II SA/Ol 343/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 października 2007r. wniosku Z. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ż. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin bez koncesji postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Z. Ż. we wniosku z dnia 23 sierpnia 2007r., złożonym na urzędowym formularzu, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia "[...]"., Nr "[...]". Postanowieniem z dnia 27 września 2007r., sygn. akt II SA/Ol 343/04, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił Z. Ż. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wywiódł, że ocena czy wniosek w przedmiocie prawa pomocy (złożony na urzędowym formularzu) jest zasadny, dokonywana jest w oparciu o jego uzasadnienie oraz złożone przez stronę w formularzu wniosku oświadczenie o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. Sąd stwierdził w niniejszej sprawie, że oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym nie posiada on jakichkolwiek oszczędności pieniężnych oraz bieżącego dochodu należy uznać za budzące wątpliwości, bowiem nie jest możliwe zaspokajanie najbardziej podstawowych potrzeb bez uzyskiwania dochodów oraz bez pomocy innych osób, nie mając przy tym żadnych oszczędności. W związku z tym w celu wyjaśnienia wskazanych wyżej wątpliwości, jak również wątpliwości dotyczących aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, skierowane zostało do niego wezwanie z dnia 29 sierpnia 2007r. z żądaniem przedstawienia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych wraz z pouczeniem o skutkach niezastosowania się do przedmiotowego wezwania. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył pismo procesowe z dnia 21 września 2007r., w którym zakwestionował legalność żądania od niego określonych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń, nie załączając żądanych od niego oświadczeń i dokumentów źródłowych. W dniu 22 października 2007r. Z. Ż. złożył sprzeciw od postanowienia odmawiającego mu przyznania prawa pomocy. Skarżący podniósł, że wezwanie do przedstawienia danych wyrażonych w zarządzeniu nałożone zostało na stronę bez podstawy prawnej. Uważa, że zostało pogwałcone jego prawo do sądu poprzez żądanie od niego oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zarzuca zmianę przepisu poprzez zastąpienie spójnika "lub" spójnikiem "i". Tymczasem według strony przepis ma takie brzmienie, że pozwala żądać oświadczeń lub dokumentów, a nie oświadczeń i dokumentów. Stwierdził, że spełnione zostały warunki formalne udzielenia prawa pomocy, a odmowa zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata rażąco narusza prawo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko temu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca podał, że nigdzie nie pracuje ani nie osiąga przychodów z majątku osobistego. Nie wskazał żadnych danych dotyczących dochodów, a odnośnie majątku podał współwłasność na nieruchomości rolnej o powierzchni 3,67 ha przeliczeniowego, wobec której, jak twierdzi, wydano przez wojewodę urzędowy zakaz użytkowania. Tak wypełnione oświadczenie budzi poważne wątpliwości i nie pozwala ustalić w sposób jasny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W związku z tym niezbędne było wezwanie strony, na podstawie art. 255 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do przedłożenia dokumentów źródłowych i oświadczeń. Żądanie to dotyczyło tylko niezbędnych dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłyby prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuację majątkową wnioskodawcy. Tak więc m.in. zobowiązano Z. Ż. do wskazania od kiedy nie pracuje i czy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, Wezwano go również do złożenia oświadczenia o wysokości i rodzaju oraz terminach wypłaty przyznanych mu w latach 2004-2007 dotacji lub płatności ze środków publicznych w związku z prowadzoną działalnością rolniczą. Zażądano także przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za lata 2004-2006 oraz oświadczenia o posiadanych przez skarżącego w okresie 2004-2007 nieruchomościach oraz ruchomościach w postaci samochodów lub maszyn rolniczych. Uzyskanie powyższych informacji pozwoliłoby na prawidłową ocenę możliwości zarobkowych i majątkowych wnioskodawcy, a co za tym idzie rzetelne rozpatrzenie jego wniosku. Przedstawienie tych dokumentów i oświadczeń było w interesie wnioskodawcy, gdyż to osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To na niej ciąży ciężar udowodnienia tego stanu. Tymczasem wnioskodawca zignorował ten obowiązek. Sąd bez uzyskania dodatkowych dokumentów i oświadczeń nie może więc wydać postanowienia korzystnego dla wnioskodawcy. Nie tylko nie udowodnił on złego stanu swojej sytuacji majątkowej, predestynującego go do uzyskania prawa pomocy ale też nie pomógł w wyjaśnieniu swojej sytuacji zarobkowej i nie przedłożył wymaganych od niego dokumentów. W postanowieniu sygn. akt I OZ 1045/05 NSA wskazał, że nieujawnienie przez stronę swojej sytuacji materialnej w pełnym zakresie może być uznane przez sąd za działanie zmierzające do świadomego wprowadzenia sądu w błąd. Sąd powinien tę okoliczność wziąć pod uwagę i ocenić ją jako ewentualnie uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy z powodu braku możliwości rzetelnej oceny takiego wniosku. Wydaje się, że obowiązek uzyskania pełnej wiedzy o stanie majątkowym wnioskodawcy uzasadnia żądanie sądu przedłożenia przez wnioskodawcę każdego dokumentu dotyczącego jego sytuacji majątkowej i płatniczej, jak również żądanie przedstawienia oświadczeń złożonych w swoim imieniu, a także oświadczeń członka rodziny lub osoby, z którą wnioskodawca wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie należy traktować tych dwóch żądań alternatywnie. Celem jest bowiem uzyskanie jak najpełniejszej informacji o możliwościach majątkowych wnioskodawcy, aby móc prawidłowo ocenić złożony wniosek. Nie ma racji więc skarżący zarzucając błędną interpretację przepisu art. 255 ustawy ppsa. W tych okolicznościach sąd uznał, że skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zważyć, iż wnioskodawca nie poczynił żadnych kroków, aby uprawdopodobnić swoją trudną sytuację. Tymczasem stosownie do art. 246 § 1 i 2 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Jeżeli zatem strona nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to uniemożliwia to podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia i pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.