II SA/Ol 394/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Grzegorz Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi W. T. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W. T. kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku. W. T. i M. W. wystąpili w dniu 27 marca 2003r. do Starosty z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w trybie art. 128, art. 129 w zw. z art. 98 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Starosta, postanowieniem z dnia "[...]", działając na podstawie art. 97 § l pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm), zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie odszkodowania z tytułu przejścia na własność Gminy działki nr "[...]", o powierzchni 0,9072 ha wydzielonej pod drogę w ramach podziału nieruchomości stanowiącej własność M. W. i W. T., do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy, "[...]" Wydział Ksiąg Wieczystych wpisu prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Gminy. Wyjaśniono, iż z dokonanego w dniu 14 października 2003r. wglądu do KW nr "[...]" wynika, że właścicielami działki 10/79 obok działek o nr 10/35, 10/48 i 10/54 o łącznej powierzchni 1,4012 ha są nadal wnioskodawcy postępowania. Pismami z dnia 26 kwietnia 2004r. oraz 27 maja 2004r. W. T. wskazał na bezprawne zawieszenie postępowania w sprawie o ustalenie wysokości odszkodowania, jak również na bezczynność organu w tej sprawie. W dniu 26 stycznia 2005r. do Starosty wpłynął wniosek W. T. dotyczący "odwieszenia" zawieszonego postępowania w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za przejętą działkę nr 10/79 pod drogę z uwagi na zmianę okoliczności prawnych w tej sprawie. Zainteresowany wskazał, iż postanowieniem z dnia 29 listopada 2004r. oddalona została przez Sąd Okręgowy Wydział Cywilny apelacja Gminy w przedmiocie dokonania z urzędu wpisu ostrzeżenia o niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym co do działki nr 10/79. W załączeniu dołączył m.in. odpis wymienionego postanowienia. Postanowieniem Nr "[...]" z dnia 4 lutego 2005r., Starosta, działając na podstawie art. 97 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm) odmówił stronie podjęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu przejścia na własność Gminy działki nr 10/79 o powierzchni 0,9072 ha wydzielonej pod drogę w ramach podziału nieruchomości, bowiem nie ustały przyczyny zawieszenia postępowania. W motywach uzasadnienia stwierdzono, że wpisu ostrzeżenia w dziale III księgi wieczystej Sąd dokonuje w przypadku zawiadomienia o istniejącej niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Jest to kwestia formalna, nie przesądzająca merytorycznie sprawy własności gruntów. Natomiast wpisy własności nieruchomości w dziale II niniejszej księgi wieczystej ("[...]") nie uległy zmianie, wobec czego brak jest podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego. Na to postanowienie zażalenie w terminie złożył W. T. wnosząc o jego uchylenie. Stwierdził, że nie sposób podzielić argumentacji organu I instancji w tej sprawie, gdyż ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sprawy wyraźnie wskazuje właściciela nieruchomości - Gminę i skutecznie zabezpiecza jej prawa. Poza tym obowiązek ujawnienia prawa własności działki 10/79 spoczywa na właścicielu nieruchomości, a w tym przypadku jest nim Gmina. Pismem z dnia 11 kwietnia 2005r. W. T. wniósł o dołączenie do akt sprawy zawiadomienia SSR o dokonanej zmianie w dziale "[...]" prawa własności działki nr 10/79 na rzecz Gminy. Po rozpatrzeniu zażalenia, Wojewoda, postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2005. Nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § l pkt l w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż wprawdzie żalący się przesłał do organu odwoławczego zawiadomienie z "[...]" Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej KW Nr "[...]" prawa własności działki na rzecz Gminy, jednakże nie spełnia ono wymogów dowodu w tej sprawie, ponieważ nie stanowi ono odpisu z księgi wieczystej - od zawiadomienia służy uczestnikom postępowania apelacja. Wobec tej okoliczności nie można uznać by prawo własności opisanej wyżej nieruchomości na rzecz Gminy zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nie może być wobec tego mowy o ustaleniu odszkodowania bez uprzedniego uregulowania stanu prawnego nieruchomości. Na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożył W. T. wnosząc o uchylenie postanowienia Wojewody jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Na wstępie podniósł, że wpis prawa własności w księdze wieczystej nie ma charakteru deklaratoryjnego, bowiem przeniesienie własności następuje solo consensu z mocy czynności prawnej, umowy zobowiązujące - rozporządzającej czy umowy przenoszącej własność zawartej dla wykonania uprzedniego zobowiązania. Wpis do księgi wieczystej ujawniający skutki dokonanej czynności prawnej ma jedynie charakter deklaratoryjny, aczkolwiek jest obowiązkowy. W niniejszej sprawie uwłaszczenie gminy wprowadzone art. 44 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym następuje z dniem prawomocności decyzji komunalizacyjnej, tym samym z dniem tym gmina stała się właścicielem działki 10/79 bez względu nas datę wprowadzenia tej zmiany do księgi wieczystej. Zarzucił, że trwające aktualnie postępowanie o wpis Gminy jako właściciela wskazanej nieruchomości nie ma charakteru zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadniającego zawieszenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość. Wskazał na autonomiczność orzecznictwa sądowego i administracyjnego, która to zasada wyłącza możliwość kontroli decyzji administracyjnych przez sądy powszechne. Zgodnie zaś z zasadą trwałości decyzji administracyjnych - art. 16 § l Kpa - decyzja administracyjna korzysta z domniemania legalności co oznacza, że pozostaje ona w obrocie prawnym tak długo dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona bądź też nie zostanie stwierdzona jej nieważność. W ocenie skarżącego działania podejmowane przez organy orzekające w tej sprawie świadcząc jaskrawym działaniu na zwłokę aby opóźnić wypłatę należnego odszkodowania od Gminy za przejętą działkę pod drogę publiczną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosząc o jej oddalenie podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ponownie wskazał, że przesłane zawiadomienie z Sądu nie spełniało wymogu dowodu w sprawie, ponieważ nie stanowiło odpisu z księgi wieczystej, a to oznacza, że organ odwoławczy nie mógł uznać, by prawo własności opisanej nieruchomości na rzecz Gminy zostało ujawnione w księdze wieczystej i nie było możliwe ustalenie odszkodowania bez uprzedniego uregulowania stanu prawnego tej nieruchomości. Na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2005r. skarżący przedłożył odpis księgi wieczystej Kw "[...]" na dzień 31 marca 2005r, zaś pełnomocnik Wojewody przedłożył odpis z tej księgi wieczystej z dnia 29 sierpnia 2005r., w których to odpisach zostało uwidocznione prawo własności Gminy do działki nr 10/79 położonej w W. gm. B. Nadto skarżący oświadczył, że postanowienie Sądu Okręgowego o oddaleniu apelacji Gminy od dokonanego wpisu prawa własności działki na jej rzecz jest prawomocne, bowiem nie wniesiono od niego kasacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone akty administracyjne pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm). Wzruszenie postanowienia może nastąpić w razie, gdy kontrola wykaże, że narusza on przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § l w zw. z art. 145 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesiono. Przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia są bowiem uchybienia proceduralne, których dopuścił się organ odwoławczy w tej sprawie. Stosownie do art. 97 § l pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071m" ze zm) organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, zaś po myśli § 2 tego przepisu, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. Nie może budzić wątpliwości okoliczność, iż w celu stwierdzenia faktu ustąpienia przyczyn zawieszenia postępowania organ orzekający w sprawie zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym przedmiocie, zwłaszcza jeżeli z wnioskiem o podjecie zawieszonego postępowania występuje strona postępowania. W mniejszej sprawie, jak wynika z postanowienia Starosty z dnia 24 października 2003r. przyczyną zawieszenia postępowania była konieczność ustalenia, że dotychczasowy właściciel utracił prawo własności nieruchomości. Wprawdzie z decyzji Burmistrza Miasta z dnia 7 grudnia 1998r., którą został zatwierdzony podział nieruchomości położonej w obrębie W. gm. B. oznaczonej nr działki 10/18 została wydzielona działka nr 10/79 o powierzchni 0,9072 ha jako droga dojazdowa do wydzielonych działek o funkcji mieszkalno-usługowej i rekreacyjnej, to jednak organ I instancji stwierdził, że z wglądu do księgi wieczystej KW nr "[...]" prowadzonej m.in. dla działki 10/79 wynika, że jej właścicielami nadal są małżonkowie T., nie zaś Gmina. Uznano zatem, że wobec treści decyzji podziałowej i wpisów w wyżej powołanej księdze wieczystej istnieje domniemanie niezgodności treści księgi wieczystej ze stanem prawnym, co wymaga jej usunięcia przez sąd powszechny. Skarżący wystąpił o podjęcie zawieszonego postępowania po uzyskaniu postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 29 listopada 2004r., którym oddalona została apelacja Gminy w sprawie o wpis z urzędu ostrzeżenia o niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym Kw Nr "[...]" co do działki 10/79, jednakże organ I instancji nie uznał podniesionej okoliczności dotyczącej zmiany stanu prawnego za uzasadniającą podjęcie postępowania, natomiast organ odwoławczy, do którego trafiła sprawa na skutek zażalenia skarżącego przyjął, że nie może uznać za dowód w sprawie przedłożonego do akt zawiadomienia z Sądu Rejonowego o dokonaniu wpisu w Kw nr "[...]" prawa własności działki 10/79 na rzecz Gminy, gdyż nie jest to odpis z księgi wieczystej. Takiego stanowiska Wojewody Sąd nie może podzielić. Wyjaśnić należy na wstępie, że organ II instancji, stosownie do generalnej zasady wyrażonej w art. 138 Kpa, który wobec brzmienia art. 144 Kpa ma odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do zażaleń, musiał przy ponownym rozpatrzeniu sprawy dotyczącej odmowy podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu przejścia na własność Gminy działki nr 10/79 wydzielonej pod drogę w ramach podziału nieruchomości, uwzględnić zmianę stanu faktycznego i prawnego jaka zaistniała w dacie rozpatrywania zażalenia / patrz wyrok NSA z dnia 24 lutego 1992r. sygn. akt II SA 49/92, nie publikowany, wyrok NSA z dnia 3 marca 1993r. sygn. akt IV SA 1241/93 publik. ONSA 1993, Nr 3 póz. 79/. Organ odwoławczy rozpatrując zatem sprawę odmowy podjęcia zawieszonego postępowania zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego miał obowiązek ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dacie wydania ostatecznego postanowienia w tej sprawie. Organ odwoławczy nie mógł natomiast ograniczyć się jedynie do kontroli podjętego rozstrzygnięcia przez organ I instancji, miał bowiem obowiązek uwzględnić nową okoliczność, jaką było dokonanie w księdze wieczystej wpisu prawa własności działki nr 10/79 położonej w W. gm. B. na rzecz Gminy. Niezrozumiałą dla Sądu jest okoliczność, z jakiego powodu temu zaświadczeniu Sądu Rejonowego odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, stwierdzając, że "nie spełnia ono wymogów dowodu w sprawie, ponieważ nie stanowi odpisu z księgi wieczystej". Wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 75 § l Kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jak wynika z powyższego ustawodawca nie zastrzegł, iż za dokument potwierdzający prawo własności nieruchomości może być uznany wyłącznie odpis z księgi wieczystej. Jeżeli jednak organ założył, iż tylko odpis z księgi wieczystej może potwierdzić w niniejszej sprawie prawo własności Gminy do oznaczonej nieruchomości, to zobowiązany był po otrzymaniu zawiadomienia z Sądu, stosownie do art. 136 Kpa, wystąpić o odpis z księgi wieczystej Kw "[...]", skoro tylko ten dokument w jego ocenie mógł potwierdzać prawo własności. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 Kpa organ odwoławczy obowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, zaś z zasady praworządności wypływa obowiązek czuwania nad zgodnym z prawem rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej. W niniejszej sprawie te obowiązki zostały naruszone przez organ orzekający, bowiem mimo powzięcia wiadomości o nowej okoliczności nie znanej organowi I instancji organ odwoławczy nie poczynił niezbędnych ustaleń w tym kierunku i nie wystąpił o aktualny odpis z księgi wieczystej, czym naruszył dyspozycję art. 77 § l Kpa, który zobowiązuje organ do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z uwagi na wskazane wyżej uchybienia w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym w sprawie, z naruszeniem art. 7 i art. 77 Kpa, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm) orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia Wojewody. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego (pkt. II sentencji wyroku) oraz orzeczenie o nie wykonaniu zaskarżonego postanowienia do czasu uprawomocnienia się wyroku (pkt. III sentencji), uzasadniają przepisy art. 152 i 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.