II SA/Ol 424/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. przyznaje adwokatowi K. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wnioskiem z 12 lutego 2025 r. P. H. (dalej jako: wnioskodawca lub skarżący), powołując się na przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902 ze zm., dalej jako: u.d.i.p.), zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego w (...) (dalej jako: Dyrektor ZK lub organ pierwszej instancji) o udostępnienie informacji m.in. w zakresie spisu technicznego całego wyposażenia (sprzętu AGD i innego), przedmiotów znajdujących się na wyposażeniu wszystkich pomieszczeń i kuchni w ZK (...) oraz udostępnienie ich specyfikacji technicznej i czasu wprowadzenia do stanu użyteczności w kuchni oraz udostępnienie dat ich ewentualnej wymiany na nowy sprzęt kuchenny (AGD i inny) po wcześniejszej eksploatacji. Pismem z 3 marca 2025 r. Dyrektor ZK poinformował, że szeroki zakres wnioskowanej informacji wymaga zgromadzenia, przetworzenia i sporządzenia wielu kserokopii dokumentów, a zatem wnioskowana dokumentacja stanowi informację przetworzoną. W związku z tym organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawcę do wykazania, w terminie 7 dni od daty otrzymania przedmiotowego pisma, szczególnie istotnego interesu publicznego. Decyzją z 7 kwietnia 2025 r. Dyrektor ZK, na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 16 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., odmówił wnioskodawcy udostępnienia informacji publicznej w zakresie spisu technicznego całego wyposażenia sprzętu AGD i innych przedmiotów znajdujących się na wyposażeniu wszystkich pomieszczeń i kuchni w ZK (...) wraz z udostępnieniem ich specyfikacji technicznych i czasu wprowadzenia do stanu użyteczności w kuchni oraz udostępnienia dat ich ewentualnej wymiany na nowy sprzęt kuchenny po wcześniejszej eksploatacji. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że żądana informacja stanowi informację publiczną, ale zdaniem organu wnioskowane informacje posiadają charakter informacji publicznej przetworzonej. Podniesiono, że szeroki zakres żądanej informacji wymaga zgromadzenia, przetworzenia i sporządzenia wielu kserokopii dokumentów, a zatem konieczne są nakłady środków osobowych i działań organizacyjnych oraz zaangażowanie na wiele dni szeregu funkcjonariuszy jednostki do realizacji wniosku, co drastycznie utrudniłoby bieżące funkcjonowanie jednostki. Podano, że w związku z tym wezwano wnioskodawcę do wykazania, w jakim zakresie występuje szczególna istotność dla interesu publicznego, by dokonać przetworzenia żądanych informacji publicznych, ale w zakreślonym terminie wnioskodawca nie wykazał, że zachodzi przesłanka warunkująca uzyskanie przedmiotowej informacji. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wniósł o jej uchylenie oraz udostępnienie żądanych informacji. Wskazał, że w jego ocenie jest to informacja prosta, którą organ dysponuje, a zatem nie wymaga anonimizacji ani innego przetworzenia. Ponadto podniósł, że jest to informacja o mieniu publicznym i powinna być umieszczona poprzez ogłoszenie na stronie BIP organu. Wnioskodawca zakwestionował również twierdzenie organu, że nie udzielił odpowiedzi na wezwanie organu do wykazania szczególnego interesu publicznego podnosząc, że takiej odpowiedzi udzielił bezpośrednio wychowawcy oddziału. Decyzją z 8 maja 2025 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w O. (dalej jako: Dyrektor Okręgowy SW lub organ odwoławczy) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wnioskowane informacje stanowią informację publiczną przetworzoną i podlegają udostępnieniu wyłącznie w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego, czego wnioskodawca - mimo wezwania - nie wykazał. Wskazano, że udostępnienie przedmiotowej informacji wymagałoby zgromadzenia, przetworzenia i sporządzenia wielu kserokopii dokumentów, a tym samym koniecznym do jego przygotowania byłyby nakłady środków osobowych i działań organizacyjnych oraz zaangażowanie na wiele dni szeregu funkcjonariuszy jednostki, co drastycznie utrudniłoby bieżące funkcjonowanie jednostki. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: - art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. w zakresie, w jakim przepis ten normuje instytucję informacji przetworzonej, poprzez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że przedmiotem wniosku była informacja przetworzona; - art. 3 ust. 1 u.d.i.p. w zakresie, w jakim prawo do informacji obejmuje uprawnienie do uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego poprzez błędne uznanie, że przesłanka szczególnej istotności dla interesu publicznego nie została spełniona w niniejszej sprawie; - art. 2 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. w zakresie, w jakim przepis ten normuje dostęp do informacji publicznej i błędne uznanie przez organ jakoby wnioskowane informacje ze ściśle określonego okresu takiej informacji nie miały stanowić i nie podlegają udostępnieniu. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że żądana przez niego informacja nie ma charakteru informacji przetworzonej i dotyczy sprzętu, który został nabyty z budżetu Skarbu Państwa, a zatem informacje te powinny być udostępnione. Wskazał, że żądana informacja istniała w chwili złożenia wniosku, a jej udostępnienie wymagało jedynie przedsięwzięcia czynności technicznych. Ponadto skarżący podał, że uzyskanie żądanej informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, bowiem jej uzyskanie pozwoli poznać istotną sferę życia publicznego, co jest niezbędne do publicznej dyskusji o jej funkcjonowaniu i ewentualnej zmiany praktyki gospodarowania majątkiem ruchomym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że uzyskanie informacji przetworzonej musi być szczególnie istotne dla interesu publicznego, co oznacza, że uzyskanie przez wnioskodawcę informacji przetworzonej przyczyni się do bardzo ważnych dla Państwa czy społeczeństwa działań i jest bardzo istotne dla dużego kręgu potencjalnych odbiorców. W ocenie organu brak jest podstaw do udzielenia informacji publicznej przetworzonej podmiotowi, który nie jest w stanie zapewnić, że zostanie ona realnie wykorzystana w celu ochrony interesu publicznego lub usprawnienia funkcjonowania organów państwa. Ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego, w piśmie z 9 października 2025 r., ponownie sformułowała skargę na powyższą decyzję, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. w zakresie, w jakim przepis ten normuje instytucję informacji przetworzonej, poprzez błędne zastosowanie, polegające na uznaniu, że przedmiotem wniosku była informacja przetworzona, co stanowiło konsekwencję dowolnego przyjęcia przez organ, że udostępnienie przedmiotowej informacji wymagałoby zgromadzenia, przetworzenia i sporządzenia wielu kserokopii dokumentów, co absorbowałoby znaczne nakłady środków osobowych i działań organizacyjnych oraz zaangażowanie na wiele dni szeregu funkcjonariuszy jednostki do zrealizowania tych działań, a to miałoby drastycznie utrudnić bieżące funkcjonowanie jednostki, podczas gdy organ w żaden sposób nie wykazał, aby realizacja wniosku o udostępnienie takiej informacji faktycznie wymagało tak znacznych nakładów oraz aby organ nie mógł w żadnym zakresie udzielić skarżącemu chociażby części wnioskowanej informacji. Wskazała, że w zakładach karnych prowadzony jest spis ruchomości będących na stanie, co wynika z przepisów dotyczących gospodarki majątkowej jednostek organizacyjnych Służby Więziennej oraz przepisów o rachunkowości w jednostkach budżetowych. Wskazała, że zakład karny, jako jednostka budżetowa, prowadzi ewidencję majątku trwałego i ruchomego, a każdy dział (np. gospodarczy, administracyjny, magazyn) ma przypisane ruchomości, które są ujęte w spisie z natury lub w kartach ewidencyjnych środków trwałych/wyposażenia. Ponadto okresowo przeprowadzana jest inwentaryzacja. Skoro zatem są prowadzone odpowiednie ewidencje, to nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu jakoby przedstawienie spisu urządzeń AGD i innych przedmiotów pomieszczeń i kuchni wymagało gromadzenia, przetwarzania i sporządzania szczególnej dokumentacji przy zaangażowaniu dużej ilości pracowników. W odpowiedzi na powyższą skargę pełnomocnika skarżącego pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Organ odwoławczy podniósł, że wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, a skarżący w zakreślonym terminie nie złożył wniosku o przeprowadzenie rozprawy. Wyjaśnić także należy, że w przedmiotowej sprawie skarga została sporządzona i wniesiona przez samego skarżącego i skarga ta została wniesiona w terminie. Wprawdzie ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego ponownie sporządziła i wniosła skargę na powyższą decyzję, ale w tych okolicznościach pismo pełnomocnik skarżącego Sąd potraktował jako uzupełnienie wcześniej wniesionej skargi. Zatem wniosek organu o odrzucenie skargi jako wniesionej z uchybieniem terminu jest całkowicie bezpodstawny. Natomiast przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 u.d.i.p. informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 u.d.i.p., wytworzona przez szeroko rozumiane władze publiczne oraz inne podmioty, które tę władzę realizują lub gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa, w zakresie swoich kompetencji. Podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji są podmioty wymienione w art. 4 u.d.i.p. Katalog uprawnień przysługujących zainteresowanemu dostępem do informacji publicznej został skonkretyzowany w art. 3 ust. 1 u.d.i.p., w myśl którego prawo do informacji publicznej obejmuje prawo do: uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to istotne dla interesu publicznego (pkt 1), wglądu do dokumentów urzędowych (pkt 2) oraz dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów (pkt 3). W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, że Dyrektor ZK jest podmiotem zobowiązanym do udzielania informacji publicznej. Stosownie bowiem do art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1869, dalej jako: u.s.w.) Służba Więzienna jest umundurowaną i uzbrojoną formacją apolityczną podległą Ministrowi Sprawiedliwości, posiadającą własną strukturę organizacyjną, realizującą zadania w zakresie wykonywania tymczasowego aresztowania oraz kar pozbawienia wolności i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności. Koszty związane z funkcjonowaniem Służby Więziennej są pokrywane z budżetu państwa (art. 6 u.s.w.). Dyrektor zakładu karnego jest zatem podmiotem reprezentującym jednostkę realizującą zadania publiczne oraz dysponującym funduszami publicznymi. Poza sporem jest również okoliczność, że informacja, o którą wnosił skarżący, stanowi informację publiczną. Stosownie bowiem do art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p. udostępnieniu podlegają między innymi informacje dotyczące działalności organów władzy publicznej w zakresie wykonywania zadań publicznych i dysponowania majątkiem publicznym. Natomiast spór dotyczy tego, czy żądana informacja publiczna ma charakter informacji przetworzonej. Podkreślić należy, że przepisy u.d.i.p. nie definiują pojęcia informacji przetworzonej. Natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że informacja prosta to informacja, której zasadnicza treść nie ulega zmianie przed jej udostępnieniem. Natomiast informacją przetworzoną jest jakościowo nowa informacja, która nie istnieje w przyjętej treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu zobowiązanego podmiotu. Uzyskanie żądanych przez wnioskodawcę informacji wiązać się zatem musi z potrzebą ich odpowiedniego przetworzenia, co nie zawsze należy utożsamiać z wytworzeniem rodzajowo nowej informacji. Przetworzenie może bowiem polegać np. na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów (które to zbiory mogą być prowadzone w sposób uniemożliwiający proste udostępnienie gromadzonych w nich danych) i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników – może być traktowana jako informacja przetworzona (zob. np. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 863/14; wyrok NSA z 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1645/14; wyrok NSA z 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 977/11, dostępne w CBOSA). Zasadniczą cechą informacji przetworzonej jest zatem to, że jej uzyskanie wiąże się zawsze z poniesieniem przez podmiot zobowiązany określonych kosztów w szerokim znaczeniu tego słowa, zwłaszcza finansowych i organizacyjnych, często trudnych do pogodzenia z jego bieżącą działalnością. Czynności, jakie należy podjąć w tym zakresie, mogą mieć różny stopień złożoności i dlatego nie można stworzyć takiego ich katalogu, który byłby zamknięty i adekwatny w każdej sytuacji faktycznej. Wszelako wszystkie one wymagają intelektualnego wkładu osób przygotowujących informację, w postaci np. analizy akt wielu spraw celem selekcji dokumentów i usunięcia danych chronionych prawem. Suma tzw. informacji prostych może być więc uznana za informację przetworzoną pod warunkiem, że szeroki zakres wniosku o udostępnienie informacji wymaga użycia tak znacznych środków osobowych, np. dla zgromadzenia wielu dokumentów, ich zanonimizowania i skopiowania, iż zakłóci to normalny tok działania podmiotu zobowiązanego (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 315/14, wyrok NSA z 17 października 2006r. sygn. akt I OSK 1347/05, dostępne w CBOSA). Skoro zaś proces powstawania informacji (przetworzonej) skupia podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej na jej wytworzeniu dla wnioskodawcy, odrywając go od przypisanych mu kompetencji i zadań, toteż ustawodawca zdecydował, że proces wytworzenia nowej informacji w oparciu o posiadane dokumenty obwarowany będzie koniecznością wykazania, że jej udostępnienie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego (por. wyrok NSA z 9 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1737/12, dostępny w CBOSA). Podkreślić jednak należy, że dla uznania, że żądana informacja ma charakter przetworzony ze względu na nakład sił i środków niezbędnych do jej wytworzenia nie są wystarczające ogólnikowe stwierdzenia. W każdym wypadku, gdy podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej powołuje się na to, że żądana informacja publiczna ma charakter przetworzony i okoliczność ta stanowi podstawę decyzji administracyjnej o odmowie jej udostępnienia, zobowiązany jest w uzasadnieniu tej decyzji podać fakty, które będą tę ocenę potwierdzać. Konieczne jest zatem wykazanie, jakie konkretnie działania należy podjąć celem przetworzenia informacji, ilu pracowników i przez jaki czas będzie zaangażowanych w ten proces, czy żądane informacje składają się z informacji prostych, a jeżeli tak, to gdzie i w jakich kategoriach zbiorów się znajdują, w jakim zakresie i przez jaki okres praca organu będzie zakłócona, czy przetworzenie informacji będzie się wiązało z ponadstandardowymi nakładami finansowymi, etc. Chodzi więc o podanie takiego zbioru informacji, które pozwolą sądowi na weryfikację przyjętego w decyzji stanowiska, że żądana informacja publiczna jest informacją przetworzoną. Należy zatem zauważyć, że wniosek skarżącego obejmował spis techniczny wyposażenia AGD i innych przedmiotów znajdujących się na wyposażeniu kuchni i innych pomieszczeń w ZK wraz z ich specyfikacją techniczną, datami wprowadzenia do stanu użyteczności w kuchni i ich ewentualnej wymiany na nowy sprzęt kuchenny po wcześniejszej eksploatacji. W uzasadnieniu decyzji odmawiającej udostępnienia wnioskowanej przez skarżącego informacji publicznej organ powołał się na szeroki zakres żądanej informacji, który wymaga zgromadzenia, przetworzenia i sporządzenia wielu kserokopii dokumentów oraz na nakłady środków osobowych i działań organizacyjnych oraz zaangażowania na wiele dni szeregu funkcjonariuszy jednostki do realizacji wniosku, ale nie podał żadnych konkretnych danych. Nie wskazano bowiem nawet liczbowo, jaka jest ilość takiego sprzętu. Ponadto nie podano, jakiego rodzaju czynności wymaga zgromadzenie dokumentów niezbędnych do udzielenia żądanej informacji, jak również nie określono konkretnej liczby pracowników potrzebnych do przeprowadzenia wskazanych czynności, czy też przybliżonej ilości godzin niezbędnych do przygotowanie żądanej informacji. Przy czym, jak słusznie zauważyła pełnomocnik skarżącego, zakład karny jako państwowa jednostka budżetowa zobowiązany jest do dokumentowania swojego majątku, między innymi poprzez prowadzenie stosownych ewidencji, w tym ewidencji środków trwałych, ewidencji mienia ruchomego, czy też ewidencji maszyn i urządzeń, jak również przeprowadzania okresowej inwentaryzacji wszystkich składników majątkowych. Zatem argumentacja organu, że także w tej części wniosku, w której skarżący domaga się spisu technicznego całego wyposażenia (sprzętu AGD i innego), przedmiotów znajdujących się na wyposażeniu wszystkich pomieszczeń i kuchni w ZK, żądana informacja ma charakter przetworzony, a nie prosty jest co najmniej wątpliwa. Natomiast odnosząc się do kwestii braku wykazania przez skarżącego istnienia szczególnie istotnego interesu publicznego wskazać należy, że organ musi najpierw dokonać ponownej oceny charakteru żądanej informacji jako informacji prostej lub przetworzonej, mając na względzie powyższe wskazania Sądu. Ponadto w swoim odwołaniu skarżący podnosił, że udzielił odpowiedzi na wezwania organu w tym zakresie, która jednak nie została przekazana organowi. Do tej okoliczności organ w ogóle się nie ustosunkował, co uniemożliwia Sądowi odniesienie się do tego zarzutu. Natomiast organowi należy wyjaśnić, że dokonywanie oceny przesłanki istotności interesu publicznego w odpowiedzi na skargę jest niedopuszczalne. Ocena ta może być zawarta jedynie w uzasadnieniu decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.