II SA/Ol 356/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi P. H. na postanowienie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie udostępnienia informacji publicznej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. nr [...] z dnia [...]; II. przyznaje adwokatowi M. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia 3 stycznia 2025 r. Dyrektor Zakładu Karnego w B. (organ I instancji), po rozpatrzeniu wniosku P. H. (skarżący, strona), odmówił udzielenia wnioskowanej informacji publicznej. Wskutek odwołania z dnia 11 lutego 2025 r. złożonego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji, organ I instancji postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r. odmówił stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 3 stycznia 2025 r. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 lutego 2025 r. W odwołaniu z 5 marca 2025 r. od powyższego postanowienia (zgodnie z pouczeniem organu, że na postanowienie przysługuje prawo wniesienia odwołania) skarżący wniósł o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 3 stycznia 2025 r. Postanowieniem z 8 kwietnia 2025 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w O. (Dyrektor OSW) stwierdził niedopuszczalność odwołania z dnia 5 marca 2025 r. od postanowienia organu I instancji z dnia 25 lutego 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 3 stycznia 2025 r. z powodu uchybienia terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący dokonał odbioru ww. postanowienia z 25 lutego 2025 r. w dniu 27 lutego 2025 r. Tym samym odwołujący winien wnieść odwołanie od ww. postanowienia do dnia 6 marca 2025 r. Natomiast odwołanie zostało wniesione już po terminie do jego wniesienia, tj. w dniu 12 marca 2025 r. Tym samym odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu do jego wniesienia, co prowadziło do jego niedopuszczalności. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na postanowienie z 8 kwietnia 2025 r. skarżący podniósł, że w terminie, tj. w dniu 6 marca 2025 r. złożył zażalenie na postanowienie organu I instancji, na co przedłożył kserokopię potwierdzenia odbioru korespondencji urzędowej z 6 marca 2025 r. W związku z powyższym uznał, że rozstrzygnięcie Dyrektora OSW jest bezpodstawne. Wskazując na powyższe wniósł o uwzględnienie odwołania od przywrócenia terminu, odwołania od decyzji organu I instancji z 3 stycznia 2025 r. Postanowieniem z 22 maja 2025 r. Dyrektor OSW, działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – k.p.a.), po rozpatrzeniu skargi z dnia 7 maja 2025 r. P. H. na postanowienie Dyrektora OSW z dnia 8 kwietnia 2025 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania z dnia 5 marca 2025 r. od postanowienia organu I instancji z dnia 25 lutego 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 3 stycznia 2025 r. z powodu uchybienia terminu do jego wniesienia postanowił: uchylić w całości własne postanowienie z dnia 8 kwietnia 2025 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania z dnia 5 marca 2025 r. P. H. od postanowienia Dyrektora Zakładu Karnego w B. z dnia 25 lutego 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wydanej z upoważnienia Dyrektora Zakładu Karnego w B. decyzji z dnia 3 stycznia 2025 r. z powodu uchybienia terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wskazał, że w wyniku wniesienia skargi oraz dołączenia do skargi "potwierdzenia odbioru w Areszcie Śledczym w S.", o którym to potwierdzeniu organ dowiedział się dopiero z chwilą wniesienia skargi, organ II instancji uznał, że skarżący zachował 7 dniowy termin do wniesienia odwołania, wnosząc odwołanie w dniu 6 marca 2025 r. Mając powyższe na uwadze zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, za jakie należy uznać dołączenie do skargi przez skarżącego "potwierdzenia odbioru korespondencji urzędowej w Areszcie Śledczym w S.", z którego wynika, że zachował on 7 dniowy termin do wniesienia odwołania od postanowienia z dnia 25 lutego 2025 r. organu I instancji. Jednocześnie wskazał, że nie miało miejsca przewlekłe prowadzenie postępowania ani bezczynność organu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor OSW wniósł o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego ewentualnie o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oceniając zasadność skargi, w powyżej zakreślonych granicach, należy w pierwszej kolejności i przede wszystkim odwołać się do przepisu regulującego tryb wydawania decyzji autokontrolnych, a więc art. 54 § 3 zd. 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Norma wynikająca z art. 54 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. reguluje instytucję samokontroli (autokontroli), której kwintesencją jest umożliwienie organowi administracji publicznej weryfikacji własnego działania bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę zgodności tego działania (lub braku działania czy też przewlekłości działania) z prawem (zob. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 843/19, CBOSA i tam: A. Kabat, Skarga, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu, 2009, s.180). Przepis ten daje organowi administracji publicznej możliwość dokonania autokontroli aktu, który został zaskarżony do sądu administracyjnego. Celem autokontroli jest, by sprawa, która w toku instancyjnym została rozstrzygnięta ostateczną decyzją, nie powracała na drogę postępowania administracyjnego w sytuacji przekazania sprawy ze skargą do sądu administracyjnego. Autokontrola prowadzi zatem do szybszego załatwienia sprawy i to zgodnie z żądaniem skarżącego, a zatem służy realizacji zasady szybkości postępowania wyrażonej w art. 7 p.p.s.a. Jednak nie może odbyć się ona z naruszeniem reguł wyznaczonych przepisem art. 54 § 3 p.p.s.a. Warunkiem skorzystania przez organ administracji publicznej z instytucji autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości, co oznacza uznanie za zasadne zawartych w skardze zarzutów, podstawy prawnej i wniosków (zob. m.in.: ww. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1575/07, CBOSA). Organ podejmujący rozstrzygnięcie w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. jest związany treścią żądania skarżącego i nie ma możliwości wybiórczego uwzględnienia skargi. Uwzględnienie skargi w całości sprowadza się do skorygowania zaskarżonego działania w kierunku pożądanym przez skarżącego. Organowi korzystającemu z art. 54 § 3 p.p.s.a. wolno uczynić tylko to, co wynika z treści skargi i jej żądania. Zadośćuczynienie skardze w całości, w rozumieniu tego przepisu, to doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniami strony wynikającymi z treści skargi. Oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnosić do meritum sprawy, a nie do formalnej kwestii brzmienia rozstrzygnięcia. Natomiast w razie niepodzielenia przez organ niektórych zarzutów, zakwestionowania przedstawionej w skardze oceny prawnej naruszeń bądź nieuwzględnienia w całości jej wniosków, organ winien zrezygnować z wydania rozstrzygnięcia w trybie autokontroli i przekazać skargę do rozpoznania sądowi, który w przeciwieństwie do organu nie jest związany granicami skargi na gruncie art. 134 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 581/07, CBOSA). Skoro organ administracji rozważa możliwość uwzględnienia skargi, to powinna ona odpowiadać kryteriom stosowanym przez sąd administracyjny. Te więc kryteria mogą być brane pod uwagę przez organ administracji publicznej w ramach autokontroli. Jednakże, oceniając w trybie autokontroli wydany uprzednio przez siebie akt, organ tylko wówczas może zastosować przepis art. 54 § 3 p.p.s.a., gdy uznaje za uzasadnione zarówno zarzuty, wnioski jak i wskazaną w niej argumentację. Organ wydający akt na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. winien podzielić zarzuty skargi i zadośćuczynić żądaniom skarżącego w całości. Jedynym wyjątkiem w tym względzie będzie pominięcie przez organ orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego od organu, o czym rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 9 grudnia 1996 r. FPS 4/96 (ONSA 1997, nr 2, poz. 45). W świetle powyższego stanowiska należy uznać, że Dyrektor OSW w swoim postanowieniu wydanym w trybie autokontroli nie uwzględnił skargi wywiedzionej na postanowienie tego organu z dnia 8 kwietnia 2025 r. Otóż jak wynika z treści skargi wniesionej do tut. Sądu, skarżący zwrócił się o "uwzględnienie odwołania od przywrócenia terminu, odwołania od decyzji organu I instancji z 3 stycznia 2025 r." Zatem skarżący zażądał przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 3 stycznia 2025 r. i jego merytorycznego rozpatrzenia. Natomiast zaskarżonym postanowieniem autokontrolnym Dyrektor OSW "uwzględnił" skargę wyłącznie w zakresie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania z dnia 5 marca 2025 r. (złożonego w administracji zakładu karnego w dniu 6 marca 2025 r.) od postanowienia organu I instancji z dnia 25 lutego 2025 r. oraz uznał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, za jakie należy uznać dołączenie do skargi przez skarżącego "potwierdzenia odbioru korespondencji urzędowej w Areszcie Śledczym w S.", z którego wynika, że zachował on 7 dniowy termin do wniesienia odwołania. Zauważyć należy zatem, że skarga w sposób oczywisty zmierzała do ponownego przeprowadzenia postępowania przed organem I instancji, czyli pozytywnego rozpatrzenia odwołania. Organ odwoławczy jednak przyjął własną koncepcję rozstrzygnięcia sprawy, tj. uchylił wydane w sprawie własne postanowienie z dnia 8 kwietnia 2025 r. i stwierdził, że skarżący może zażądać wznowienia postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ odwoławczy nie może jednak w trybie autokontroli konwalidować dostrzeżonych naruszeń prawa procesowego, nawet oceniając je jako w pełni uzasadnione – jeżeli nie jest to zgodne z żądaniem, wnioskami i zarzutami skargi. Organ powinien zrezygnować z zastosowania instytucji autokontroli, gdy nie zamierza bądź nie może uwzględnić skargi, tu: zawierającej żądanie merytorycznej oceny postanowienia organu I instancji i przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz jego merytorycznego rozpatrzenia. Nieuwzględnienie wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w skardze nie wypełnia bowiem treści normatywnego pojęcia "uwzględnienie skargi w całości". Zatem postanowienie z dnia 22 maja 2025 5. zostało wydane z naruszeniem art. 54 § 3 p.p.s.a. Natomiast, skoro organ odwoławczy uznał, że "odwołanie" od postanowienia organu I instancji z 25 lutego 2025 r. zostało wniesione w terminie (art. 141 § 2 k.p.a.), co sam przyznał w postanowieniu autokontrolnym, to powinien podjąć czynności procesowe celem jego rozpatrzenia. Jednak w sprawie Dyrektor OSW ograniczył się tylko do tego, że uchylił własne postanowienie autokontrolne z 8 kwietnia 2025 r., co spowodowało, że nadal nie rozpoznał "odwołania" skarżącego od ww. postanowienia z 25 lutego 2025 r. W tym stanie rzeczy i mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. O wynagrodzeniu adwokat, świadczącej pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.