II SA/Ol 365/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2018 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz pełnomocnika skarżącego - adw. R. T. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia "[...]"r., nr "[...]", Kierownik Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta (dalej jako: "organ I instancji"), na podstawie art. 106 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dalej jako: "u.p.s.", przyznał J. Ś. (dalej jako: "skarżący") i jego żonie E. Ś. specjalny zasiłek celowy w łącznej kwocie 761,30 zł, do realizacji w styczniu 2017r., w tym na: - zakup leków w kwocie 318,30 zł; - dofinansowanie do zakupu opału w kwocie 200 zł; - dofinansowanie do zakupu odzieży w kwocie 50 zł; - dofinansowanie do zakupu środków czystości w kwocie 20 zł; - dofinansowanie do aparatu słuchowego w kwocie 30 zł; - dofinansowanie do opłacenia rachunku za gaz w kwocie 62 zł; - dofinansowanie do opłacenia energii w kwocie 81 zł, W uzasadnieniu organ I instancji podał, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości 1.151,31 zł, z którego dokonywane są potrącenia niealimentacyjne. Jest to jedyny dochód dwuosobowej rodziny. Żona skarżącego nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Oboje małżonkowie chorują i wymagają leczenia farmakologicznego. Skarżący ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Skarżący wraz z żoną zajmuje mieszkanie socjalne, otrzymane po eksmisji z lokalu przy ulicy "[...]". Rodzina jest systematycznie obejmowana pomocą finansową w miarę posiadania środków. Organ I instancji podniósł, że w grudniu 2016r. na zasiłki specjalne celowe rozdysponował kwotę 54.578,88 zł, pomocą objęto 182 środowiska, a średnia wysokość zasiłku wyniosła 299,89 zł. Natomiast w styczniu 2017r. zaplanowano objąć pomocą w formie zasiłków celowych 760 osób, a na realizację wypłaty tych zasiłków przeznaczono kwotę 125.000 zł, średnia zasiłku wyniesie więc ok. 165 zł. Organ I instancji stwierdził, że ocenił sytuację materialną i zdrowotną rodziny, uwzględnił ilość skierowanych do skarżącego form pomocy i uznał, że nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów utrzymania rodziny skarżącego. Biorąc jednak pod uwagę trudną sytuację finansową i zdrowotną przyjął, że zaistniały przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do potrzeb bieżących. W złożonym odwołaniu skarżący przedstawił swoją sytuację materialną i zdrowotną, zarzucając, że przyznana pomoc jest niewystarczająca. Podniósł, że kwota ta ulega znacznemu obniżeniu po niezbędnym wydatkowaniu na zakup leków dla dwójki schorowanych osób. Decyzją z dnia "[...]"r., nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji potwierdził, że sytuacja mieszkaniowa i zdrowotna rodziny skarżącego uzasadniała przyjęcie w tej sprawie wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku i przyznanie specjalnego zasiłku celowego we wskazanym zakresie. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 29 grudnia 2016r. skarżący przedłożył organowi dwie faktury na zakup leków w łącznej kwocie do zapłaty 318,30 zł. Natomiast w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 5 stycznia 2017r. skarżący wnioskował o przyznanie pomocy w miesiącach od stycznia do czerwca 2017r. na zakup żywności w kwocie 825 zł (27,50 zł dziennie), zakup 1 tony opału w kwocie 800 zł, zakup odzieży w kwocie 100 zł, środków czystości w kwocie po 50 zł miesięcznie, baterii do aparatu słuchowego po 50 zł, a także dofinansowania do rachunków za gaz i energię elektryczną. Ustalono, że opłata za energię elektryczną wynosi miesięcznie około 81 zł, a za gaz około 40 zł. Kolegium wskazało, ze rodzina jest objęta stałą opieką ośrodka, udzielaną w każdym miesiącu. W okresie od stycznia 2016r. do lutego 2017r. otrzymała wsparcie finansowe w łącznej kwocie 10.753,85 zł. Organ II instancji wyjaśnił, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać. Stwierdził, że organ I instancji ustalił zakres potrzeb rodziny skarżącego, a następnie dostosował wysokość udzielonej pomocy do aktualnych możliwości ośrodka. Kolegium zaakcentowało, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają być podstawowym źródłem utrzymania, gdyż przeczy temu ich istota i charakter, lecz mają charakter uzupełniający. Ich zakres jest uzależniony nie tylko od możliwości organu administracyjnego, ale również od osobistej aktywności zainteresowanego. Osoby korzystające z pomocy społecznej są bowiem obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Podkreślono, że organ I instancji wskazał na sytuację finansową ośrodka i jego ograniczone możliwości. Tak więc osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia musi liczyć się z tym, że nie każdy jej wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. W złożonej do tut. Sądu skardze skarżący wyraził niezadowolenie z wymiaru udzielonej mu pomocy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 13 marca 2018r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Podniósł, że decyzja podjęta przez organ pomocy wykracza poza granice uznania administracyjnego, jest dowolna i nie uwzględnia szczególnie trudnej sytuacji skarżącego. Według oświadczenia skarżący na środki czystości i higieny oraz żywienie, przeznacza wielokrotnie wyższe stawki niż przyznane przez MOPS. Stwierdził, że organ bez potrzeby wydaje kolejne decyzje dotyczące kolejnych potrzeb skarżącego, podczas, gdy powinien załatwić sprawę całościowo, uwzględniając potrzeby rodziny. Dodał, że pomoc na zakup węgla jest zbyt niska, na ogrzewanie mieszkania skarżący potrzebuje większych nakładów finansowych, ponieważ mieszkanie jest zagrzybione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. Należy również podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę, której granice wyznacza zaskarżona decyzja, Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy skarżący pod koniec grudnia 2016r. i w styczniu 2017r. wnioskował o przyznanie mu pomocy finansowej na różne potrzeby w okresie od stycznia do czerwca 2017r. W niniejszej sprawie załatwiono decyzją konkretnie wniosek o dofinansowanie do rachunku za leki, gaz, energię elektryczną, dofinansowanie do zakupu środków czystości, odzieży i opału w miesiącu styczniu 2017r. Nie ma racji pełnomocnik skarżącego, że wszystkie zgłoszone w styczniu potrzeby organ powinien załatwić całościowo jedną decyzją. Stosownie do art. 106 ust. 4 u.p.s. organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec w decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. Z unormowania tego wynika, że każda zgłoszona organowi pomocy społecznej potrzeba musi być rozpatrzona w procesowej formie decyzji administracyjnej. Nie jest jednak nigdzie uwarunkowane, że wszystkie wnioski strony złożone w jednym czasie muszą być rozpatrywane łącznie i załatwione jedną decyzją, szczególe, że różne potrzeby mogą wymagać odrębnej analizy co do ich celowości oraz możliwości ośrodka w świadczeniu pomocy w ich zaspokojeniu. Jeżeli tak jak w rozpatrywanym przypadku skarżący zgłasza różne potrzeby i domaga się ich przyznania na różne okresy, organ mógł je rozpatrzyć odrębnie w sposób jaki uznał za celowy. Istotnym jest, aby każdy wniosek został załatwiony, inaczej organ I instancji mógłby narazić się na zarzut bezczynności, która podlega odrębnemu zaskarżeniu. Dlatego dla oceny legalności zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia, że skarżący w tym samym czasie wnioskował także o udzielenie pomocy finansowej w zaspokojeniu innych potrzeb, ale uwzględniać należy czy uzyskał pomoc adekwatną do załatwianego decyzją wniosku w zakresie odpowiadającym możliwościom finansowym MOPS. W warunkach niniejszej sprawy organy administracji prawidłowo rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przy czym zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s., ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą natomiast decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy. Dla oceny spełnienia omawianej przesłanki niezbędne jest rozważenie celu, na sfinansowanie którego przeznaczone mają być przyznane środki w kontekście całokształtu sytuacji dochodowej, materialnej, rodzinnej, czy zdrowotnej wnioskodawcy. Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony w orzecznictwie, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być sytuacja osoby lub rodziny, w której dochód minimalnie przekracza kryterium dochodowe, a brak jest możliwości jakiegokolwiek dodatkowego dochodu z powodu takich okoliczności występujących jednocześnie jak niepełnosprawność, bezrobocie, niezaradność niezawiniona przez stronę, brak wsparcia ze strony środowiska (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 lipca 2008r., sygn. akt II SA/Sz 253/08, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 października 2014r., sygn. akt IV SA/Gl 47/14, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku rodziny skarżącego posiadany dochód przekracza nieznacznie kryterium dochodowe i posiada on orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Żona jest osobą bezrobotną i wymaga leczenia. Jednak sytuacja zdrowotna i bytowa rodziny skarżącego jest stabilna. Organy zasadnie usprawiedliwiały ograniczenie wnioskowanej pomocy, wskazując, że skarżący, którego dochód na osobę przekracza ustalone przepisami prawa kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, systematycznie jest obejmowany pomocą finansową w formie zasiłków celowych w miarę posiadania środków finansowych. Jednocześnie prawidłowo uwzględniono, że rodzina skarżącego dysponuje stałym dochodem, który umożliwia zaplanowanie wydatków. Podnieść należy, że ustawodawca w art. 2, art. 3 i art.4 u.p.s. wskazał, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W art. 2 ust. 1 ustawy zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno jednak przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku gdy zadania przekraczają możliwości jednostki lub małej wspólnoty. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa (I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009 r.). W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz jej gotowość współdziałania w tym celu z innymi. Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji skarżącego wskazać należy, że winien on w pierwszej kolejności tak rozplanować sposób wydatkowania posiadanych środków, aby zaspokoić swoje potrzeby, a dopiero w sytuacji rzeczywistej niemożności zaspokojenia konkretnie określonej potrzeby bytowej, ubiegać się o dodatkowe wsparcie z pomocy społecznej. Kwestionowana decyzja gwarantuje mu dofinansowanie do konkretnych wydatków w styczniu. Jeżeli wystąpi inna szczególnie uzasadniona potrzeba bytowa, skarżący będzie mógł odrębnie wnioskować o udzielenie pomocy w jej zaspokojeniu. Wbrew stanowisku skarżącego jego trudna sytuacja finansowa nie mogła stanowić wyłącznego kryterium uwzględnianego przy rozstrzyganiu sprawy. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby skarżącego i cel pomocy, ale również możliwości finansowe ośrodka i potrzeby innych osób, objętych jego pomocą. Podkreślić należy, iż organ pomocy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Organ ma obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej skarżącego, ale także ilości i rodzaju skierowanych do niego form pomocy. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. W związku z tym, organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu organy rozpoznając sprawę w pełni zastosowały się do wskazanych wyżej wymogów i dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz przeprowadziły jego prawidłową ocenę, która uzasadniła ograniczenie przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy, a tym samym nie może stanowić przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ I instancji wskazał jakimi środkami finansowymi dysponuje i jak liczni są potrzebujący. Prognozował, że średnia zasiłku w chwili orzekania wynosiła 165 zł. Rodzina skarżącego otrzymała natomiast w styczniu 2017r. wsparcie w kwocie 761,30 zł, a więc znacznie powyżej średniej. Na uwagę zasługuje także okoliczność, że w pełnej wysokości została zabezpieczona pomoc na leki w kwocie 318,30 zł, którą przekazano bezpośrednio na konto Apteki ARNIKA. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016r. poz. 1714 ze zm.)