II SA/Ol 34/08

Dnia 12 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Alicja Jaszczak - Sikora po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" roku, nr "[...]" w przedmiocie modernizacji drogi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W dniu 4 lutego 2008 r. (data stempla pocztowego) A.R. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący, zobowiązany do złożenia dodatkowych dokumentów, nie przedłożył w wyznaczonym terminie wyciągów z rachunków bankowych oraz oświadczenia o przeciętnej wysokości poszczególnych wydatków bytowych. Powyższe skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zasadności złożonego wniosku. Przedłożone przez wnioskodawcę informacje nie wskazują bowiem, iż jest on osobą na tyle ubogą, że konieczne jest zwolnienie go od kosztów sądowych, do których w dacie rozpoznania wniosku należy zaliczyć wpis sądowy w kwocie 200 zł. We wniesionym sprzeciwie skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wobec czego powinien być traktowany w sposób szczególny i ma prawo oczekiwać daleko idącej pomocy ze strony Państwa i jego organów. Stwierdził też, że nie jest właścicielem ani posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Ponadto ocenił jako upadlające i zmierzające do odmowy prawa do sądu żądanie od niego zaświadczeń i wyciągów, za które musi płacić oraz ponosić koszty przesyłek pocztowych. W uzasadnieniu skarżący, powołując się na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz postanowienia art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 Europejskiej Komisji Praw Człowieka i Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, wywiódł, że przysługuje mu prawo do sądu, a odrzucenie lub oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być szczególnie wnikliwie i dokładnie uzasadnione, by nie było potraktowane jako faktyczne odmówienie stronie prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami) –dalej jako ppsa, w związku z wniesieniem sprzeciwu, wydane przez referendarza sądowego postanowienie z dnia 27 lutego 2008 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu, podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie jest stan majątkowy strony, a obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy, jeśli strona wykaże przesłanki z art. 246 § 1 ppsa. Z powyższej normy wynika również, że Sąd wydaje orzeczenie w tej sprawie na podstawie oświadczeń strony, mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i – w razie potrzeby – przedstawione przez stronę dowody. Stosownie bowiem do art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zatem to od aktywności wnioskodawcy zależy, czy możliwe będzie ustalenie jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący podał, że zamieszkuje w wybudowanym przed 1900 r. domu o powierzchni 145 m², posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1,08 ha przeliczeniowego, sprzęt rolniczy i dwa samochody marki Fiat 126p (rok prod. 1995 i 1997) oraz 6 sztuk trzody chlewnej i 250 kur. Stwierdził, że wraz z czteroosobową rodziną utrzymuje się z wynagrodzenia żony w kwocie 973,77 zł netto. Wskazał też, że syn odbywa zasadniczą służbę wojskową, a studiująca córka otrzymuje stypendia w łącznej kwocie 243,52 zł. Ponadto wnioskodawca określił wydatki swojej rodziny na kwotę 1.000 zł miesięcznie, ale w żaden sposób ich nie określił oraz nie udokumentował. Stwierdził, że rachunki bankowe posiadają on wspólnie z żoną oraz córka. Nie przedłożył jednakże wyciągów i wykazów z tych rachunków bankowych. W tej sytuacji nie można zweryfikować prawdziwości twierdzeń skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i piśmie z dnia 20 lutego 2008 r. Należy jednak zauważyć, że uwzględniając tylko dane, które ujawnił skarżący, łączna kwota dochodu rodziny (1.217,29 zł) przewyższa sumę miesięcznych wydatków. Pozostała różnica pozwala na uiszczenie wpisu sądowego, wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Jeżeli natomiast skarżący udokumentuje, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania prawa pomocy, będzie mógł złożyć ponownie wniosek o przyznanie tego prawa (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt II OZ 21/08, niepublikowany). Podnieść również należy, że zasady doświadczenia życiowego nie pozwalają na uznanie, że chów 250 sztuk drobiu wynika wyłącznie z tradycji i nie przynosi żadnego dochodu. Ponadto twierdzenie, iż skarżący nie posiada gospodarstwa rolnego jest sprzeczne z treścią przedmiotowego wniosku. Jednocześnie należy zauważyć, że podana powierzchnia (1,08 ha przeliczeniowego) nie musi odpowiadać faktycznej powierzchni tej nieruchomości, skoro liczba hektarów przeliczeniowych ustalana jest na potrzeby podatku rolnego, na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do okręgu podatkowego (art. 4 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969, ze zmianami). Nie można zatem wykluczyć możliwości wykorzystywania tej nieruchomości do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Wbrew przekonaniu skarżącego, sam fakt posiadania statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku nie jest okolicznością, która stanowi automatycznie o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie prowadzi bowiem jednoosobowego gospodarstwa domowego, wobec czego rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy badać rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze także członków rodziny, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie budzi wątpliwości, że prawo pomocy jest instytucją, która ma na celu zapewnienie osobom ubogim, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, realnego prawa do sądowej kontroli działalności administracji publicznej. Jednakże ustawodawca, regulując to uprawnienie, przewidział obowiązek osoby ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy, udowodnienia istnienia przesłanki niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1131/06 (niepublikowany), oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. W zależności od dokonanej oceny wniosek ten powinien być rozpatrzony przez Sąd pod kątem oceny możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów postępowania sądowego, bądź też w zakresie możliwości partycypowania w tych kosztach. Skarżący jednak nie podał wyczerpujących informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i możliwościach płatniczych swoich i członków rodziny, mimo pouczenia o konsekwencjach odmowy udzielenia żądanych informacji. Zwrócić trzeba też uwagę, że obowiązek przedłożenia dokumentów źródłowych wynika z ustawy. Skoro ustawodawca przewidział możliwość żądania od osoby ubiegającej się o prawo pomocy, a więc z założenia niezamożnej, to nie można zarzucać, że działaniem takim pozbawia się wnioskodawcę prawa do sądu. Dodatkowo Sąd zauważa, że bez wątpienia podanie wysokości poszczególnych wydatków bytowych rodziny nie wymagało od skarżącego poniesienia jakichkolwiek kosztów. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższych względów wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za nieuzasadniony i dlatego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.