II SA/Ol 406/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich postanawia odmówić częściowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i ustanowienia dla niego adwokata. We wniosku z dnia "[...]", skarżący – L. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z załączonym do tego wniosku oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dorosłym wnukiem, córką i dwójką wnucząt. Do jego majątku należy dom o pow. "[...]" posadowiony na działce o pow. "[...]" oraz szklarnia o pow. "[...]". Źródłami jego dochodu są emerytura w kwocie "[...]" netto i świadczenie z tytułu niepełnosprawności w kwocie 153 zł. W oświadczeniu skarżący wykazał ponadto ponoszone wydatki: "leczenie i rehabilitacja, "[...]"" – "[...]" rocznie i "utrzymanie domu, opał, nośniki energii, woda, kanal." – "[...]" rocznie. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżący przedłożył wniosek z dnia "[...]", w którym podtrzymał zakres pierwotnego żądania. W uzasadnieniu nawiązał do przedmiotu skargi i dodał, że pieniądze wydaje na leki i rehabilitację oraz "przyrządy ułatwiające egzystencję codzienną". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z osobami wykazanymi w oświadczeniu załączonym do pierwotnego wniosku. Jako składniki swojego majątku skarżący wykazał dom o pow. "[...]" i "samochód osobowy rocznik "[...]"" oraz stwierdził, iż wskazane wyżej osoby "nie posiadają żadnego stanu majątkowego". W rubryce nr 10 jako źródła dochodu 6-osobowej rodziny skarżący wskazał: emeryturę własną w kwocie "[...]" i "dodatek "[...]" grupa" w kwocie 153 zł, emeryturę żony w kwocie "[...]" oraz wynagrodzenie za pracę dorosłego wnuka ("[...]") i córki po "[...]", co bez zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł, stanowi łącznie kwotę "[...]" brutto. W rubryce nr 11 skarżący wskazał natomiast wydatki: "na cele rehabilitacyjne oraz ułatwiające wykonywanie czynności życiowych za 2013 r." – "[...]" oraz "na "[...]" w 2014 r." – "[...]". Z uwagi na to, że w dniu "[...]", a zatem przed dniem złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęła kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi, przyjąć należy, iż zakresem żądania skarżącego objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, czyli częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika, w tym adwokata, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika zatem, że nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony i jej rodziny. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową i dlatego powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, powinna co do zasady partycypować w kosztach postępowania nawet jeśli koszty te stanowić będą poważne obciążenie w budżecie jej rodziny (por. np. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 500/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, dodać należy, iż rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Zauważyć należy, iż na obecnym etapie postępowania uiszczenie wpisu od skargi stanowiło jedyny wymóg dla nadania sprawie dalszego biegu. Na dalszym jego etapie mogą, ale nie muszą, pojawić się dalsze koszty sądowe, które w przypadku wpisów należą do grupy najniższych wpisów w sprawach sądowoadministracyjnych. Jeśli zaś chodzi o ustanowienie adwokata to wskazać należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest generalnie dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym strona skarżąca może natomiast, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika – jego ustanowienie oraz moment, w którym to uczyni zależy wyłącznie od jej woli. Mając zatem na uwadze przedstawioną przez skarżącego sytuację materialną jego rodziny oraz obecny etap postępowania sądowego, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów tego postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, iż ze złożonego przez niego wniosku wynika, że wszyscy dorośli domownicy uzyskują stałe miesięczne dochody w kwotach przekraczających odpowiednio kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych oraz kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Powyższe jak przyjąć należy umożliwia co do zasady, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania rodziny, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Uzasadniając swój wniosek, skarżący nie podniósł, że ponoszone wydatki niezbędne pochłaniają dochód rodziny w całości lub w znacznej części, uniemożliwiając tym samym poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na poniesienie ewentualnych dalszych kosztów sądowych i/lub kosztów związanych z ustanowieniem adwokata, o ile jego udział już przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący uzna ostatecznie za konieczny. Skarżący wskazał wprawdzie, że ponosi wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją, lecz mając na uwadze z jednej strony – wysokość wykazanych przez niego wydatków rocznych na ten cel oraz wydatków rocznych na utrzymanie domu, zaś z drugiej – wysokość dochodu rodziny skarżącego, nie można uznać, że sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny jest w rzeczywistości na tyle trudna, że nie pozwala na stopniowe poczynienie oszczędności, które bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, mogłyby być przeznaczone na pokrycie dalszych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.