystywał ten adres jako swój adres korespondencyjny. Obecnie umowa najmu jest już rozwiązana. R. W. dołączył do złożonego pisma dowody wpłat zaległości na kwotę 2000 zł w kredycie hipotecznym, podając jednocześnie, iż pozostała zaległość w tym kredycie to kwota około 3000 zł - kredyt przeznaczony do restrukturyzacji. Zaznaczył, iż żona m.in. spłaca jego zaległości w układzie ratalnym z funduszem alimentacyjnym. Skarżący wyszczególnił również średnie miesięczne wydatki rodziny: eksploatacja samochodu osobowego - własność żony: około 1100 zł, rata kredytu hipotecznego: około 1000 zł, w okresie do końca sierpnia 2011r. - rata leasingowa za samochód osobowy żony: około 1000 zł, wymagana minimalna wpłata spłaty kredytowej BP wnioskodawcy: około 500 zł, wpłata raty do funduszu alimentacyjnego: 350 zł, wymagana minimalna wpłata kart kredytowych żony: około 4500 zł, opłata za dostarczanie wody pitnej: około 40 zł, koszty związane z utrzymaniem - zakupy produktów spożywczych około: 800 zł. Ponadto wskazał na wydatki okresowe poniesione w sierpniu 2011r.: wydatki konieczne związane z eksploatacją samochodu: koszt przeglądu z zakupem materiałów: - około 2400 zł, spłata ostatnich rat leasingowych z wykupem samochodu osobowego żony - Renault Thalia rocznik 2007 oraz wydatki konieczne do realizacji we wrześniu 2011r.: zakup opału na zimę: około 4000 zł, naprawa zasilania awaryjnego: około 1500 zł, spłata zaległości w kredycie hipotecznym: około 3000 zł. Wskazał, iż średni rachunek za energię elektryczną wynosi około 280 zł miesięcznie. Do pisma wnioskodawca załączył wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2011r. oraz kopie potwierdzeń wpłat, wypowiedzeń umowy kredytu i umowy o wydanie karty kredytowej, pisma z ZUS w sprawie należności na koncie likwidowanego funduszu alimentacyjnego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 września 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 339/11 odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 powołanej ustawy), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien zatem przedstawić w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest on obowiązany złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Tymczasem jak wynika z wpisów dokonanych w rubrykach 6 i 7 formularza wniosku, skarżący nie uwzględnił swej żony jako osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Powoływanie się w tym względzie na rozdzielność majątkową nie było jednak uprawnione, jako że nie zwalnia ona małżonków z obowiązków udzielania sobie pomocy i wsparcia finansowego [art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.)]. Mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedstawił wymaganych informacji o stanie majątkowym swojej żony ani wyciągów z posiadanych przez zonę rachunków bankowych. Ponadto wnioskodawca nie wyjaśnił sposobu ponoszenia wydatków wielokrotnie przekraczających dochody. Tym samym nie wykazał zasadności swego wniosku i w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówiono mu przyznania prawa pomocy. R. W. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, iż trudno mu poprawnie i zgodnie z prawem prowadzić sprawę przed sądem administracyjnym w sytuacji, gdy nie zna zasad i bez pomocy prawnej nie jest w stanie spełnić tego obowiązku. Dodał, iż w aktach sprawy jest szereg niezgodności ze stanem faktycznym. Wskazał, iż przez pomyłkę nie umieścić swojej żony w rubrykach 6 i 7 złożonego formularza. Jednocześnie uważa za oczywiste, że pozostają z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, co zostało wykazane w treści uzasadnienia. Podał, iż zobowiązania jego i jego żony na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przekraczają kwotę 55 000 zł, a wszystkie wykonane wpłaty na jego rachunek osobisty pochodzą z rachunku żony. Istniejąca między nimi rozdzielność majątkowa nie upoważnia go do dysponowania rachunkiem firmowym żony, a jej rachunek osobisty nie posiada środków, które pozwoliłyby na uregulowanie wszystkich bieżących zobowiązań. Rachunek firmowy żony służy do prowadzenia jej działalności gospodarczej, regulowania podatków i skarżący nie jest upoważniony tak, jak i jego żona do czerpania środków z tego rachunku przed uregulowaniem zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Dodał, iż w tym roku sytuacja finansowa jego żony w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą znacznie się pogorszyła, co spowodowało wypowiedzenie umowy kredytu hipotecznego. Zaznaczył, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy wymienił wszystkie ponoszone wydatki, które regulowane są ze środków pochodzących z działalności gospodarczej jego żony, gdyż on sam nie osiąga dochodów. Jedynym żywicielem rodziny jest żona. W związku z powyższym, skarżący wniósł o przyznanie pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i odchodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ustawy p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej – jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Jednakże ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie R.W. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Analiza zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż faktyczna sytuacja materialna i finansowa skarżącego pozwala na poniesienie kosztów sądowych, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż rodzina skarżącego, który pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, prowadzącą działalność gospodarczą, posiada stały miesięczny dochód. Mimo licznych zobowiązań finansowych, które jednakże są stopniowo i regularnie spłacane, jest on w stanie zabezpieczyć środki na niezbędne koszty swojego utrzymania. Należy zatem uznać, iż ma on również możliwość poczynić pewne oszczędności, pozwalające na partycypowanie w kosztach postępowania. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, iż wnioskodawca jest współwłaścicielem nie tylko domu mieszkalnego, ale również działki rolnej, ma zatem możliwość zabezpieczenia środków na ewentualne przyszłe wydatki, czy też opłaty sądowe. Oceniając natomiast bieżącą sytuację materialną skarżącego, należy stwierdzić, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jego rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Według bowiem oświadczeń skarżącego, zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedziach na wezwanie, jedynym źródłem utrzymania jest dochód uzyskiwany przez jego żonę w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, wynoszący miesięcznie około 2700 zł netto, z której to kwoty spłacane są jego zaległości alimentacyjne w kwocie 350 zł miesięcznie, raty kredytu hipotecznego, raty za samochód żony, rachunek za energię elektryczną wynoszący około 280 zł miesięcznie, minimalne wymagalne wpłaty na konta bankowe oraz koszty związane z utrzymaniem rodziny – około 800 zł miesięcznie, a także zakup opału na zimę. Sąd wziął przy tym pod uwagę fakt, iż skarżący nie ma rozeznania w sprawach prawnych, na co wskazał sam zainteresowany w złożonym sprzeciwie od rozstrzygnięcia Referendarza Sądowego i tym samym trudno mu prowadzić sprawę zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Z tych też względów, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.