II SA/Ol 413/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2012r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje radcy prawnemu M. W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu w Administracyjnego Olsztynie w kwotę 240 zł. powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia "[...]" K. C. zwrócił się do Wójta Gminy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką H. C. W toku postępowania strona przedłożyła między innymi wypisy z treści orzeczeń lekarskich, w których stwierdza się trwałą niezdolność jego rodziców do samodzielnej egzystencji. Do akt sprawy dołączono także zaświadczenie z urzędu pracy o zarejestrowaniu wnioskodawcy jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Przeprowadzono także wywiad z wnioskodawcą oraz załączono świadectwa pracy potwierdzające okresy jego zatrudnienia. Decyzją z dnia "[...]" Wójt Gminy odmówił przyznania K. C. wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Wskazał przy tym, że rodzice wnioskodawcy, mimo posiadania stosownych orzeczeń lekarskich, są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie bez większych trudności. Natomiast pomoc syna w czynnościach życia codziennego wynika z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad nimi, która nie uprawnia jednak do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji K. C. wyraził niezadowolenie z jej wydania, kwestionując przy tym ocenę stanu faktycznego sprawy dokonaną przez organ I instancji. Podkreślił, że nie podejmuje zatrudnienia, gdyż opiekuje się rodzicami. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca ma 29 lat i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, jest osobą bezrobotną (bez prawa do zasiłku), pracował zawodowo jedynie od 4 lipca 2005r. do 9 grudnia 2006r. i jeden miesiąc od 10 stycznia 2007r. do 9 lutego 2007r., a ostatni stosunek pracy ustał w wyniku upływu okresu, na jaki został zawarty. Jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako poszukujący zatrudnienia od 24 stycznia 2011r., uprzednio był zarejestrowany jako poszukujący pracy w okresie od 12 lutego 2007r. do 24 lipca 2010r. Podał, że aktualnie jest gotowy do podjęcia odpowiedniej pracy, która nie kolidowałaby z jego domowymi obowiązkami. Natomiast matka wnioskodawcy ma 70 lat i mimo, że legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wykonuje wszystkie podstawowe czynności domowe. Zdaniem organu odwoławczego, powyższe ustalenia jednoznacznie wskazują, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Podano przy tym, że wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, gdyż ostatnia jego umowa o pracę wygasła na skutek upływu okresu, na który została zawarta. Nadto, okres ten upłynął w lutym 2007r., podczas gdy orzeczenie lekarskie o niezdolności matki wnioskodawcy do samodzielnej egzystencji zostało wydane dopiero w grudniu 2007r. W ocenie organu odwoławczego, sprawowanie opieki nad matką nie jest także przyczyną niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę. Nie sprawuje on bowiem permanentnej opieki nad matką, gdyż jest ona stosunkowo samodzielna i dobrze radzi sobie z wykonywaniem codziennych czynności, a co więcej sama gotuje, pierze i sprząta. Organ zaznaczył, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Pomoc takiej osobie musi być zatem pełna i stale wykonywana, z czym jednak nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dodał, że między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki musi istnieć związek przyczynowy, gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane tylko z tego powodu, że dana osoba sprawuje opiekę. Wskazał także, że wnioskodawca ma rodzeństwo, na którym także spoczywa obowiązek opieki nad rodzicami niezależnie od tego, że ma ono własne rodziny i mieszka w innej miejscowości. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – K. C. wniósł o jej uchylenie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zakwestionował przy tym ustalenia stanu faktycznego sprawy wnosząc o przeprowadzenie kolejnego wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania oraz przesłuchanie rodziców. Wskazał na bardzo zły stan zdrowia rodziców oraz swoją trudną sytuację życiową związaną z koniecznością jednoczesnego poszukiwania źródeł dochodu i opieki nad rodzicami. Zarzucił także organowi "nieżyciowe wywody" na temat możliwości sprawowania opieki nad rodzicami przez rodzeństwo zamieszkujące w innej miejscowości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Niesporne bowiem jest, że w kontrolowanej sprawie spełnione zostały pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko organów obu instancji, że zakres pomocy świadczonej przez skarżącego swojej matce w codziennych czynnościach nie jest wystarczający do uznania, że nie podejmuje on zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad nią opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew stanowisku skarżącego, nie ma bowiem obiektywnych podstaw do kwestionowania ustaleń stanu faktycznego poczynionych w toku postępowania przed organami administracji publicznej, które znalazły odzwierciedlenie w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych. Za gołosłowne należy przede wszystkim uznać zarzuty skarżącego kierowane względem zapisów znajdujących się w wywiadzie środowiskowym, pod którym widnieje podpis skarżącego nie opatrzony żadnymi uwagami. Wywiad ten został ponadto przeprowadzony ze skarżącym, który oświadczył, że "gdyby była odpowiednia oferta pracy, byłby skłonny ją podjąć, gdyby nie kolidowała z opieką" (k. 24 akt administracyjnych). Sam zatem pośrednio potwierdził ustalenia organu, że jego pomoc udzielana matce nie ma charakteru permanentnego, a jedynie doraźny. W tych okolicznościach za wiarygodne należy uznać także ustalenia organu dotyczące zakresu czynności, które jest w stanie samodzielnie wykonać matka skarżącego, a do których należy między innymi gotowanie, pranie i sprzątanie. Tym samym, za trafne należy uznać stanowisko organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który uprawniałby do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, w sytuacji braku propozycji odpowiedniej pracy. Opieka nie może być bowiem fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy. Nie kwestionując zatem ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącego orzeczeniem z dnia 17 grudnia 2007r zasadnie organy przyjęły, iż w ustalonym stanie faktycznym nie można było uznać, iż przyczyną dla której skarżący nie podejmuje zatrudnienia była wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad matką. W okresie bowiem od daty orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżący był i aktualnie jest zarejestrowany jako poszukujący pracy, jest więc osobą gotową do podjęcia zatrudnienia, a niektóre czynności związane z opieką nad matką wykonuje i winien wykonywać w ramach obowiązków synowskich wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wskazać także należy, że rodzeństwo skarżącego, mimo że zamieszkuje w innej miejscowości i założyło własne rodziny nie jest zwolnione z obowiązku opieki nad rodzicami. Zgodnie bowiem z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 788), rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Skarżący ma zatem prawo oczekiwać, że rodzeństwo pomoże mu w zorganizowaniu opieki nad rodzicami, tak aby mógł bez przeszkód podjąć aktywność zawodową. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Wynagrodzenie na rzecz ustanowionego z urzędu radcy prawnego Sąd przyznał na podstawie § 15 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) w związku z art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.