II SA/Ol 373/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S.K. (83 l.) wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. W uzasadnieniu stwierdził, iż wraz z żoną (79 l.) są na emeryturze; schorowani, o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenia - k. 51 i 52 akt). Znaczną część emerytur przeznaczają na zakup niezbędnych leków oraz comiesięczne prywatne wizyty u lekarzy (ok. 960 zł). Stałym obciążeniem domowego budżetu są również opłaty czynszowe, energii, telefonu, gazu (ok. 1080 zł). Pozostałe środki muszą zaspokoić potrzeby żywieniowe (diety dostosowane do schorzeń). Te środki z miesiąca na miesiąc są coraz szczuplejsze, co jest związane z nieustannymi podwyżkami cen żywności. Dodatkowe wydatki przeznaczone na niezbędne losowe wydatki, takie jak naprawa urządzeń AGD, czy zakup bielizny, dodatkowo zubażają budżet domowy. Jak wynika z oświadczenia, miesięczny dochód członków dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi w sumie 2524,03 zł, a jedyny ich majątek to mieszkanie o powierzchni 48 m2. Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od opłat sądowych w całości lub części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, publ. w Internecie - http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem referendarza, dane przedstawione przez skarżącego nie przekonują, by znajdował się on w szczególnej sytuacji. O możliwości poradzenia sobie z koniecznością poniesienia incydentalnego wydatku w kwocie 100 zł świadczy obiektywnie okoliczność uiszczenia blisko trzy miesiące temu wpisu od skargi w tejże wysokości. Skarżący nie wskazał, aby od tego czasu uwarunkowania w tym względzie uległy znaczącej zmianie. Wobec tego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.