II SA/Ol 376/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 10 lutego 2011r. (w decyzji omyłkowo podano datę: 10 lutego 2010r.) Inspektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Wójta M., odmówił S. L. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną L. L. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podał, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, zaś jego żona – w stopniu znacznym. Zgodnie ze złożonymi oświadczeniami, żadne z czworga dzieci nie może opiekować się matką. Córka A. J. wychowuje bowiem czworo dzieci, córka S. N. jest osobą chorą, ponadto wychowuje troje dzieci, zaś córka M. M. i syn L. L. mieszkają w innych miejscowościach niż ich rodzice. Organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca rzeczywiście sprawuje opiekę nad żoną i z tego względu nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Ponadto, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Wnioskodawca oświadczył, że posiada 25 lat stażu pracy. Organ I instancji uznał, że nie można jednak przyznać przedmiotowego świadczenia, gdyż byłoby to niezgodne z art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu od powyższej decyzji S. L. podniósł, że stosownie do art. 23, art. 27 i art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec żony. Obowiązek ten łączy się z prawem do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż żadna z pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji nie jest w stanie sprawować opieki nad L. L. Podał, że żona nie porusza się samodzielnie i wymaga stałej opieki drugiej osoby. Wskazał, że sam jest również osobą niepełnosprawną. Wyjaśnił, że nie podejmuje zatrudnienia, gdyż stale opiekuje się żoną. Dodał, że leczenie jest bardzo kosztowne, a rodzina utrzymuje się jedynie ze środków uzyskiwanych z pomocy społecznej. Decyzją z dnia 4 kwietnia 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący się nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną i opiekę tę osobiście sprawuje. Zatem, w stanie faktycznym sprawy zostały spełnione przesłanki pozytywne, warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Kolegium uwzględniło bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07, którym uznano art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Kolegium nie można jednak przyznać przedmiotowego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 3 lit. a powoływanej ustawy. L. L. pozostaje bowiem w związku małżeńskim z wnioskodawcą, co wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wywiodło z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako: k.p.a.), że organy administracji mają obowiązek stosować obowiązujące przepisy prawa, bez względu na wątpliwości co do ich zgodności z Konstytucją. Organ administracji nie mógł więc pominąć treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i odmówić stosowania tego przepisu. Kolegium zaznaczyło, że Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził dotychczas jego niekonstytucyjności, chociaż przepis ten był przedmiotem rozważań Trybunału i uznało, że skoro racjonalny ustawodawca nie podejmuje działań zmierzających do zmiany tego przepisu, to jego zamierzoną wolą jest wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie S. L. powtórzył argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji i wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Kolegium zaznaczyło, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad żoną i podtrzymało argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozpoznając zatem sprawę z wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji zobligowany był do bezspornego ustalenia zaistnienia okoliczności faktycznych wskazanych w cytowanym wyżej przepisie, a następnie zawarcia swoich ustaleń w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno bowiem, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast, na podstawie jakich dowodów uznano, że w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie budzi żadnych wątpliwości, że L. L. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta wynika wprost z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 19 maja 2010r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. Uzupełnienie przez organ odwoławczy materiału dowodowego pozwoliło zaś na ustalenie, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 6 listopada 2009r. Wyjaśnienia jednak wymaga czy jest on rzeczywiście jedyną osobą, która może sprawować stałą opiekę nad L. L. Wbrew stanowisku Kolegium, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie przesądza bowiem tej kwestii. W aktach administracyjnych znajdują się oświadczenia ( bez pouczenia o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy dorosłych dzieci skarżącego i jego żony. S. N. podała, że nie może opiekować się rodzicami, gdyż jest osobą chorą, a ponadto wychowuje troje dzieci. L. L., zamieszkały w N. oświadczył, że opiekę nad rodzicami wyłącza fakt, że jest bezrobotny i ma dziecko. A. J. (nie podała miejsca zamieszkania), stwierdziła, że nie może opiekować się rodzicami, gdyż nie pracuje i ma czworo dzieci. Zamieszkała w K. M. M. stwierdziła tylko, że nie może opiekować się mieszkającymi w N. rodzicami. Należy zauważyć, że prawdziwość żadnego z tych oświadczeń nie została zweryfikowana w toku postępowania administracyjnego. Nie zbadano więc czy choroba S. N. i wiek jej dzieci, a także wiek dzieci A. J., uniemożliwia tym córkom sprawowanie opieki nad matką. Brak jest również ustaleń, gdzie mieszka A. J. i czy jest to okoliczność wyłączająca opiekę nad matką, jak też nie zbadano kwestii faktycznego miejsca pobytu pozostałych dzieci skarżącego, a więc nie wiadomo, czy któreś z nich nie zamieszkuje z matką potrzebującą opieki Z oświadczenia L. L. nie wynika też, a w toku postępowania również nie ustalono, czy sprawuje on nad własnym dzieckiem stałą opiekę, uniemożliwiającą jednoczesne opiekowanie się matką. Pominięto również oświadczenie skarżącego, z którego wynika, iż jego opieka nad L. L. , ogranicza się do robienia z żoną zakupów, prania, przygotowania posiłków, sprzątania i wyjazdów do lekarza (zob. protokół z przesłuchania strony z dnia 23 marca 2011r.). Nie można też uznać że organy bezspornie ustaliły, czy orzeczony stopień niepełnosprawności nie ogranicza skarżącego w sprawowaniu opieki nad żoną. Oświadczył on bowiem do protokołu w dniu 23 marca 2011r., że jego niepełnosprawność wiąże się z chorobą płuc. W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 sierpnia 2010r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. przyczyny niepełnosprawności oznaczono jednak symbolami: 07-S i 05-R. Zgodnie z § 32 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. nr 139, poz. 1328 ze zm.) symbol 05-R oznacza upośledzenie narządu ruchu, a symbol 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia. Oświadczenie skarżącego nie wyjaśnia zatem całkowicie wątpliwości co do jego zdolności do sprawowania opieki nad żoną, gdyż nie wypowiedział się on co do ograniczeń wynikających ze schorzenia narządu ruchu. Rozważenia wymaga ponadto czy skarżący, posiadający – jak podaje 25 letni staż pracy, spełnia warunki do skutecznego ubiegania się o ustalenie prawa do świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem w pierwszej kolejności ustalenia wymaga czy takiej osobie z orzeczonym stopniem niepełnosprawności nie przysługuje świadczenie emerytalno – rentowe – jeżeli spełnia wymogi ustawowe. Zatem wydając zaskarżoną decyzję w niedostateczny sposób ustalono stan faktyczny sprawy, co uniemożliwia stwierdzenie, że skarżący spełnił przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a to stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Istotne bowiem jest, czy w tej sprawie chodzi o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu faktycznego sprawowania opieki , czy też o pomoc ze względu na brak możliwości zatrudnienia wobec orzeczonej niepełnosprawności skarżącego jako 58 letniej osoby niewykwalifikowanej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy winny dokonać ustaleń we wskazanym wyżej zakresie. W tym celu mogą przeprowadzić m.in. dowody z przesłuchania świadków - sąsiadów skarżącego i jego dzieci, wystąpić o dane z ewidencji ludności, a po wyczerpaniu środków dowodowych lub w przypadku ich braku - przesłuchać stronę, stosownie do art. 86 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonego aktu podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.