II SA/Ol 357/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opłaty planistycznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W reakcji na wezwanie do uiszczenia 400 zł wpisu od skargi D.P. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata /k. 12-15 akt/, podnosząc, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej z powodu długów (analogicznie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 358/16). Według oświadczenia, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z ubezwłasnowolnionym bratem, jej jedynym majątkiem jest nieruchomość rolna o powierzchni 1,6 ha wraz będącymi w złym stanie technicznym domem z "[...]" r., oborą i szopą. Jej dochody miesięczne netto to renta po mężu "1682,70 zł pomniejszona o 422 zł z tytułu egzekucji komorniczej", a brata - renta 1765 zł. W rubryce 8 formularza, w której należy podać informacje o stanie majątkowym osób pozostających we wspólnym gospodarstwie, skarżąca wskazała, iż "ma(-) córkę niepracującą z synkiem". W rubryce 11 ("Zobowiązania i stałe wydatki") podała, iż "posiada(-) kredyt w PKO, kredyt w Euro Banku, koszty za prąd miesięcznie wynoszą około 250 zł, raty kredytu około 1000 zł, leki miesięcznie 150 zł (...)." Skarżąca została wezwana /k. 18, 20/ do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) oświadczenia – wyjaśniającego, czy jej córka i wnuk pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeśli tak - jakie są ich dochody miesięczne netto oraz majątek, – wyjaśniającego, czy osoby te są na jej utrzymaniu, – wskazującego daty zaciągnięcia i przeznaczenie kredytów, ich wysokości, ustalone okresy i warunki spłaty (w tym możliwości odroczenia spłaty rat), a także aktualny stan zadłużenia z ich tytułu; 2) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - za okres od 1 lutego 2016 r. do dnia odbioru wezwania; 3) kopii potwierdzeń odbioru rent jej i brata - za marzec 2016 r. (jeśli nie zostały przelane na rachunek bankowy); 4) kopii dowodów opłacenia wydatków związanych z domem i rat kredytowych - za marzec 2016 r. (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego). W piśmie z 22 kwietnia 2016 r. /k. 21-22/ skarżąca stwierdziła, iż jej "córka mieszka w "[...]", ale jest w trudnej sytuacji materialnej i finansowej, ma zadłużony dom, utrzymuje się z renty syna, bo straciła pracę a jej syn dostaje rentę po ojcu 800 zł". Jest po operacji kręgosłupa i trzeba jej dużo pomagać, więc jest często u skarżącej lub skarżąca u niej. Skarżąca oświadczyła, iż renty jej i brata są przelewane na rachunek bankowy. Jej renta jest obciążona egzekucją komorniczą. Stwierdziła, iż: "co roku mu(-si) kupić opał 10 m drewna i 3 tony węgla (...) i teraz też mu(-si) dokupić chociaż z 5 m drewna (...), chociaż węgla ma(-) jeszcze trochę. Trzy lata temu musiała(-) postawić pomnik rodzicom, bo stary z lastryka popękał, za 3 tys. najtańszy, i dla męża bo nie miał wcale, też za 3 tys. Cztery lata temu wymieniała(-) okna, aż pięć, bo były zmurszałe. Jeszcze ma(-) do wymiany 3 okna. Ale nie ma(-) za co. Za okna zapłaciła(-) 7 tys. (...). W roku 2015 w czerwcu pomogła(-) synowi ochrzcić dziecko. Bo syn zarabia na rękę 1700, a synowa nie pracuje, więc im też jest bardzo ciężko. (...) (W) poprzednim roku kupiła(-) telewizor, bo miała(-) piętnastoletni i zawsze się psuł." "Telewizor kupiła(-) za 1300 zł (...)". "Ponadto musiała(-) kupić lodówkę, bo też się zepsuła i kuchenkę gazową, bo działał tylko jeden palnik, też była 15-to letnia." Dlatego, jak wyjaśniła, bierze kredyty, spłaca i zaciąga następne i tak ciągnie to, żeby pomóc dzieciom i sobie. Nadmieniła, iż miesięcznie kupuje dwie butle gazu po 40 zł każda, a na wodę wydaje 54 zł. Załączone zostały: kopia decyzji o waloryzacji renty skarżącej /k. 23/, harmonogramy spłat dwóch kredytów, zaciągniętych w PKO "[...]" marca 2015 r. na kwotę 42176,56 zł /k. 24-25/ i "[...]" marca 2016 r. na kwotę 6521,58 zł /k. 26/ wraz z potwierdzeniami stanów zadłużenia /k. 27-28/, kopia umowy pożyczki 2000 zł w Provident /k. 29/, kopia dowodu uiszczenia należności za energię elektryczną /k. 30/, kopia faktury za usługi telekomunikacyjne /k. 31/, kopia decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2016 r. /k. 32/, kopia decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2016 r. /k. 33/, kopia faktury za kuchenkę /k. 34/ i kopia dowodu zakupu bramy i słupków /k. 35/. W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z unormowania tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest ona obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien mianowicie z należytą starannością wypełnić treść wezwania. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny oceniane jest jako niewykazanie w sposób dostateczny, aby w sprawie zachodziły przesłanki przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt I FZ 317/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka też sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżąca, pouczona o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie dostarczyła wyciągów z posiadanego rachunku bankowego (pkt 2 wezwania), nie spełniając tym samym również wymogu udokumentowania odbioru rent swojej i brata (pkt 3 wezwania) oraz opłacenia rat kredytowych i wszystkich wydatków domowych (za wyjątkiem należności za energię elektryczną) (pkt 4 wezwania). Nadto nie udzieliła informacji odnośnie tego, czy warunki spłaty zaciągniętych kredytów przewidują możliwość incydentalnego odroczenia spłaty raty. W tym miejscu zwrócenia uwagi wymaga również to, iż żaden z dokumentów nadesłanych na wezwanie nie dotyczy kredytu w Euro Banku. Brak kompletu żądanych dokumentów zasadniczo stoi na przeszkodzie dokonaniu rzetelnej analizy sytuacji wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie można jednak zasygnalizować istnienie w niniejszej sprawie okoliczności przemawiających przeciwko uwzględnieniu wniosku. Wpływy dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą miesięczne 3032,11 zł. Po wydaniu 119,15 zł (a nie 250 zł /k. 15/) na energię elektryczną /k.30/, 80 zł - gaz /k. 22/, 19,98 zł - usługi telekomunikacyjne /k. 31/, 150 zł - leki /k. 15/, 33,84 zł - podatek od nieruchomości i podatki rolne /k. 32-33/ (wydatki opał nie zostały podane), pozostaje 2629,14 zł. 823,28 zł pochłaniają udokumentowane raty kredytowe i rata pożyczkowa /k. 24, 26, 29/. Stałe dochody i posiadanie własnych nieruchomości nie kwalifikują skarżącej do osób ubogich (do których skierowana jest instytucja prawa pomocy). Z tego właśnie powodu możliwe było zaciągnięcie przez nią kredytów, gdyż bank musiał pozytywnie ocenić jej zdolność kredytową, uznając, że sytuacja finansowa pozwoli jej na ponoszenie obciążeń związanych ze spłatą zobowiązań bez uszczerbku dla utrzymania. Wobec braku informacji o problemach ze spłatą należności, należy przyjąć, że jej położenie nie uległo zmianie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że złej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać konieczność spłaty kredytów. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 164/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym względzie należy zauważyć, że w odniesieniu do kredytu zaciągniętego przez skarżącą w kwocie 42176,56 zł nie sposób przyjąć, iż jego przeznaczeniem było pokrywanie jedynie nieodzownych wydatków. Co istotne również, już po wniesieniu skargi pozyskała ona w wyniku zaciągnięcia kolejnego kredytu oraz pożyczki środki w łącznej wysokości 8521,58 zł. Postanowienie niniejsze wydane zostało w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.