II SA/Ol 398/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi C.G. na postanowienie "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zarzutów do postępowania egzekucyjnego postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi C.G. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podniosła, iż jest wdową, żyje z emerytury (1122 zł brutto) i nie stać jej na radcę prawnego czy adwokata. Wskazała, że zawsze musi liczyć na czyjąś pomoc. Nawet przyjazd do miasta jest dla niej wysiłkiem. Jest zmuszona prosić ludzi o pomoc w zrozumieniu pism, ale i oni nie są w stanie wszystko wyjaśnić. Leczenie pochłania co miesiąc 150 zł. Pozostałe koszty utrzymania to blisko 550 zł (energia elektryczna - 180 zł, woda - 50 zł, gaz - 30 zł, opał - 280 zł, podatki - 10 zł). Z świadczenia wynika ponadto, iż skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe, a jedynym jej majątkiem jest mieszkanie o powierzchni ok. 40 m2. Rozstrzygając przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika - oznaczające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania [art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.]. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w odniesieniu do osób charakteryzujących się skrajnym ubóstwem. Pogląd ten powiązać należy z faktem, iż przyznanie prawa pomocy konstytuuje wyjątek od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony zobowiązane są ponosić koszty związane z ich udziałem w sprawie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 października 2011 r., sygn. akt I FZ 237/11, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając sytuację przedstawioną przez skarżącą uznano, iż nie należy ona do wyjątkowych. Uzyskiwanie wprawdzie niewysokiego, lecz stałego dochodu przez osobę posiadającą własną nieruchomość stwarza możliwość partycypowania w kosztach postępowania, a to wyklucza dopuszczalność przyznania pomocy w zakresie całkowitym. Niewątpliwie jednak sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W takim przypadku, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Decydując o rozmiarze przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie uznano, iż najwłaściwszym będzie zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych, czyli wydatków, jakie byłaby ona zmuszona ponieść w postępowaniu. Na marginesie godzi się wyjaśnić, iż do takich wydatków na obecnym etapie postępowania nie należy koszt ustanowienia radcy prawnego. Reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż nie występuje tu ograniczenie zdolności postulacyjnej strony w postaci tak zwanego przymusu adwokacko-radcowskiego (art. 175 § 1, art. 194 § 4 p.p.s.a.) a sąd nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje oceny zgodności z prawem czynności organu administracji, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.). Z tego też powodu wnioskodawczyni nie jest zdana na pomoc profesjonalnego pełnomocnika. Należy jednak podkreślić, iż podjęte rozstrzygnięcie nie stoi na przeszkodzie ponowieniu wniosku o jego ustanowienie, jeśli strona skarżąca nie zdoła wygospodarować środków wystarczających na poniesienie wydatku na ów cel, a będzie ono konieczne ze względu na istnienie wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez tego rodzaju pełnomocnika. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.