II SA/Ol 379/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, po rozpatrzeniu wniosku A. D. z dnia 25 lipca 2006 r., działając na podstawie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, odmówiono wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem niepełnosprawnym. Z uzasadnienia tej decyzji wynikało, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawczyni z uwagi na to, że jej córka – C. D. jest wychowanką Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego będącego placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Od decyzji tej A. D. wniosła odwołanie. Podniosła, iż córka jej przebywa w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym od poniedziałku (od godziny 12.30) do czwartku (do godz. 12.30). Takie zasady ustalone zostały z psychologiem i dyrekcją rzeczonego Ośrodka, dlatego że dłuższy pobyt w placówce wywoływał u córki niekorzystne reakcje. Powyższą sytuację odwołująca się uznała za uniemożliwiającą podjęcie przez nią pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Kolegium opisując stan faktyczny sprawy podało, iż niepełnosprawna córka skarżącej – C. D., jest wychowanką Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego, który jest placówką oświatowo – wychowawczą zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Następnie organ wyjaśnił, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera definicję "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie", wyrażoną w art. 3 pkt 7 tej ustawy, zgodnie z którą za instytucje zapewniającą całodobowe utrzymanie uważa się dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkołę wojskową lub inną szkołę zapewniającą nieodpłatnie pełne utrzymanie, w tym wyżywienie, zakwaterowanie i umundurowanie. Organ II instancji zwrócił także uwagę, iż w myśl § 32 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. Nr 52, poz. 467) specjalny ośrodek szkolno -wychowawczy zapewnia wychowankom całodobową opiekę. W ramach przeprowadzonego w trybie art. 136 Kpa postępowania uzupełniającego, Dyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego udzieliła organowi odwoławczemu informacji, iż rzeczony Ośrodek jest placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kierując się powyższymi względami Kolegium uznało, iż odwołującej się nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem C. D. Ustosunkowując się do podniesionej w odwołaniu argumentacji, iż dziecko bardzo źle znosi rozstania z matką i przebywa w ośrodku tylko przez 4 dni w tygodniu, stwierdzono, iż w świetle obowiązujących przepisów, okoliczność ta nie może być wzięta pod uwagę. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. D. zakwestionowała legalność decyzji ostatecznej. Skarżąca ponowiła podnoszoną w odwołaniu argumentację co do braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Dodatkowo zarzuciła, iż Kolegium nie wzięło pod uwagę zaleceń zawartych w pkt. 7 i 8 orzeczenia o niepełnosprawności jej córki z dnia 7 stycznia 2005 r., dotyczących konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz konieczności opieki drugiej osoby. Zdaniem skarżącej Kolegium nie uwzględniło również okoliczności stwierdzonej w zaświadczeniu Ośrodka Szkolno – Wychowawczego, że Ośrodek ten jest palcówką, w której występują okresy feryjne i w tym czasie internat jest nieczynny. W związku z tym skarżąca uważa, że Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy nie może być uznany za palcówkę zapewniającą opiekę przez co najmniej pięć dni w tygodniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Na poparcie swego stanowiska organ przywołał tezę z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2005 r., sygn akt I SA/Wa 703/05. Ustosunkowując się do zarzutów skargi stwierdzono, iż dla oceny charakteru placówki nie ma znaczenia to, czy przewidziane są w niej ferie szkolne, czy też nie. Rozwijając tę myśl Kolegium wskazało, iż stosownie do § 33 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach specjalny ośrodek szkolno – wychowawczy prowadzi działalność cały rok szkolny jako placówka, w której przewidziane są ferie szkolne. Działalność w okresie ferii może być prowadzona w tej palcówce jedynie za zgodą organu prowadzącego (§ 33 ust. 2 rozporządzenia).Tym samym nawet w przypadku (co jest regułą), gdy w tego rodzaju placówce przewidziane są przerwy w nauce (ferie), a przez pozostały okres placówka zapewnia całodobową opiekę przez co najmniej pięć dni w tygodniu, ośrodek jest instytucją, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim należy wyjaśnić skarżącej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości badając legalność wydanych przez organy administracji publicznej decyzji, tj. kontrolując czy organy w toku postępowania administracyjnego przestrzegały przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz czy właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego. Tylko w przypadku naruszenia prawa Sąd może uchylić zaskarżoną decyzję lub stwierdzić jej nieważność (art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwaną dalej P.p.s.a.). W okolicznościach niniejszej sprawy godzi się podkreślić, iż sąd administracyjny nie orzeka w oparciu o zasady słuszności, celowości czy współżycia społecznego, o ile nie zawiera ich treść konkretnej normy prawa materialnego. Dokonując kontroli we wskazanym powyżej zakresie i nie będąc przy tym związany granicami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.) Sąd stwierdził, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia prawa. Podstawą rozpoznania wniosku A. D. z dnia 25 lipca 2006 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 cytowanej ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie. Z powyższych uregulowań jednoznacznie wynika, że tylko wystąpienie przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 oraz brak przesłanek negatywnych wynikających z art. 17 ust. 5 upoważnia organy administracji do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wymienione przepisy zakreślają ramy ustaleń faktycznych niezbędnych dla ustalenia uprawnień skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Należą one do przepisów ius cogens, tj. bezwzględnie obowiązujących, stąd też nie dają organom orzekającym żadnych uprawnień do stosowania jakichkolwiek odstępstw od przewidzianych w nich zasad. Innymi słowy, rozstrzygnięcie w takiej sprawie nie może być związane z niewymienionymi w przepisach okolicznościami, w tym oceną, czy osoba umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z przyczyn uzasadnionych nie korzysta z tej opieki w pełnym zakresie. Organy orzekające w niniejszej sprawie, odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, prawidłowo wskazały na wystąpienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b cytowanej ustawy wykluczającej możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia ze względu na umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej pięć dni w tygodniu. Jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego w sprawie Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy, w którym umieszczona została niepełnosprawna córka skarżącej – C. D., jest placówką szkolno – wychowawczą zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu i odpowiada zdefiniowanej w art. 3 pkt 7 ustawy "instytucji zapewniającej całodobową opiekę". Ponadto stosownie do postanowień § 32 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. Nr 52, poz. 467 ze zm.) specjalny ośrodek szkolno -wychowawczy zapewnia wychowankom całodobową opiekę. Jak słusznie podniosło Kolegium ustosunkowując się do zarzutów skargi, dla oceny charakteru placówki publicznej nie ma znaczenia, czy przewidziane są w niej ferie szkolne, czy też nie. Przedstawione w tym zakresie szczegółowe wywody organu znajdują oparcie w § 33 ust. 1 i ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. i dlatego też Sąd podzielając w pełni stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznał za zbędne ich ponawianie. W sytuacji, gdy Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy gwarantuje swoim wychowankom opiekę przez 5 dni w tygodniu, bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność, iż dana osoba korzysta z przysługującego jej uprawnienia w niepełnym zakresie. Pogląd taki przedstawiony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie z dnia 29 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 703/05 (LEX 187367), w sprawie o analogicznym stanie faktycznym. Sąd ten stwierdził, iż o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza okoliczność, czy placówka, w której przebywa dziecko zapewnia całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, nie zaś sytuacja faktyczna związana z okresem rzeczywistego przebywania dziecka w placówce. Za takim rozumieniem zawartych w art. 17 ust 5 pkt 2b sformułowań przemawia nie tylko wykładnia językowa i celowościowa, ale także historyczna. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 1 września 2005 r. stanowił, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli dziecko wymagające opieki przebywa, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Zmiana - na skutek nowelizacji omawianego przepisu - określenia "przebywa" na "umieszczona" była niewątpliwie celowym zamierzeniem ustawodawcy, co powoduje, że organy nie są już zobligowane do badania stanu faktycznego, który zależy od decyzji rodzica lub opiekuna faktycznego dziecka o skorzystaniu z możliwości, jakie gwarantuje placówka szkolno - wychowawcza. W takim stanie rzeczy istotne znaczenie ma wyłącznie charakter placówki, tj. fakt, iż funkcjonuje ona co najmniej 5 dni w tygodniu i osoba wymagająca opieki została w takiej placówce umieszczona, nie jest zaś ważne ile dni dziecko w niej faktycznie przebywa. Reasumując stwierdzić należy, iż organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów prawa w sposób, mający wpływ na wynik sprawy. Organy te zebrały wystarczający materiał dowodowy i przedstawiły istotne dla sprawy okoliczności, a rozstrzygnięcie organów zostało wyprowadzone w oparciu o prawidłową podstawę prawną. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę, jako nieuzasadnioną, oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2000 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.