II SA/Ol 378/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego P. K. kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1257, dalej, jako: k.p.a.) w związku z art. 182 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U.2018, poz. 652 j.t., dalej jako k.k.w.) i art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U.2019.341 t.j., dalej jako u.k.p.) - po rozpatrzeniu odwołania P. K. od decyzji Starosty "[...]" z "[...]" w sprawie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii D+E, C+E, C1+E, B+E, D, C, C1, B, A, nr "[...]" na okres 1 (jednego) roku od 28 stycznia 2019 r. do 28 stycznia 2020 r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wydało skarżoną decyzję w następującym stanie faktycznym i prawnym. Sąd Rejonowy wyrokiem z 29 listopada 2018 r. orzekł wobec P. K. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 (jednego) roku, jednocześnie zobowiązując go do zwrotu dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami do właściwego miejscowo Starostwa Powiatowego. W związku z powyższym, działając z upoważnienia Starosty "[...]" Inspektor w Wydziale Komunikacji i Transportu, na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p., decyzją z "[...]" cofnął P. K. uprawnienia do kierowania pojazdami według kategorii D+E, C+E, C1+E, B+E, D, C, C1, B, A, prawo jazdy nr "[...]", seria i nr dokumentu "[...]" wydane z upoważnienia Starosty "[...]" na okres 1 (jednego) roku, tj. od 28 stycznia 2019 r. do 28 stycznia 2020 r. (okres cofnięcia uprawnienia naliczono od dnia złożenia oświadczenia o utracie prawa jazdy). W odwołaniu P. K. rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 43 § 3 kodeksu karnego w zw. z art. 182 § 2 kkw poprzez błędne przyjęcie daty początkowej okresu cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, gdyż okres obowiązywania zakazu winien być liczony od 25 lipca 2018 r. z uwagi na złożone przez niego przed funkcjonariuszem policji oświadczenie, że nie posiada on dokumentu prawa jazdy nr "[...]", gdyż zostało ono wysłane w 2015 r. przez urząd Wielkiej Brytanii Staroście "[...]", jak organowi właściwemu. Kolegium, skarżoną decyzją z "[...]", utrzymało w mocy w/w decyzję w mocy podając, że skarżącemu należało cofnąć uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi na okres 1 (jednego) roku od dnia zwrotu dokumenty prawa jazdy, a skoro powyższego nie uczynił, to organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił okres cofnięcia skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami od dnia złożenia oświadczenia o utracie dokumentu prawa jazdy. W skardze P. K. powielił argumentację odwołania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy podnieść, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badają w każdej sprawie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów, dokonaną przez organy administracji. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, a mianowicie została ona wydana z naruszeniem art. 182 § 2 k.k.w. poprzez jego błędną wykładnię. Materialnoprawną podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami i art. 182 § 2 k.k.w. Stosownie do art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p., starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Zgodnie zaś z art. 182 § 2 k.k.w. organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Cytowany powyżej przepis art. 182 k.k.w. stanowi zatem normę prawa materialnego do wydania decyzji administracyjnej o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami mimo, że jest w akcie prawnym zawierającym przepisy prawa karnego, nienależącym do systemu prawa administracyjnego (por. wyr. NSA z 26 stycznia 2006 r., I OSK 361/05, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl - w skrócie: "CBOSA"). Przepis ten wskazuje organ administracji zobowiązany do wydawania rozstrzygnięcia w orzeczonym przez sąd zakresie. Organ ten wykonując wyrok w tym zakresie jest związany jego treścią, a więc może cofnąć uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi na ściśle wskazany okres wynikający z treści wyroku i w określonym przez sąd zakresie i w tym też okresie nie może wydać tych uprawnień (por. K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy, Komentarz, Lex 2014, uwagi do art. 182 teza 3). Wyrażenie w "orzeczonym zakresie" odnosi się przede wszystkim do zakresu przedmiotowego w jakim sąd karny orzekł zakaz prowadzenia pojazdów (czyli kategorii pojazdów do których odnosi się zakaz), lecz przyjąć należy, pojęcie to obejmuje również okres na jaki sąd orzekł zakaz prowadzenia pojazdów. Oznacza to, że cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami musi nastąpić na ściśle oznaczony, określony datami: początkową i końcową, okres, wynikający z orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdu (zob. wyr. NSA z 16 kwietnia 2010 r., I OSK 698/09, CBOSA). Nadto tego rodzaju rozstrzygnięcie powinno zostać zamieszczone w osnowie decyzji (rozstrzygnięciu decyzji), nie zaś w jej uzasadnieniu. Treść rozstrzygnięcia jest równoznaczna z udzielonym stronie uprawnieniem lub nałożonym na nią obowiązkiem (M. Romańska (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, (red. H. Knysiak - Molczyk) wyd. elektr. LEX, uwagi do art. 107 teza 4). Musi ten obowiązek określać konkretnie, całościowo bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji, gdyż w przeciwnym wypadku decyzja może być niewykonalna (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1996 r., sygn. akt SA/Gd 1537/95, LEX nr 44086, zob. również np. wyr. NSA z 27 czerwca 2003 r., I SA 215/02, LEX 149489, CBOSA). Zdarzenie, od którego należy liczyć okres zatrzymania prawa jazdy został wskazany w art. 43 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U.2018.1600 t.j. dalej jako k.k.), w myśl którego orzekając zakaz nakłada się obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów; do chwili wykonania tego obowiązku okres, na który orzeczono zakaz nie biegnie. Istotą art. 43 § 3 k.k. jest ustalenie początku biegu terminu orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. Sad Najwyższy w postanowieniu z 20 czerwca 2013 r., I KZP 4/13 uznał, że "źródłem obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami jest wyrok sądu wraz ze stanowiącym jego integralną część rozstrzygnięciem nakładającym na skazanego obowiązek zwrotu takiego dokumentu –art. 43 § 3 in principio k.k., a nie decyzja organu administracji publicznej o cofnięciu uprawnień, wydana w oparciu o art. 182 § 2 k.k.w. w zw. z art. 43 § 3 k.k.". Także w komentarzach do Kodeksu karnego wykonawczego podkreśla się związek rozpoczęcia biegu okresu, na jaki orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów, z wykonaniem przez skazanego obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami (por. Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy, Gdańsk 2005, s. 604 oraz K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy, Warszawa 2012, s. 753-754). W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się również, że jeżeli osoba, wobec której orzeczono zakaz nie odda dokumentu, to automatycznie wydłuża się w stosunku do niej faktyczny okres niemożności prowadzenia pojazdów poprzez wstrzymanie biegu okresu takiego zakazu dopóki nie zdeponuje ona owego dokumentu, co nie zmienia przy tym faktu, że obowiązuje on od uprawomocnienia się orzeczenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2012 r., V KK 70/12, System Informacji Prawnej Legalis, czy odwołujące się do niego postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2013 r., I KZP 4/13, OSNKW 2013, z. 8, poz. 64, LEX nr 1353632). Innymi słowy, obowiązek zwrotu przez sprawcę dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu ma urzeczywistniać zakaz prowadzenia pojazdów. Jednocześnie należy stwierdzić, że dyspozycja art. 182 §2 k.k.w. powinna być odczytywana w synchronizacji nie tylko z art. 43 § 3 k.k., lecz również z art. 184 k.k.w. stanowiącym, że przesyłając odpis wyroku, w którym orzeczono tego rodzaju środek karny albo zawiadomienie o wymierzeniu takiego środka, sąd podaje na podstawie treści wyroku datę początkową, od której należy liczyć okres wykonywania tego środka (art. 184 k.k.w.). Powyższe oznacza, że organy administracji orzekające na podstawie art. 182 § 2 k.k.w. nie mogą we własnym zakresie rozstrzygać wątpliwości powstałych w związku z wykonywaniem wyroku sądu powszechnego i samodzielnie ustalać datę początku wykonania środka karnego, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. W przypadku zatem, gdy pomimo treści art. 184 k.k.w. sąd nie podał takiej daty początkowej wykonania zakazu, obowiązkiem organu jest zwrócić się do sądu, który wydał orzeczenie o rozstrzygnięcie wątpliwości co do wykonania orzeczenia. O tym, że możliwość taka istnieje stanowi art. 13 § 1 k.k.w. Ostatnio powołany przepis przewiduje, że organ wykonujący orzeczenie oraz każdy, kogo orzeczenie bezpośrednio dotyczy, może zwrócić się do sądu, który je wydał, o rozstrzygnięcie wątpliwości co do wykonania orzeczenia lub zarzutów co do obliczenia kary. Zatem w obowiązującym porządku prawnym nie ulega bowiem wątpliwości, iż jedynym uprawnionym i jednocześnie zobowiązanym do rozstrzygania wątpliwości co do wykonania orzeczenia, jest sąd orzekający w sprawie. W reasumpcji powyższego biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ administracyjny samodzielnie interpretuje lub w drodze dedukcji wskazuje okres obowiązywania orzeczonego zakazu. Łączna bowiem wykładnia art. 182 § 2 k.k.w. i art. 184 k.k.w. prowadzi do bezspornego wniosku, że organ administracyjny może orzec o cofnięciu uprawnień do prowadzenia pojazdu wyłącznie na okres oznaczony konkretnymi datami wskazanymi przez sąd karny w oparciu o art. 184 k.k.w. W przeciwnym bowiem wypadku mielibyśmy do czynienia z sytuacją, w której organ administracyjny, wchodząc w kompetencje sądu karnego wbrew wyraźnej dyspozycji art. 13 § 1 k.k.w., dokonuje wyjaśnienia wątpliwości co do wykonania orzeczenia i de facto uzupełnia orzeczenie takiego sądu. Rekapitulując, dyspozycja art. 182 § 2 k.k.w. w części wyrażenia "w orzeczonym zakresie" stanowi iunctim z art. 43 § 3 k.k. identyfikującym, in abstracto, czynność (obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów) determinującą rozpoczęcie biegu okresu zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych i z art. 184 k.k.w. wskazującym z kolei, ad casum, datę początkową określoną na podstawie treści wyroku, od której należy liczyć okres wykonywania rzeczonego środka. Powyższe oznacza, że dyspozycja art. 182 § 2 k.k.w. w części wyrażenia "w orzeczonym zakresie" jest w istocie wspódefiniowana przez art. 43 § 3 k.k. i art. 184 k.k.w. i dopiero łącznie ich zastosowanie warunkuje prawidłowość cofnięcia uprawnienia do prowadzenia pojazdu (także niemożności wydania tychże uprawnień w okresie obowiązywania zakazu). W konsekwencji powyższego, błędna interpretacja art. 182 § 2 k.k.w. w części wyrażenia "w orzeczonym zakresie" przejawiająca się w uzależnieniu określenia daty początkowej, od której należy liczyć okres wykonywania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, od nienormatywnego kryterium, jakim jest oświadczenie o utracie dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami, z jednoczesnym wkroczeniem w kompetencję rzeczową sądu karnego w zakresie dyspozycji art. 184 k.k.w., skutkowało koniecznością uchylenia skarżonej decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przyczyny uwzględniania skargi. O kosztach postępowania, w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanej ustawy obejmujący zwrot od organu skarżącemu uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 200 zł, orzeczono w pkt 2. sentencji wyroku.