II SA/Ol 378/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. M.R. - skarżący decyzję o skierowaniu go na badania lekarskie, mające na celu stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż jego sytuacja materialna jest trudna. Jest na rencie i nie pracuje dodatkowo ze względu na stan zdrowia, wiek i wykształcenie. Jego żona choruje - raz w roku przebywa w szpitalu w Warszawie i jeździ na konsultacje. Są "na lekach", co stanowi dodatkowe koszty obciążające budżet domowy. Mają na utrzymaniu dwóch studiujących synów. Jeden z nich, będący na kierunku technicznym, w najbliższym czasie chciałby kupić dobry komputer - jako pomoc w nauce. Dochód miesięczny nie wystarcza na utrzymanie, w związku z czym korzystają z lokaty za sprzedane 3 lata temu przez żonę udziały w firmie, w której pracuje. Żona otrzymała wtedy ok. 30000, z czego zostało już tylko 10000. Mieszkają w mieszkaniu komunalnym, gdzie też nic luksusowego nie posiadają. Okna, które są w nim wiekowe i sparciałe, chcieliby wymienić na nowe. Skarżący stwierdził, że w związku z powyższym nie chciałby dodatkowo obciążać budżetu domowego kosztami sądowymi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika ponadto, iż suma miesięcznych dochodów brutto wynosi 3288. Żądanie skarżącego nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej w skrócie: "p.p.s.a.", zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych bądź poszczególnych ich składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części, czyli przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też instytucję prawa pomocy, stanowiącą wyłom od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), stosuje się jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania tychże kosztów. M.R. nie wykazał, że znajduje się w tego rodzaju sytuacji, skoro prócz stałych dochodów rodzina posiada w rezerwie środki pieniężne nieporównywalnie większe od wszelkich koniecznych kosztów sądowych (w niniejszym postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym ograniczają się one właściwie do wpisu od skargi w wysokości 200 zł). To, iż środki te są traktowane jako zabezpieczenie przyszłych wydatków jest wprawdzie zrozumiałe, jednakże nie może uzasadniać przerzucenia ciężaru prowadzonego procesu na Skarb Państwa, czyli resztę społeczeństwa. W szczególności wydatki na modernizację mieszkania, czy zakup komputera nie mogą wyprzedzać konieczności uiszczenia przez stronę kosztów sądowych. Koszty te mają charakter należności publiczno-prawnych i skarżący zobowiązany jest do ich uiszczenia w pierwszej kolejności, zaraz po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb egzystencjalnych, takich jak żywność, mieszkanie, ubranie (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt. II OZ 258/09 - dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.