II SA/Ol 391/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2010r. wniosku Ł. W. o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika w sprawie ze skargi Ł. W. i M. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]", Nr WINB "[...]" w przedmiocie zaniechania dalszych robót budowlanych postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia "[...]", Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odrzucił skargę Ł. W. i M. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]", Nr WINB "[...]". W dniu 23 lipca 2010 r. do tegoż Sądu wpłynęła, sporządzona przez adwokata, skarga kasacyjna na wskazane wyżej postanowienie, w której zawarty został wniosek o przyznanie skarżącym prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. Do skargi kasacyjnej załączone zostały jednocześnie wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy, złożone na urzędowych formularzach. Postanowieniem z dnia "[...]", sygn. akt II SA/Ol 391/10 Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. odmówił Ł. W. przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący ma możliwość uzyskania środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego w przedmiotowej sprawie bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego. W uzasadnieniu podniósł, że wbrew twierdzeniom zawartym w postanowieniu, wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, z uwagi na brak oszczędności i duże wydatki. Dodał, że adwokat, który sporządzał w niniejszej sprawie skargę kasacyjną nie może być ponownie przez skarżącego zobowiązany do udzielenia bezpłatnej pomocy. Ponadto wskazał, że uzyskiwana z różnych źródeł pomoc, nie może stanowić zasady narzucania się o pomoc bez końca, gdyż jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i krzywdzi skarżącego i jego darczyńców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi tu o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i rodziny. Zatem zasadne jest przyjęcie, że ustalenie wystąpienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wymaga porównania realnych możliwości finansowych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy z wysokością obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie, na obecnym etapie postępowania ograniczają się w istocie do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250zł, (zgodnie z § 3 w związku z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2003r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.), bowiem wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna sporządzona została zgodnie z wymogiem ustawowym przez adwokata. Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić, a w warunkach określonych w art. 255 ppsa przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Stosownie bowiem do art. 255 p.p.s.a., jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to ma ona obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. Zgodnie z § 4 pkt 1-6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem RM, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wypisy z rejestrów urzędowych, odpis aktualnych bilansów, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat, zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić jednocześnie należy, iż wskazany w § 4 rozporządzenia RM, katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od stron postępowania, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w ppsa, jak i w rozporządzeniu RM, nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie Sądu. Powyższe oznacza natomiast, iż ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu Sądu. W niniejszej sprawie, pismem z dnia 30 lipca 2010 r., wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze, że wnioskodawca wskazał, że jest studentem przebywającym od 25 lat w Stanach Zjednoczonych, uzyskującym dochód z tytułu pracy w wysokości 710 USD, wezwano go do przedłożenia oświadczenia o wysokości netto dochodu skarżącego, ewentualnie odpisu dokumentu potwierdzającego wysokość netto uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę. W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość ponoszonych przez nią wydatków, wezwano skarżącego jednocześnie do złożenia wyjaśnień także w tym zakresie. Wobec tego, że wnioskodawca jest wraz ze swoim ojcem, (będącym jednocześnie drugim skarżącym i pełnomocnikiem wnioskodawcy) współwłaścicielem nieruchomości na której prowadzona jest inwestycja budowlana polegającej na budowie budynku jednorodzinnego z przychodnią lekarską, wezwano go do dokładniejszego wskazania przebiegu budowy przedmiotowego obiektu, aktualnego stanu budowy, źródła finansowania przedmiotowej inwestycji, a także aktualnych wydatków wiążących się z jej realizacją oraz planowanego sposobu wykorzystania przedmiotowego obiektu. Dla potwierdzenia faktu pogorszenia się sytuacji finansowej wnioskodawcy wezwano go do złożenia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz do wyjaśnienia, skąd pochodziły środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi i wynagrodzenia adwokata ustanowionego dla sporządzenia skargi kasacyjnej oraz wskazania, dlaczego nie jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła dalszych kosztów postępowania. W odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył pismo procesowe z dnia 14 sierpnia 2010r., w którym oświadczył, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, a pomocy "na przeżycie udziela mu matka". Dochód jaki uzyskuje z tytułu pracy wynosi 710 USD netto, na dowód czego pełnomocnik wnioskodawcy załączył do przedmiotowego pisma kopię, jak oświadczył, "zaświadczenia z zatrudnienia" wraz z pokwitowaniem odbioru faxu. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków pełnomocnik skarżącego wskazał, iż wydatki na utrzymanie się wnioskodawcy przy życiu i transport wynoszą ok. 700 USD, resztę potrzebnych środków udziela mu najbliższa rodzina. Nawiązując do kwestii finansowania inwestycji budowlanej wyjaśnił, że była ona finansowana z różnych źródeł, w tym z oszczędności, darowizny od dziadków, odszkodowania oraz pożyczek. Obecnie wstrzymano budowę ze względu na brak środków pieniężnych i proces odszkodowawczy. Odpowiadając na pytanie skąd pochodziły środki pieniężne na opłacenie w przedmiotowej sprawie wpisu od skargi w kwocie 500zł oraz wynagrodzenie adwokata ustanowionego dla sporządzenia skargi kasacyjnej oraz czy jest możliwe pokrycie dalszych kosztów postępowania z przedmiotowego źródła, pełnomocnik skarżącego wskazał, iż środki pieniężne na dokonanie wpisu od skargi pochodziły z pożyczki, jaką wnioskodawca zaciągnął u matki, natomiast adwokat nie otrzymał wynagrodzenia, gdyż jest osobą współpracującą z ojcem skarżącego od wielu lat i udzielił mu pomocy po "kosztach pełnomocnictwa adwokackiego". Do pisma załączono wyciąg z rachunku bankowego w "[...]" za okres od 12 maja 2010r. do 12 sierpnia 2010r. zgodnie z którym saldo końcowe na rachunku o Nr "[...]" wynosiło 9,37 zł. Dokonując analizy danych zawartych w przedłożonych wnioskach, oświadczeniach i wyciągach bankowych nie można uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Brak znacznych środków pieniężnych na rachunku bankowym nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioskodawca nie uzyskuje środków finansowych poza tym rachunkiem zwłaszcza, że od 25 lat zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych. Należy zauważyć, że niewielka kwota pozostająca na rachunku bankowym strony oraz wstrzymanie dalszych prac budowlanych ze względu na brak środków finansowych nie świadczy jeszcze o złej kondycji finansowej skarżącego i braku możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Skoro wnioskodawca był w stanie sfinansować budowę domu jednorodzinnego z przychodnią lekarską, to w ocenie Sądu możliwe jest również zdobycie przez skarżącego środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza że są one nieporównywalnie niższe od kosztów związanych z ukończeniem przedmiotowej inwestycji. Ze względu na zasadę wyjątkowego traktowania instytucji prawa pomocy i powszechność obowiązku ponoszenia kosztów sądowych należy wskazać, iż nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. kosztów prowadzonej inwestycji budowlanej, spłaty pożyczek czy innych zobowiązań choćby publicznoprawnych), przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 83/06, publ. – baza orzeczeń NSA; orzeczenia nsa.gov.pl). Wobec powyższego, wskazane okoliczności dotyczące prowadzonej inwestycji budowlanej i subiektywne przeświadczenie skarżącego o niemożności zdobycia środków finansowych, nie mogą wpłynąć na uwzględnienie jego wniosku. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskujący wykazać powinien, że posiadane prze niego środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jego potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje również sytuacja materialna najbliższej rodziny wnioskodawcy, gdyż dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Zauważyć należy, iż z pisma procesowego z dnia 14 sierpnia 2010r. wynika, iż skarżący w razie potrzeby uzyskuje pomoc materialną od matki. Mając to na uwadze przyjąć można, iż również w zaistniałej sytuacji będzie on w stanie dzięki pomocy najbliższej rodziny zdobyć środki pieniężne na dokonanie wpisu od skargi kasacyjnej. W świetle powyższego, z mocy powołanych wyżej przepisów, orzeczono jak w sentencji postanowienia