II SA/Ol 382/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.B. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie rozbiórki budynku gospodarczego postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. J.B., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w uzasadnieniu którego stwierdził, iż stan majątkowy nie pozwala na ich ponoszenie w okresie poświątecznym. Według oświadczenia, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną (53 l.) i córką (19 l.), ich wykazany majątek stanowi mieszkanie o pow. 65 m2 i działka gruntu o pow. 1162 m2 (rubryka nr 7.2.2. urzędowego formularza, w której należy wpisać ruchomości o wartości powyżej 3000 euro, nie została wypełniona ani skreślona), a dochód miesięczny brutto, z tytułu "wypłaty" skarżącego, wynosi 3000 zł. Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem referendarza, dane przedstawione przez skarżącego nie przekonują, by znajdował się on w szczególnej sytuacji ekonomicznej (stąd też uznano za zbyteczne uzupełnienie informacji o ewentualnych wartościowych ruchomościach). Wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych, sprowadzających się w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w niniejszej sprawie do wpisu od skargi w wysokości 500 zł, nie wykracza poza możliwości finansowe 3-osobowej rodziny, która przy stałym dochodzie w podanej wysokości, własnym mieszkaniu, kapitale ulokowanym w drugiej nieruchomości i braku konieczności ponoszenia nadzwyczajnych wydatków posiada zdolnością kredytową, stosowną w razie przejściowego (w tym przypadku poświątecznego) niedoboru środków. Z tego względu orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.